Το πνεύμα αφήνει χώρο για νόημα, σκοπό και συνέχεια στην εξέλιξη. Είναι μια έννοια που την έχουμε εσωτερική ανάγκη ως εσωτερικότητα του όντος, ως υπερβατικότητα του όντος, ως πεδίο οντολογικής και πνευματικής ασφάλειας, ως ενός πεδίο μετασωματικού σύμπαντος. Η έννοια του πνεύματος υποδηλώνει την καθολικότητα και την μοναδικότητα του πνεύματος αναφορικά τόσο με μορφοποιημένες όσο και με μη αισθητές οργανικότητες.

Η έννοια του πνεύματος είναι πρωτογενώς αλληλένδετη με εκείνη της ζωής η οποία όμως μετατοπίζεται στο πεδίο της ύλης και της φύσης, παρά την τεράστια διαφορετικότητα υπό την οποία έχουν αναζητηθεί και έχουν λειτουργήσει αυτές οι «πρώτες ή αξιωματικές» έννοιες. Αυτές οι έννοιες μέσω της διπολικότητας και της δυαδικότητας καλύπτουν κοσμοθεωρητικά τη συνειδησιακή μας ανάγκη για ερμηνεία των φαινομένων και για ορίζοντα Ύπαρξης ή Είναι.

Η συνείδησή μας δεν καλύπτεται από το αυτονόητο ούτε της μιας έννοιας ούτε της άλλης και μπορεί να λειτουργήσει ως ο απόλυτος ορισμός τους. Εκείνο όμως που μας ενδιαφέρει είναι η αναγκαιότητα του πνεύματος όπως κι η αναγκαιότητα της σχέσης πνεύματος και ύλης μέσα στην συνείδηση και τελικά η βιωματική αυτοσυνειδησία της συνειδητότητας προς τις δύο αυτές όψεις. Από μια άποψη είναι το ίδιο ασύμβατες με την αισθητότητα παρά την διαμεσολαβητική αισθητηριακή ψευδαίσθηση, την μία από τις δύο όψεις.

Η αναζήτηση της ταυτότητας και της επίγνωσης δηλαδή της αυτοαναφορικότητας της συνείδησης, όπως και η παραδοξότητα του ενστίκτου ως κυβερνητικού στοιχείου στις μορφές και στην ουσία ή την υπόσταση -που υποδηλώνει αυτό που ο Σοπενχάουερ ή πολλοί άλλοι θα τόνιζαν σαν θέληση για ζωή και θέληση για ύπαρξη- που ξεδιπλώνεται και σαν θέληση για όνειρο και σαν θέληση για λόγο υποδηλώνει μια διαφορετική κατηγορία διάστασης ύπαρξης από αυτή που μας οδηγεί στην ποσοτική συνάρθρωση. Η ύλη συνήθως προσλαμβάνεται ως ένα σύστημα κλειστών -δηλαδή φυσικοχημικών- πράξεων ξένο από τη συνείδηση και υπό μια άποψη υπό την έννοια του κυβερνητικού ενστίκτου, ξένου και από ζωή παρά το γεγονός ότι η έρευνα της ζωής είναι κυρίαρχα στην παρούσα φάση ένυλη.

Αναζητώντας νέες διαστάσεις αιτιότητας
Είμαστε αντιμέτωποι επίσης με μια αιτιατή συνάφεια στο πεδίο των εννοιών που έχουν υλική αναφορά στα φαινόμενα που είναι αισθητά παρά τις υπεραισθητές αναγωγές τους στην σύγχρονη επιστήμη. Το ζήτημα είναι το πώς μπορούμε να αναγνώσουμε άλλες διαστάσεις αιτιατότητας από την τοπικότητα που συνιστά βασικό στοιχείο της υλικότητας.

Ήδη υπάρχουν στατιστικές συλλογές σε διάφορες κατευθύνσεις από την εποχή του Καρλ Γιουνγκ και πριν μέχρι και σήμερα. Υπάρχουν προσεγγίσεις της αντίληψης της συγχρονότητας [1] ή του ολογραφικού πεδίου ή τις «Ρίζες της Σύμπτωσης» του Καίστλερ [2] έως το Ακασικό Πεδίο του Λάζλοου. [3]
Παρουσιάζονται διάφορες τέτοιες προσεγγίσεις με τις οποίες δεν είναι ξένοι ούτε μερικοί από τους μεγάλους επιστήμονες της σύγχρονης επιστήμης για να μην χρειαστεί να αναφερθούμε σε εποχές που υπήρχαν παράξενες συναντήσεις του γίγνεσθαι και της ενορατικής δημιουργικής έμπνευσης. Τέτοια επιφανή ιστορικά παραδείγματα αποτελούν ο Κέπλερ και ο Ισαάκ Νεύτων [4] όπου το εξεζητημένο ενδιαφέρον τους για την αστρολογία και την αλχημεία συνδυάστηκε με κορυφαίες εμπνεύσεις στην αστρονομία, την φυσική και τα μαθηματικά. Τέτοιες προσεγγίσεις, σύγχρονοι μεγάλοι στοχαστές -όπως ο Λάιμπνιτς στο παρελθόν- προσπάθησαν να τις συνδέσουν και με το θεωρητικό πεδίο καθώς άρχισαν να βρίσκουν το επιστημονικό πεδίο της εφαρμογής τους κυρίως κατά την διάρκεια του 20^ου αιώνα, αναζητώντας ερμηνευτικές βάσεις για φαινόμενα παράδοξα για το αυτονόητο και πρόδηλο.

Η αναζήτηση μιας πνευματικής αιτιατότητας που συνδέεται με νοηματοδοτικές και σκοποθετικές ή τελολογικές προσεγγίσεις -πέρα από τους μηχανικισμούς και τους σχολαστικισμούς που δεσπόζουν στα δογματικά συστήματα των θρησκειών- είναι ένα διαρκές φιλοσοφικό και στοχαστικό ζητούμενο. Η αναζήτηση μιας μη τοπικής και μη χρονικής συνέχειας ή μιας Ορφικής αντίληψης του κόσμου [5] αναφορικά με την χρονική του ενότητα και ολιστική ώσμωση του μουσικού έργου ή του λόγου ως μουσική -υπό την έννοια και της μουσικής των σφαιρών και της αρμονίας του κόσμου, αρμονίας που εκφράζεται και με την διαμάχη ή με τα ζεύγη των αντιθέτων και στην σχέση του πνεύματος και της ύλης, και στην σχέση ζωής και θανάτου ή αφαίρεσης και ζωής μια σχέση που οδηγείται και στην ταύτιση και που μπορεί να υποδηλώνει συνεργασία ή αρμονία και διαλεκτική αυτή η σχέση- είναι η βασική θεμελίωση της οντότητας της ψυχής πίσω από την πρόσκαιρη προσωπικότητα.

Στην Δύση αυτή η προσέγγιση εκφράστηκε από τον Πλάτωνα με μια άποψη και προσέγγιση που είχε παραλληλία με την Ουπανισαδική σκέψη. Όπως είχε αναδείξει και ο νεοέλληνας συγγραφέας Βιτσαξής αλλά και όπως ξέρουμε από την εποχή του Πυθαγόρα πριν και μετά από αυτόν υπήρχε μια διαπολιτισμική επικοινωνία κοσμοθεωρητικών ιδεών από πολλούς Έλληνες και μεσογειακούς στοχαστές που εξέφρασαν θεμελιώδεις προβληματισμούς τόσο σε σχέση με την διπολικότητα μεταξύ πνεύματος και ύλης όσο και σε σχέση με την ένταξη του ανθρώπου μέσα σε αυτή την κλίμακα - ιεραρχία του όντος.

Δεν θα σταθούμε τόσο στις μονιστικές προσεγγίσεις που επιχείρησαν να λειτουργήσουν μονοπολικά ούτε στην αδυναμία τους να ερμηνεύσουν ή να αποδώσουν νόημα στην ζωή και στην συνείδηση. Η αναγκαιότητα αυτής της διπολικότητας είναι εμφανής. Το θέμα είναι ότι αναπτύχθηκαν σχιζοειδώς. Μέσα στην ιστορία του πολιτισμού, στην κοινωνία και τον άνθρωπο αυτοί οι προσανατολισμοί αναπτύχτηκαν συγκρουσιακά.

Πράγματι ενώ το πνεύμα βρήκε μερικούς μεγάλους εκφραστές, η ύλη είχε βρει την έκφρασή της σε ένα εξαιρετικά μαζικό σύστημα που συμπεριελάμβανε το φαντασιακό και την επιθυμία. Πρωταρχικά όμως ύλη ίσως είχε βρει την έκφρασή της στην υποκατάσταση του πνεύματος μέσω μιας θεατρικής αποστασιοποίησης όπου ως ηθοποιοί χανόμαστε στους ρόλους, στις συμβολικές διαμεσολαβήσεις και τις τελετουργίες του φυσικού πεδίου και του συστήματος, στην φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας και στο παράλογο της επιθυμίας μπροστά στο μηδέν ή στην αίσθηση του σημείου του μηδενός και στο ασυμφιλίωτο με την ύλη μέσω υλιστικών επιθυμιών μέσω μιας υποταγής μας σε πρότυπα και γοητείες παροδικότητας.

Ελάχιστοι -όπως ο Πλωτίνος ή οι Στωικοί στην Δύση και οι υπερβατικοί μυστικιστές όπως ο Σανκάρα στην Ανατολή- εξέφρασαν την «φυγή» από την ύλη παρά το γεγονός ότι ο αρχικός ο ιδρυτικός στοχασμός απέβλεπε σε μια συνεργατική και εξελικτική αρμονία τόσο από τους θεμελιωτές του Δυτικού Πολιτισμού τόσο και από τους θεμελιωτές του Ανατολικού Πολιτισμού.

Προφανώς αυτές οι μονιστικές τάσεις αναπτύχθηκαν ως αντισταθμίσεις μιας υλιστικής εκοσμίκευσης του ανθρώπου που έβριθε φαινομένων άδικης εξουσίας επάνω στις ανθρώπινες σχέσεις όπως και μιας ματαιοδοξίας ή αυτόν που Σόρεν Κίρκεγκαρντ αποκαλεί ως «αφελή αισθησιασμό του διαφθορέα».

Το ζήτημά μας είναι να ξαναβρούμε το μέτρο και την μέση οδό περισσότερο από ότι την βρήκε ο Βούδας καθώς η αίσθηση του μηδενισμού και η γοητεία της νιρβάνα θα πρέπει να αντισταθμιστεί. Εδω ακριβώς ερχόμαστε για να βρούμε εκείνους τους στοχαστές -από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα- που προσπάθησαν να συνδυάσουν το πνεύμα με την ύλη. Στην πιο σύγχρονη εκδοχή έχουμε στην Ινδία τον Ωρομπίντο [6] και σε ανάλογο πλαίσιο στη Δύση, στον νέο κόσμο, έχουμε τον Ραλφ Βάλντο Έμερσον. [7]

Ο Ωρομπίντο τονίζει την αναγκαιότητα να εκφραστεί ο υπερνους και το πνεύμα -μεταμορφωτικά, εξελικτικά και μεταρσιωτικά- μέσω του νου, της ζωτικής ενεργειακής όψης και της υλικής υπόστασης και μορφής, του ψυχολογικού πεδίου, της φύσης και τον κόσμο. Ας μην ξεχνάμε πως η λογική που υπήρχε στις θρησκείες ήταν λογική ενσάρκωσης και πνευμάτωσης ταυτόχρονα. Είναι αυτό που εξέφρασε ποιητικά ο Νίκος Καζαντζάκης [8] όπως και πολλοί άλλοι. Είναι αυτό που από τις μυθολογίες μέχρι τις σύγχρονες θρησκείες εκφράζεται ως αίτημα ενανθρώπισης του Θείου, του Λόγου που γίνεται σάρκα και της θέωσης του ανθρώπου ή της ύλης που ανεβάζεται στους ουρανούς.

Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο στοχασμός καθηλώθηκε στην ατομική προσέγγιση. Αυτό περιλαμβάνει ακόμη και ανθρώπους που ελευθερώθηκαν από την γοητεία της διπολικότητας -όπως ο Κρισναμούρτι- και προσπάθησαν να λύσουν το ζήτημα ως συνέχεια επίγνωσης χωρίς να γίνεται αναγωγή της αντίληψης στο πνεύμα ή στην ύλη. Το οντολογικό θέμα παραμένει είτε προσπαθεί να το παρακάμψει κανείς ευφυολογικά -όπως ο Επίκουρος- είτε προσπαθώντας να το παρακάμψει κανείς ζώντας συνέχεια στην συνείδηση όπως ο Κρισναμούρτι, είτε με τον διανοητικό υλισμό της επιστήμης, με την εννοιολογική της εμμεσοποίηση.

Συνδυάζοντας το πεδίο των ιδεών με το πεδίο της κοινωνικής εξέλιξης
Το κυριότερο όμως ζήτημα είναι ότι καμία από αυτές τις προσεγγίσεις δεν τοποθετείται στο πεδίο της κοινωνικής οργάνωσης και δω ήταν η μεγάλη πρωτοπορία του Πλάτωνα που προσπάθησε να συνδυάσει το πεδίο των ιδεών με το πεδίο της κοινωνικής εξέλιξης και πραγμάτωσης.

Η ίδια η πορεία μας και η ανάδειξη της αξίας της ελευθερίας θέτει και το οντολογικό ζήτημα. Για να είμαστε ελεύθεροι πρέπει να είμαστε πνευματικά όντα για να μπορούμε να είμαστε ελεύθεροι. Διαφορετικά στην καλύτερη περίπτωση είμαστε μηχανές με φαντασία. Η μηχανή μέσα στην φαντασία σαν κυρίαρχη αντιστρέφει το «φάντασμα στην μηχανή» του Καίσλερ και τον ανθρώπινο παράγοντα ή την εμπρόσωπη ύπαρξη στο «μύθο της μηχανής» του Λιούις Μάμφορντ.

Έτσι λοιπόν και η πολιτική θέτει ζήτημα οντολογίας του ανθρώπου και δω ερχόμαστε στην ανάγκη για ένα σύστημα που να αντιστοιχεί σε αυτή την κοσμοθεώρηση της ενότητας και της εξελικτικότητας στην σχέση πνεύματος και ύλης. Οι μονιστικές φυγές ήταν πάντα πολύ ισχυρές και έβρισκαν εύκολα οπαδούς γιατί η ισορροπία, η μέση οδός και η μεσότητα ήταν εξαιρετικά δύσκολη και δεν μπορούσε να τυποποιηθεί τόσο εύκολα. Το αποτέλεσμα είναι ότι έχει καλλιεργηθεί ένα διπολικό σύστημα φονταμενταλισμού το οποίο κυριαρχεί σε ένα μεγάλο βαθμό στην Ανατολή και στον Νότο αλλά ακόμη και στην Δύση και στον Βορά, έχει πολύ ισχυρές δυνάμεις και ροπές. Από την άλλη ένα άγριο φουτουριστικό σύστημα διαμορφώνει τον δικό του ολοκληρωτισμό όπως και ο φονταμενταλισμός.

Η σχέση του συστήματος με τις ιδέες είναι υπανάπτυκτη και στην μία και στην άλλη περίπτωση. Δυστυχώς δεν έχει αναπτυχθεί ζωή και ομαδικότητα των ιδεών -όπως θα παρατηρούσε και ο Χορκχάιμερ- και αυτό παρά το γεγονός ότι πλέον η σύγχρονη επιστήμη και η φυσική επιστήμη και η επιστήμη του ανθρώπου, απαιτεί αυτές τις ομαδικότητες και τις ζεύξεις των θεμελιωδών ιδεών. Το ζήτημα που έθεσε πχ η αρχή της επιστήμης για τα κβαντικά μεγέθη της Aπροσδιοριστίας υπάρχει πολύ εμφατικά στο πεδίο των συστημικών αξιών είτε προσδιορίζοντας συνταγματικές έννοιες είτε προσδιορίζοντας οικονομικές έννοιες πρωτογενώς και δευτερογενώς.

Η ανάγκη της ομαδικότητας για να επιλύσουμε εξισώσεις και συστήματα είναι θεμελιώδης στα μαθηματικά. Είναι η ίδια ανάγκη και στα εννοιολογικά πρότυπα που συνδέονται με την κοινωνική οργάνωση, το κοινωνικό σύστημα και τον σκληρό οικονομικό του πυρήνα. Αυτές οι ζεύξεις απαιτούν μια διεύρυνση της συνάφειας και η αποτυχία σε αυτή την διεύρυνση ήταν που βάρυνε πολύ στα ιδεολογικά κείμενα του παρελθόντος. Η ενοποίηση του ψυχολογικού συστήματος με το οικονομικό –ερμηνευτικά και επιστημονικά- είναι μια τελείως κρίσιμη και αναγκαία δυναμική η οποία θα αποδείκνυε την σχέση του μικρόκοσμου και του μακρόκοσμου στο ανθρώπινο επίπεδο. Ταυτόχρονα θα αναδείκνυε την σχέση αλληλεπίδρασης συνείδησης και συστήματος, θεωρητικού και εμπράγματου πεδίου προσέγγισης, και θα μας επέτρεπε να επαναριθμήσουμε πολύ πιο αποτελεσματικά και να ανακτήσουμε τον έλεγχο των συστημικών αυτοματισμών που δείχνουν μια πολιτική και κοινωνική ενδοτικότητα στο παράλογο.

Για παράδειγμα, στο οικονομικό πεδίο παρά το ότι υπάρχει εμφανής ανάγκη εξυπηρέτησης του ανθρώπινου παράγοντα και της υγείας παρ’ όλα αυτά -από τις δυσκαμψίες της αγοράς και των θεσμών- δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν αυτές οι ανάγκες καθολικά και δίκαια. Ποιος θα τολμήσει να επικαλεστεί την λογική και δεν λέμε για την ηθική μπροστά σε μια τέτοια ανάγκη; Και όμως το σύστημα επιβάλλει με τους αυτοματισμούς του και την αυτονομία του από τον ανθρώπινο παράγοντα και από την αδυναμία επανακαθορισμού του, τέτοιες συνέπειες. Η φτώχεια εν μέσω αφθονίας, είναι η διαλεκτική των ιστορικών κρίσεων και της σχέσης της πολιτικής και της οικονομίας.

Αναφορές
[1] Jung Carl, 1991, Συγχρονικότητα Ο αόρατος κοσμικός ιστός, εκδόσεις ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ
[2] Koestler Arthur, Οι ρίζες της σύμπτωσης, εκδόσεις Χατζηνικολή
[3] Lazlo Ervin, 2008, Η νέα επιστήμη και το ακασικό πεδίο , εκδόσεις ΑΒΑΤΟΝ
[4] ΒΙΚΙΠΕΝΤΙΑ, Χυμεία του Ισαάκ Νεύτωνα, Χυμεία του Ισαάκ Νεύτωνα
«Χάρη στις έρευνες των Ντομπς (B.J.T. Dobbs), Γουέστφολ (Richard Westfall) και Φιγκάλα (Karin Figala), είναι πλέον γνωστό ότι ο Ισαάκ Νεύτων έγραψε τουλάχιστον εκατό τριάντα ένα χειρόγραφα, συνολικά ένα εκατομμύριο λέξεις περίπου, για το θέμα της αλχημείας»
[5] Μάμφορντ Λιούις, Τέχνη και τεχνική, 1997, εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, σελ 41,
«ο πρώτος δάσκαλος και ευεργέτης του ανθρώπου ήταν ο Ορφέας και όχι ο Προμηθέας. Ότι ο άνθρωπος έγινε ανθρώπινος όχι επειδή έκαμε υπηρέτη του την φωτιά, αλλά επειδή κατόρθωσε, με τα σύμβολά του, να εκφράσει συντροφικότητα και αγάπη, να εμπλουτίσει την παρούσα του ζωή του με ζωηρές αναμνήσεις του παρελθόντος και διαπλαστικές ενορμήσεις προς το μέλλον, να επεκτείνει και να ενισχύσει εκείνες τις στιγμές της ζωής, που είχαν γι’ αυτόν αξία και νόημα»,
[6] ΣΡΙ ΩΡΟΜΠΙΝΤΟ, 2010
[7] Emerson Ralph, 2010, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΨΥΧΗ
[8] Καζαντζάκη Νίκο, 2010, ΠΙΣΤΕΥΩ……

Οι ακρότητες στον ανθρώπινο βίο -όσο εξατομικευμένες και αν είναι- πρέπει να αντιμετωπίζονται από το κράτος ή από το σύστημα ως έκτακτη ανάγκη, και εννοούμε τις ακρότητες ανθρωπιστικά. Μια ακρότητα είναι η υπερβολική αδυναμία του ανθρώπου. Σε αυτή την αδυναμία πρέπει να υπάρχει συνδρομή αρωγής. Αποτελεί ανάγκη να εφαρμοστεί επιτέλους ένα σύστημα δίκαιου μερισμού και η σεισάχθεια για τους αδύναμους. Υπό την έννοια της έκτακτης ανάγκης δίκην αρχών εγκαλείται και η βία ως θεραπεία.

Η δίκαιη θεραπεία και συνδρομή αποτελεί θεμελιώδη έκφραση της αρχής συγκρότησης του κράτους και της δικαιοσύνης. Αλλά το κράτος για να είναι βιώσιμο απαιτεί την αποκέντρωση της συνείδησής μας, την συμπερασματική ή αιτιατή της έκφραση και την ακτίνα δράσης της ή αποκέντρωσής της, εσωτερικά και συστημικά. Η ευκαιρία ως έκφραση της αρχής της ισότητας πρέπει να μην είναι θεωρητική αλλά να στηρίζεται έμπρακτα πλήρως από πόρους.

Θα είχε ενδιαφέρον να θυμηθούμε τη στάση του Αβραάμ Λίνκολν:

«Δεν ντρέπομαι να ομολογήσω ότι πριν είκοσι πέντε χρόνια, ήμουν ανειδίκευτος εργάτης που ρυμουλκούσε σιδερόβεργες, δουλεύοντας σε σχεδίες –ακριβώς ό,τι μπορούσε να συμβεί στο γιό κάθε φτωχού ανθρώπου. Θέλω όλοι οι άνθρωποι να έχουν από μια ευκαιρία» [1]

Έτσι μέσα από εμπράγματη ελευθερία και μερισμό θεραπευόμαστε από το φθόνο και καταστροφικό μίσος. «Μην αφήσουμε αυτόν που είναι άστεγος να γκρεμίσει το σπίτι του άλλου, αλλά ας τον αφήσουμε να εργαστεί με ευσυνειδησία και να χτίσει το δικό του σπίτι, διαβεβαιώνοντάς τον με αυτόν τον τρόπο ότι και το δικό του θα είναι ασφαλές όταν χτιστεί» [2].

Xαρακτηριστικό είναι και το γράμμα του Κρόμγουελ στο Συμβούλιο της Επικρατείας μετά το Ντάνμπαρ: «Αποκηρύξτε τους εαυτούς σας, αλλά αναγνωρίστε την αρχή σας και βελτιώστε την. (...) Ανακουφίστε τους καταπιεζόμενους, ακούστε τα βογγητά των δύστυχων φυλακισμένων στην Αγγλία, ευαρεστηθείτε να μεταρρυθμίσετε τις καταχρήσεις όλων των επαγγελμάτων και αν υπάρχει κάτι που κάνει τους πολλούς φτωχούς για να γίνουν οι λίγοι πλούσιοι, αυτό δεν ταιριάζει σε μία Δημοκρατία.»[3]

Αναφορές

[1] Αβραάμ Λίνκολν, 1994, "Τάδε Έφη" , εκδόσεις ΕΡΜΑΙΑΣ σελ13

Η πολυεθνική εταιρία, η δράση της οποίας στην πρώτη πετρελαιαγωγό χώρα της Αφρικής Νιγηρία, έχει στρέψει αρκετές φορές τα βλέμματα του παγκόσμιου τύπου πάνω της, ισχυριζόταν από την δεκαετία του ’80 ήδη, ότι οι επιθέσεις ντόπιων ανταρτών και κατοίκων ευθύνονταν για το 80% τουλάχιστον των διαρροών πετρελαίου από τις εγκαταστάσεις της. Σύμφωνα με την έκθεση που βασίστηκε σε «τριετή έρευνα» στην περιοχή και η οποία αναμένεται να δει σύντομα το φως της δημοσιότητας, η πολυεθνική εταιρία Shell ευθύνεται μόλις για το 10% των διαρροών πετρελαίου στην περιοχή, επιρρίπτοντας την ευθύνη για το υπόλοιπο 90% στις επιθέσεις των ντόπιων με στόχο την κλοπή ή το σαμποτάζ.

Η UNEP υπό το βάρος των αντιδράσεων που προκάλεσαν τα στοιχεία της έκθεσης που διέρρευσαν στη δημοσιότητα, παραδέχθηκε[1] ότι τα νούμερα που παραθέτει στην στηρίζονται σε στοιχεία προερχόμενα από την ίδια την εταιρία –η οποία πλήρωσε για την έκθεση- και την νιγηριανή κυβέρνηση -η οποία βοηθά σταθερά την εταιρία στη δράση της στην περιοχή.

Τα ερωτηματικά βέβαια που προκαλεί το πόρισμα της έκθεσης –έστω και αν αυτή έχει «παραγγελθεί» από την Shell- είναι πάρα πολλά, ιδίως σε ότι έχει να κάνει με την αξιοπιστία και την αμεροληψία της Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών. Χαρακτηριστικό είναι άλλωστε το γεγονός ότι προγενέστερα στοιχεία των ίδιων των Ηνωμένων Εθνών είναι ακριβώς αντίθετα της έκθεσης!

Ο καθηγητής Ρίτσαρντ Στάινερ, ειδικός σε ζητήματα πετρελαϊκής παραγωγής και καταστροφών προερχόμενων από το πετρέλαιο, σχολιάζοντας την έκθεση, αναφέρει ότι το μεγαλύτερο μέρος των διαρροών οφείλεται στις κακές πρακτικές της Shell παρά στις προσπάθειες κλοπής πετρελαίου ή καταστροφής των εγκαταστάσεων της εταιρίας από παραστρατιωτικές ομάδες.

Ο Ν’Νίμο Μπάσεϊ, μέλος της οργάνωσης Friends the Earth International και διευθυντής της τοπικής περιβαλλοντικής οργάνωσης Environmental Rights Action χαρακτηρίζει το πόρισμα της UNEP «απίστευτο» προσθέτοντας ότι τα στοιχεία που υπάρχουν δείχνουν «το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα» σχετικά με τους υπαίτιους της τεράστιας περιβαλλοντικής καταστροφής στο Δέλτα του Νίγηρα και ιδίως στην περιοχή Ogoniland[2]. Με τον κ. Μπάσεϊ φαίνεται να συμφωνούν και τα περισσότερα μέχρι σήμερα στοιχεία των ίδιων των Ηνωμένων Εθνών, σύμφωνα με τα οποία οι επιθέσεις σαμποτάζ είναι υπεύθυνες για το 15% περίπου των διαρροών πετρελαίου στην περιοχή[3].

Η περιβαλλοντική καταστροφή από την εξόρυξη και επεξεργασία πετρελαίου στην περιοχή είναι από τις μεγαλύτερες στον κόσμο. Μόνο τα τέσσερα τελευταία χρόνια η νιγηριανή κυβέρνηση υπολογίζει ότι έχουν λάβει χώρα περισσότερα από 3.200 περιστατικά διαρροών πετρελαίου, ενώ το 77% των διαρροών δεν έχει καθαριστεί, μολύνοντας την περιοχή. Γενιές ολόκληρες ζουν βλέποντας την μία πετρελαιοκηλίδα μετά την άλλη και σε συνδυασμό με την χαοτική πολιτική κατάσταση στην χώρα, το Δέλτα του Νίγηρα αποτελεί ένα από χειρότερα σημεία του πλανήτη.

Υπολογίζεται ότι τουλάχιστον οι μισές κοινότητες που βρίσκονται στην περιοχή που ζει η φυλή Όγκονι, στην καρδιά των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων, δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό. Χαρακτηριστικό είναι ότι σε πολλές κοινότητες το προσδόκιμο ζωής έχει μειωθεί στα 40 έτη για τις δύο τελευταίες γενεές[4].

Oι τοπικές κοινότητες με την αρωγή πολλών οργανώσεων και φορέων ανά τον κόσμο δεν έχουν σταματήσει εδώ και χρόνια να διαμαρτύρονται για την δημιουργηθείσα κατάσταση, αλλά προς το παρόν δεν μπορούν παρά να περιμένουν τις εξελίξεις από μία άλλη γωνιά του κόσμου, το Εκουαδόρ: εκεί, το 2011 αναμένεται η οριστική απόφαση για τις ευθύνες και την τελική αποζημίωση που θα πρέπει να καταβάλλει η πολυεθνική εταιρία Chevron για τις καταστροφές που η δράση της επέφερε σε περιοχές του Αμαζονίου.

Η απόφαση στην υπόθεση Texaco-Ecuador ίσως αποτελέσει το δικαστικό προηγούμενο που χρειάζονται οι τοπικές κοινότητες και ανοίξει τους «ασκούς του Αιόλου» για την υπόθεση στο Δέλτα του Νίγηρα. Γιατί σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους η δράση της εταιρίας, εκτός της περιβαλλοντικής και ανθρωπιστικής καταστροφής που έχει επιφέρει στο Δέλτα του Νίγηρα, κατηγορείται για κατάφορη παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων[5], ενώ επεκτείνεται εδώ και πολλές δεκαετίες και στον χρηματισμό κυβερνητικών και άλλων φορέων αλλά και στην υποστήριξη του νιγηριανού καθεστώτος[6]. Ήδη άλλωστε εκκρεμούν δεκάδες δικαστικές υποθέσεις εναντίον της εταιρίας.

Από την άλλη πλευρά οι κυβερνητικές αρχές, προτιμούν μια ανυπολόγιστη ανθρωπιστική και περιβαλλοντική καταστροφή, από την απώλεια του 65% των κρατικών εσόδων τα οποία προέρχονται από το πετρέλαιο[7], ενώ η Shell δεν θέλει με κανέναν τρόπο να απολέσει το 10% της παγκόσμιας παραγωγής της. Η εταιρία συνεχίζει έτσι να επιρρίπτει τις ευθύνες για όλες σχεδόν τις διαρροές πετρελαίου στους ντόπιους, να συγχέει την περιβαλλοντική και ανθρωπιστική καταστροφή με το σαμποτάζ και τις ληστείες και τώρα «παραγγέλνει» μια έκθεση για να βελτιώσει την εικόνα της σε διεθνές επίπεδο. Και δυστυχώς φαίνεται ότι τα Ηνωμένα Έθνη αποτελούν το σημαντικότερο αρωγό της

[1] UN report on Nigeria oil spills relies too heavily on data from Shell, The Guardian, 25 Αυγούστου 2010
[2] Outrage at UN decision to exonerate Shell for oil pollution in Niger delta, The Guardian, 22 Αυγούστου 2010
[3] Nigeria: Independent Figures Dispute UN’s Findings

[4] βλ. [2]

[5] Nigeria: New Amnesty report exposes human rights abuses by Shell and other oil companies – Έκθεση Βρετανικού τμήματος Διεθνούς Αμνηστίας, Ιούλιος 2009,

[6] Shell admits fueling corruption, BBC, 11 Ιουνίου 2004

[7] U.S. Energy Information Administration – Nigeria-Background

Διαβάστε επίσης - Texaco-Ecuador: Μια υπόθεση ενάντια στη λογική

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η νεωτερικότητα και η συγκάλυψη της οντολογικής ανασφάλειας
Δεν είναι όμως μόνο οι κοινωνικές πραγματικότητες που έκρυψε η νεωτερικότητα. Έκρυψε τα βαθύτερα ζητήματα του ανθρώπου, καθώς οι αισιόδοξοι στοχαστές της γνώριζαν εκ των προτέρων ότι αυτά δεν αντιμετωπίζονται εύκολα. Για παράδειγμα τα θέματα που έθετε ο Σοπενχάουερ και που μετατρέπονται πιο εμφατικά στον Σόρεν Κιρκεγκαρντ ή στον Έντμουντ Χούσσερλ και τον Ανρί Μπεργκσόν, δεν αντιμετωπίζονται ούτε από την τεχνολογική πρόοδο και την εμπειρία του πολιτισμού περισσότερο, ούτε από ένα οικονομικό σύστημα που έχει ενδογενείς παράγοντες κρίσης και τραγωδίας, όπως έχει δείξει αρκετές φορές η ιστορία. Στην ουσία η νεωτερικότητα -με την άνευ όρων υπόσχεσή της- έκρυψε το Καντιανό αίτημα του Διαφωτισμού αλλά και το βαθύτερο φιλοσοφικό αίτημα για το τι πραγματικά βασανίζει τον ανθρώπινο βίο και ότι σχετίζεται με τις βιωματικές εσωτερικές ευθύνες και λύσεις. Μας οδήγησε σε μια αδράνεια κρίσης, σε μια αμηχανία, σε μια σύγχυση που πήγε να πάρει και την μορφή μιας πολιτικοποιημένης διανοητικής αισιοδοξίας ακόμη και με τη μορφή του «τέλους της ιστορίας».

Στο βάθος όμως, ελλόχευε ένα βίαιο εγχείρημα συγκάλυψης της πνευματικής, υπαρξιακής και οντολογικής ανασφάλειας του ανθρώπου αλλά και της τραγικότητας της ίδιας της νεωτερικότητας και του συστήματος. Υπήρχε μια εσωτερική και εξωτερική αποξένωση του ανθρώπινου παράγοντα από την ανάγκη για στοχασμό, ανάληψη ευθύνης και δράσης. .

Καθώς υπήρξε μια υπόσχεση για άφθονη και ανεύθυνη κατανάλωση το πρόβλημα είναι πια ότι έχει καλλιεργηθεί σε βάθος χρόνου και γενεών μια «κουλτούρα» μη στοχασμού για τα θεμελιώδη του ανθρώπου και της ζωής, μια «κουλτούρα» συγκάλυψης των αντιφάσεων του πολιτισμού και του συστήματος, ένα έλλειμμα βιωματικής μαθητείας στην ζωή, στο νόημά της και στον εκπολιτισμό της. Υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στον βιωματικό εκπολιτισμό της ζωής, σε πολλούς τομείς. Επίσης, υπάρχει μια νέα βαρβαρικότητα ή βαρβαρότητα στον τεχνολογικό και θεσμικό εκπολιτισμό που όμως και αυτός έχει μέσα του την τραγική αποδομητικότητα και αποδόμηση μέσω κρίσεων. Για την βαρβαρότητα μας μιλά ο Εντγκάρ Μορέν σχολιάζοντας ότι «δεν είναι ποτέ ένα απλό στοιχείο που συνοδεύει τον πολιτισμό, αλλά αποτελεί οργανική συνιστώσα του» και μας προειδοποιεί ότι «πρέπει να είμαστε ικανοί να στοχαστούμε την ευρωπαϊκή βαρβαρότητα για να την υπερβούμε, διότι το χειρότερο είναι πάντα πιθανό» [2].

Αναζητώντας φωνές εθελούσιας απάρνησης του περιττού και απαίτησης του αναγκαίου
Συνειδητοποιούμε όλο και περισσότεροι ότι δεν υπάρχει σοφία στον δρόμο της καθημερινής ζωής και ότι είμαστε στην δύσκολη θέση να επιδιώκουμε τελείως αντιφατικά πράγματα. Ποιος μπορεί να πει την αλήθεια ότι η εθελούσια απάρνηση ή λιτότητα θα μας διασώσει από την φενάκη, τις χίμαιρες και τις κρίσεις του οικονομικού συστήματος που έχουν οδηγηθεί σε σημείο ακραίου περιβαλλοντικού αδιεξόδου; Ποιος θα μας πει ότι πρέπει να γίνουμε διακριτικοί καταναλωτές και να απελευθερωθούμε από την κατανάλωση προϊόντων που δεν τα έχουμε πραγματικά ανάγκη, όταν στην ουσία επιδιώκεται η αλλοτρίωση της ίδιας μας της ελευθερίας μέσω υποσχέσεων για μια ανεύθυνη και αέναα εκπληρούμενη καταναλωτική επιθυμία; Ποιος θα μας πει ότι είναι ανάγκη να ξανασταθούμε μέσα στον εαυτό μας, προς εκείνα τα λίγα που σώζουν, όπως αυτά που έχουν θέσει φιλόσοφοι, οι στοχαστές, ορισμένοι ψυχαναλυτές και ψυχολόγοι και οι άνθρωποι καλής θέλησης; Ποιος θα επανιστορικοποιήσει και θα επανακεφαλαιοποιήσει τους θεμελιώδεις προβληματισμούς της ζωής για να δείξει ότι χρειαζόμαστε έναν θετικό Στωικισμό, σ’ αυτά που αναμένονται και σε αυτά που ήδη βιώνουμε; Έναν Στωικισμό ο οποίος δεν θα αφήσει τον χώρο για διεφθαρμένους κυβερνήτες, για διαφθαρμένη αργόσχολη τάξη πλούτου ή για μια κοινωνία του θεάματος και της αλλοτρίωσης; Ποιος θα μας πει για το πνεύμα της ομαδικότητας που χρειαζόμαστε και για την θεραπεία μας από τον ατομικισμό της αλλοτρίωσης, για την βιωματική ενορατικότητα και υπερβατικότητα που χρειαζόμαστε απέναντι στην ανεξέλεγκτα παραγωγική, νοησιαρχική και καταναλωτική μαζική κοινωνία; Ποιος θα μας πει για την ανάγκη μας να βρούμε τον εαυτό μας, να είμαστε ο εαυτός μας, όχι σε καθεστώς της χωριστικότητας και της αλλοτρίωσης αλλά υπο το καθεστώς της ομαδικότητας, του πνευματικού και πολιτισμικού μερισμού αλλά και της βαθιάς ψυχολογικής μαθητείας και ανέλιξης, της καλής θέλησης και της βιωματικής εσωτερικότητας επέκεινα της επιθυμίας που τόσο μας κυριάρχησε;

Η απάντηση στο ποιος γίνεται ακόμη πιο δύσκολο να έρθει, καθώς οι οργανωμένες θρησκείες έχουν αποτύχει ολοκληρωτικά όπως μαρτυρεί η ιστορία τους και η εξουσιαστική εκτροπή και συνέργειά τους σε ένα παγκόσμιο σύστημα ισχύος και θεάτρου. Η ίδια η επιστήμη έχει μισθωθεί οικονομικά και στρέφεται σε διανοητικές χίμαιρες που αφήνουν ακάλυπτες τις βαθύτερες υπαρξιακές, πνευματικές, ψυχικές, εσωτερικές και οντολογικές ανάγκες του υποκειμένου. Αυτό έχει ως συνέπεια να αφήνεται ακάλυπτος ο ανθρώπινος παράγοντας στο πολιτισμικό, ψυχολογικό και ανθρωπολογικό πεδίο. Αντίθετα, θα αναμενόταν να απευθύνονται στον άνθρωπο καλώντας τον σε μια πορεία ανέλιξης, μαθητείας και μύησης. Η τέχνη είναι μέρος της αγοράς του θεάματος, της φιλοδοξίας και της ιδιοτροπίας, αποξενωμένη από τις εξελικτικές ανάγκες. Η οργάνωση δεν έχει την συντροφικότητα της ομαδικότητας αλλά της βιομηχανικής αλυσίδας και γραφειοκρατίας. Η πολιτική έχει διαφθαρεί αναδεικνύοντας την αυτοπαγίδευση του ανθρώπινου παράγοντα και την ασθένεια της βούλησής του. Η εκπαίδευση διαιωνίζει την λογική ενός συστήματος συνυφασμένη με την εργασία και με το κοινωνικό θέατρο και δεν προχωράει σε μια αποκαθήλωση, σε μια απογύμνωση του βασιλιά και των νεωτερικών υποσχέσεών του. Η οικονομία αποτελεί την συμπύκνωση της ανεξέλεγκτης, οπισθοδρομικής, ενελικτικής δυναμικής του συστήματος, της συνενοχής του ανθρώπου στην τραγικότητά του. Μια τραγικότητα που «θέλουμε» να είναι αστόχαστη και που ξεχειλίζει από οργή και ριζοσπαστισμούς μόνο στο τέλος της τραγικής κάθαρσης και κρίσης

Αναζητώντας τη σύνθεση και όχι τη διαφοροποίηση των σχολών σκέψης
Η νεωτερικότητα έκρυψε το ανθρωπολογικό πρόβλημα της εξέλιξης, της μαθητείας, της πνευματικής μύησης του ανθρώπου και της εσωτερικότητάς του, παρά το γεγονός ότι συνεργοί της νεωτερικότητας υπήρξαν μεγάλοι στοχαστές, ξεκινώντας από τον «Διαφωτισμό» και φτάνοντας μέχρι την «Φαινομενολογία» και τον «Υπαρξισμό». Παρόλα αυτά, ο ευεργετικός στοχασμός δυστυχώς εξελίχθηκε σε διάκοσμο, σε σχέση με τη μαζική κοινωνία του θεάματος και της αγοράς και παρόλη την οδύνη του κοινωνικού περιθωρίου, την καθημερινή ανθρώπινη τραγικότητα. Η νεωτερικότητα πλέον είναι και αυτή ένα όπιο όπως υπήρξε κάποτε και το όπιο της «δικτατορίας του προλεταριάτου» και των θρησκειών.

Χρειαζόμαστε μια πιο καθαρή δόση αλήθειας, που να φωτίζει τις βαθιές και τις πνευματικές μας ανάγκες και να απαγκιστρώνει την ελευθερία από το μαζικό αγοραίο της κύκλο. Χρειαζόμαστε μια οικονομία που να υποστηρίζει το ανθρωπιστικό αίτημα της βιωματικής εξέλιξης και απελευθέρωσης του ομαδικού μερισμού και της οικολογικής εξέλιξης και βιωσιμότητας.

Υπάρχουν οι στοχασμοί που αναπτύχθηκαν από τον Λάιμπνιτς ως τον Χούσερλ και τον Άλφρεντ Γουάϊτχεντ [3] οι οποίοι θέτουν ως πεδίο αναζήτησης «το πραγματικό ον στον άνθρωπο και στον κόσμο» και που αναδεικνύουν μια αναγκαία νέα βιωματική και γνωσιολογική προσέγγιση. Υπάρχουν επίσης οι στοχασμοί που διατυπώθηκαν από τον Σοπενχάουερ ως τον Ανρί Μπεργκσόν ή τον Μπρετάνο έως τους εναλλακτικούς αναζητητές όπως ο Άρθουρ Καίσλερ, ο Έρβιν Λάσζλοου και ο Κεν Γουίλμπερ. Αυτοί οι στοχασμοί είναι που μας χρειάζονται και που πρέπει να μπουν στο επίκεντρο του βίου μας, στο επίκεντρο της μαθητείας μας και του ανασχεδιασμού του πολιτισμού και του συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει μια περιθωριοποίηση των αμιγώς συστημικών ριζοσπαστικών θέσεων όπως αυτές που π.χ. στάθηκαν διαμορφωτικές στο γίγνεσθαι του εργατικού κινήματος. Εξάλλου το υπαρξιακό ζήτημα αναδεικνύεται ακόμη και στην βιωματική ανθρώπων όπως η Ρόζα Λούξενμπουργκ.
Η ανάγκη για μια πνευματική εσωτερικότητα ήταν το σημείο ζεύξης όπου μπορούσε ο Κίρκεγκαρντ του ατόμου και ο Χέγκελ της συλλογικότητας [4] -ανάμεσα στην έκφραση της ιδέας και του γίγνεσθαι του εαυτού και της ιστορίας- να συναντηθούν. Οπωσδήποτε χρειάζεται σύνθεση πλέον και όχι διαφοροποίηση των σχολών σκέψης σε αυτό τον εγχείρημα.

Νέα εποχή ησυχαστικής ενάργειας και καταλλαγής και όχι επιθυμίας και ανίας
Αν είχαμε προσέξει κάπως καλύτερα -την αυτοκριτική αντίληψη και τον αυτογνωσιακό δρόμο από τον Σοπενχάουερ ως τον Κίρκεγκαρντ- θα είχαμε καταλάβει έγκαιρα τον κίνδυνο που σημαίνει η καταναλωτική καθήλωση, ο αστόχαστος αισθησιασμός και η αισθησιακή εξάρτηση, η αλλοτρίωσή μας από την διασκέδαση και την διασκεδαστική μας εξάρτηση. Η αλλοτρίωσή μας, δεν μπορεί με κανένα τρόπο να κρύψει την βαθύτερη κρίση του εαυτού μας και την ανάγκη για μια μυητική αλλαγή μέσα μας -την οποία θέσπισαν και τα αρχαία μυστήρια- αναγνωρίζοντας ότι ο συμβατικός κύκλος ζωής δεν μπορεί να είναι λυσιτελής εξελικτικά στο επίπεδο του ανθρωπίνου όντος και απαιτεί έναν βαθύτερο υπαρξιακό προσανατολισμό. Δεν μπορεί με κανένα τρόπο να κρύψει την βαθύτερη κρίση του εαυτού μας καθώς η αφαίρεση και ο θάνατος συμμετέχουν στην οντοποίηση και στην πνευματικότητα του όντος. Ο δημιουργικός βίος -μέσα από τον τρόπο και την μεσότητα, την μέση οδό- ισορροπεί ως αρμονία μεταξύ των ζευγών των αντιθέτων, ως γονιμότητα της διαλεκτικής και του σύγχρονου στοχασμού, όπως το κάλεσμα του Assagioli για την βιωματική ανασύνθεση του ψυχικού κόσμου [5] και το κάλεσμα του Oliver Raiser για να ξαναδούμε τα ζητήματα μέσα από τη σύνθεση.[6] Όμως όλοι αυτοί οι στοχασμοί, εν μέρει εξελίχθηκαν σε «σπορές στην έρημο» μέσα στην ιδιοτέλεια του ατομικισμού, της στρατηγικής χειραγώγησης και της συστημικής εξουσίας.

Φτάσαμε σε τέτοιο δραματικό σημείο ώστε η υπαρξιακή ψυχολογία, η ψυχανάλυση και η κλίμακα των αξιών του Μάσλοου να γίνουν έργο και κατάρτιση του management της κερδοσκοπίας της αγοράς αντί να γίνουν βίωμα του ανθρώπινου παράγοντα και μέσα απελευθέρωσης από την αλλοτρίωση. Τόσο παντοδύναμη υπήρξε η κοινωνία του θεάματος και η κοινωνία Μπερνέηζ, μια κοινωνία με τόσα αρχαία καταγωγή, από το Κολοσσαίο και πριν από αυτό. Αλλά με τέτοια κλίμακα μεγέθους, η ανθρωπότητα της ποσοτικής και ποιοτικής ισχύος δεν μπορεί πια να μεταβολίσει αυτήν την ανακυκλούμενη τραγικότητά της, δεν μπορεί να συνεχίσει να ζει με τραγικότητα.
Οι στάβλοι του Αυγεία πρέπει να καθαριστούν. Χρειαζόμαστε «μια νέα εποχή χωρίς προηγούμενο» μέσα από μια ησυχαστική ενάργεια και καταλλαγή και όχι μέσα από επιθυμίες άνοιας και ανίας.

Προς μια ελευθερία από την επιθυμία αλλά και από κάθε ολοκληρωτισμό
Χρειαζόμαστε όλη την πνευματική διάσταση και όλη την πνευματική δυναμική της ελευθερίας, όχι όμως πια της ελευθερίας ως ιδιοτέλεια, ως ατιμώρητη απληστία, αλαζονεία, ατελεύτητο θάνατο και απεχθή λαγνεία. Το θεμελιώδες αυτό κακό πρέπει να το αντιμετωπίσουμε και να το σφραγίσουμε. Να κλείσουμε την πύλη του και αντ’ αυτού να προσεγγίσουμε ξανά το αγαθό, το ωραίο και το αληθινό, την σύνθεση του μοναδικού και του παγκόσμιου μέσα μας, την ελευθερία, την ισότητα και την αδελφοσύνη με δικαιοσύνη και μερισμό.

Το σύστημά μας, η οικονομία, είναι ανοικονόμητη. Αποτελεί μια εκτροπή στο πνεύμα της οικονομίας, στο πνεύμα της αρμονίας μεταξύ των αντιθέτων και της εξέλιξης. Αν δεν βάλουμε μέτρο στην οικονομία και στην ψυχολογική μας αλλοτρίωση, στην ιδιοτέλεια του ατομισμού και την χωριστικότητά μας, αυτή θα μας αφανίσει.
Αν δεν πάμε να εργαστούμε -όχι μόνο για την οικονομία αλλά και για τον εαυτό- όπως θα ‘λεγε ο Ουσπένσκυ και ο Μωρίς Νικόλ, [7] θα χάσουμε τα πάντα γιατί θα χάσουμε την ψυχή μας. Και αυτή τη φορά το να χάσουμε την ψυχή μας και να κατακτήσουμε τον κόσμο μέσα από την αυταπάτη μας θα είναι και ιστορικά συστημικά καταστροφικό. Πρέπει να ελέγξουμε τον εσωτερικό μηχανισμό που γεννάει την επιθυμία αλλά και τον εξωτερικό μηχανισμό που την αξιοποιεί και την πατρονάρει και ο έλεγχος αυτός δεν πρέπει να γίνει με ολοκληρωτισμό ως μέθοδο και σκοπό.

Η αγάπη για την ζωή που έχει ενσωματωθεί σε έναν ιδιοτελή προσωπικό νεποτικό συναισθηματισμό, που έχει αλλοτριωθεί ως ιδιοτελής επιθυμία, πρέπει να ζητηθεί περισσότερο υπερβατικά για να απελευθερώσει μια νέα κοινωνικότητα και πνευματικότητα. Μόνο έτσι θα περάσουμε από την τραγικότητα του βιοτικού κύκλου και των θεατρικών αυταπατών του στην μετατραγικότητα του Δέντρου της Ζωής και της πραγματικής αγάπης ή συμπόνιας. Αυτή είναι η συνιστώσα και η σύνθεση Ανατολής και Δύσης σε επίπεδο πνευματικής διδασκαλίας και οράματος, είναι μια ακτίνα της σύνθεσης ανάμεσα σε όλες τις όψεις του πολιτισμού, απ’ την πολιτική με το κάλεσμα της επαναστατικής αλλαγής και το όραμα που εκφράστηκε στην Γαλλική Επανάσταση - και όχι μόνο- μέχρι τα οράματα της τέχνης, της επιστήμης, της θρησκείας και της εκπαίδευσης.

Προσβλέποντας στη σύνθεση του καλού ως ευεξία και χαρά
Το δύσκολο πια -με όλη την παραζάλη της κατανάλωσης των εικόνων της επικοινωνίας, μαζικά και αγοραία, με όλη την παραζάλη του ιδιοτελούς ατομικισμού, αισθησιασμού και της αλλοτρίωσης- είναι ότι δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε με μια αληθινότερη ευεξία, ζωτικότητα και ζωντάνια την ζωή. Έχουμε συνηθίσει από την μία σε ένα απαγορευτικό ενοχικό φονταμενταλιστικό και ψυχαναγκαστικό σύμπλεγμα, σε μια ψευδή και στρεβλωτική ηθικολογία όπως και σε μια αντίληψη ότι η σκέψη ή ο στοχασμός δεν συνεισφέρει στην ζωτικότητα, στην ευεξία, στην ευτυχία ή στην θεραπεία της ζωής. Έχουμε συγκλίνουσες πλάνες, αυταπάτες και δουλείες μέσα στην συνείδησή μας και στον πολιτισμό μας που συμπληρώνουν αρνητικά και καταστροφικά η μία την άλλη.

Ο ομολογιακός χαρακτήρας της συνείδησης

Η συνείδηση μας λοιπόν είναι αναιρετική, υπερβατική και ομολογιακή και υπό την έννοια αυτή είναι ασυμφιλίωτη με ένα πνευματικό θάνατο αλλά συμφυής με τον θάνατο της μορφής ως μέρος της εξελικτικής αφαιρετικής και πνευματικής διαδικασίας της εξέλιξης. Σε μια οργανική αιτιότητα, υπό την έννοια της πολύχρωμης ομολογίας μπορούν να συναντηθούν το ρομαντικό και το ανθρωπιστικό πνεύμα της δημιουργικής αισθητικής ενός Μπετόβεν, ενός Μιχαήλ Άγγελου, ενός Δομίνικου, με το πνεύμα ενός Αϊνστάιν, ενός Αβραάμ Λίνκολν, ενός Χούσερλ, ενός Φραγκίσκου της Ασίζης, ενός Καμπίρ και ενός Ραμακρίσνα, ακόμη και με μια μεταρσίωση του πλούτου σε νόημα, έστω και ως μεταμέλεια τύπου Κάρνεγκι, η ακόμη μιας Όπρα Ουΐμφρευ, που επιχειρεί επικοινωνιακά και ανθρωπιστικά και μετουσιώνει ατελώς εν μέρει τον πλούτο της και τη διασημότητά της σε προοδευτική υπηρεσία του κοινού καλού παρά το γεγονός ότι λειτουργεί σε ένα πλαίσιο κοινωνίας του θεάματος, σε ένα αγοραίο πλαίσιο.

Υπάρχει μια πολιτισμική και ηθική υπεραξία, όχι ηθικολογική, όχι ηθικιστική φονταμενταλιστικά. Σίγουρα βέβαια τέτοιοι ρόλοι που ισορροπούν στην αγορά πρέπει να είναι σε εγρήγορση για βαθύτερες και πιο ολοκληρωτικές ανάγκες, για πράξεις θυσίας, ολοκληρωμένης παραδειγματικότητας και υπέρβασης για να μην καθηλώνεται η λειτουργία τους και η επωνυμίας τους στο ειδωλικό πεδίο, γιατί πρωταρχικά ενώ λειτουργούν και υπηρετούν μέσω εξωτερικών σχέσεων όπως θα έλεγε ο Γουάϊνχεντ η πραγματικότητα είναι η πραγματικότητα των εσωτερικών σχέσεων μεταξύ όντων, και αυτές αρέσκονται στο ινκόγκνιτο.

Η Χριστική ομολογία, αυτός ο ύμνος έξαρσης, μεταρσίωσης του ανθρώπου στο πνεύμα -μ’ όλη την πολυμορφία και τη σύνθεσή του στην ιστορία, τα πρόσωπα και τις δημιουργικές ιστορικές ομάδες και στην ιεραρχικότητα του ανθρώπινου πνεύματος- είναι μια ομολογία που δεν πρέπει να σταματήσει αλλά πρέπει να ολοκληρωθεί σε ένα επόμενο βήμα πιο οικουμενικό και ανοικτό σε σύνθεση.

Η οργανική μεταφυσική του Γουάϊνχεντ, η υπερβατική φαινομενολογία, η υποκειμενολογία του Χούσερλ και ο συστημικός ισομορφισμός του Μπερταλάνφι, η συγχρονότητα και η μη τοπικότητα ως κοσμικός ιστός του Γιουνγκ [3] ή το Ακασικό πεδίο του Λάζλοου, [4] αποτελούν βασικό στοιχείο του πυρήνα της θεμελιακότητας της συνείδησής μας και της σχέσης της με την πραγματικότητα. Δεν χρειάζεται να ενοχοποιήσουμε τον ομολογιακό χαρακτήρα μας με οικονομικές ή γνωσιολογικές στενότητες και απαγορεύσεις. Ο εσωτερισμός της συνείδησης είναι θεμελιώδης και είναι το σημείο σύνθεσης όλου του πνευματικού κινήματος στον πολιτισμό, στην ιστορία και στην εξέλιξη αλλά πάντα τίθεται υπό το κριτήριο της απελευθέρωσής του από τις ζωικές ή αντανακλαστικές ειδωλοποιήσεις που απηχούν την υπανάπτυξη της συνείδησης ως χωριστικότητα ή ως αντίληψη χωριστικότητας στον εαυτό και στην ελευθερία ως ατομισμό και ιδιοτέλεια, έστω και με το άλλοθι της επιβίωσης. Η ομολογία πρέπει να εξελιχθεί ως μια παραίτηση, ως μια απελευθερωτική ασκητική, ως απελευθερωμένη και απελευθερωτική σύνθεση.

Αναφορές:

Γιάννης Ζήσης, Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy29161 ); document.write( '' ); //--> ioanzisis@solon.org.gr

Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων

' ); document.write( addy5665 ); document.write( '' ); //--> ioanzisis@solon.org.gr

Σε αντίθεση με ότι συμβαίνει στην εκπαίδευση το marketing έχει ενσωματώσει όλες τις προωθημένες δυναμικές γνώσης. Για παράδειγμα, το management έχει ενσωματώσει γνώσεις και πεδία αιχμής από την κλίμακα αξιών του Μάσλοου. Σε αντιδιαστολή, η εκπαίδευση και η πολιτική ενώ θα έπρεπε να έχουν κάνει αυτήν την ενσωμάτωση στην λογική της ανάπτυξης της δημοκρατίας, της ανθρώπινης οντότητας και του ανθρώπινου πολιτισμού δεν το έχουν κάνει.

Άλλο παράδειγμα αποτελούν οι θεωρίες περί «μιμιδίων», «ολισμού» και οι «συστημικές» θεωρίες. Είναι ενδιαφέρον ότι όσον αφορά το πεδίο του επιστημονικού management σε αυτό έχουν συγκαλυφθεί προβληματισμοί που κινούνται σε εποικοδομητικές κατευθύνσεις. Είναι ενδεικτικό ότι έχει συγκαλυφθεί ο προβληματισμός του Νόρμπερτ Βίνερ και άλλων στοχαστών για την ανάγκη αξιοποίησης της κυβερνητικής επιστήμης ως πεδίου αυτογνωσίας για τους ανθρώπους. Τέτοιου είδους συγκαλύψεις έχουν ως αποτέλεσμα - στο management όσο και στο marketing- να εφαρμόζεται ένα θέατρο υποκατάστασης της ψυχής του ανθρώπου.

Έχει μετατεθεί σε αυτό το πεδίο πλήρως η περιπέτεια του Φάουστ με τον Μεφιστοφελή. Είναι επίσης το πεδίο του «πορτραίτου του Ντόριαν Γκρέυ» όπου θέλουμε να παρουσιάσουμε την θεατρική κατάκτηση του κόσμου σαν ψυχή επιδιώκοντας να ξεφύγουμε από το Χριστικό δίλημμα «τί θα μας ωφελήσει να κατακτήσουμε τον κόσμο και να χάσουμε την ψυχή μας;» Αυτό ισχύει και για την «προτεσταντική ηθική του καπιταλισμού» ή οποιαδήποτε άλλη ηθική μεταξύ των οποίων και αυτή της τραπεζικοποίησης του Αγίου Πνεύματος και για όποιες άλλες ορολογίες θρησκευτικού ή ιδεολογικού-αναπτυξιακού άλλοθι της οικονομίας.

To χάσμα της ηθικής και του λόγου με τη ζωή και την πράξη

Η μονοδιάστατη μεγέθυνση είναι νεοπλασματική και ξεκινάει από το ψυχολογικό πεδίο και από το αίνιγμα που δεν μπορούμε να λύσουμε σε βάθος και που κορυφώνεται ακόμη και σε προσωπικότητες ισχυρά αυτογνωσιακές, δραματουργικά στοχαστικές όπως πχ ο Όσκαρ Ουάϊλντ. Στη ζωή του Όσκαρ Ουάϊλντ, από την μία βλέπουμε έναν εξαιρετικό στοχασμό αλλά από την άλλη μια επί μακρόν απόλυτη απόκλιση μεταξύ της δημιουργικότητάς του και της στοχαστικής αυτογνωσιακότητάς του και του προτύπου ζωής του ως καθημερινότητα. Πιο συγκεκριμένα η καθημερινή του ζωή είχε πολλά χαρακτηριστικά επιδεικτικού εκκεντρικού καταναλωτισμού.

Είναι το παράξενο αυτό χάσμα της ηθικής και του λόγου με την ζωή και την πράξη, με την ζωή ως ζωτικό ψυχολογικό πεδίο και την πράξη ως πεδίο σχέσεων. Πρωταρχικά αυτό το πρόβλημα ξεκινάει από την ανεπάρκεια μας γύρω από την πραγματικότητα, την αλήθεια της αγάπης και γύρω από τη θυσία ως πεδίο οντοποίησης μας, -ως πεδίο εφέλκυσης ή πραγμάτωσης της ψυχής μέσα μας, ως πεδίο ομαδοποίησης ή κοινωνικοποίησης και τιμήματος- και την αληθινότητα της ελευθερίας. Αυτό το επιχείρημα υποκατάστασης όλων των αναγκών μας και της εξυπηρέτησης τους και κυρίως των ψυχολογικών μέσω της αγοράς και των προϊόντων, μέσω του ονόματος που αποτελεί την κύρια δυναμική και το στρατηγικό ανάπτυγμα της διαφήμισης και των οικονομικών προτύπων και αξιών, αναπτύσσεται ως τραγική ύβρις με την πλήρη έννοια του όρου.

Η κατάλυση της αγοράς από την επωνυμία

Κατά παράδοξο τρόπο ο οικονομικός πολιτισμός μας είναι μια επιφανειακά ορθολογική βύθιση στο παράλογο, μια τιτανική επιστροφή στη ζωικότητα που στο τέλος μας κρύβει την βαρβαρότητα -που έλεγε ο Καρλάυλ- και η οποία θα μας κατασπαράξει. Είναι μια μετάθεση ζωική, βαρβαρική και ψυχολογική, -ξένη από τον λόγο, τη φιλοσοφία, τη βαθύτερη ουσιαστικότητα, ή από τα πρότυπα και την ποιότητα του πολιτισμού και του πνεύματος- που κάνει την τραγική οικονομοποίηση των πάντων μέσα από μας.

Ο εαυτός μας είναι διχασμένος μεταξύ του καταναλωτή που είναι αποδέκτης του marketing και του εργαζόμενου που είναι αποδέκτης του management. Η ανθρωπότητα είναι διχασμένη ανάμεσα στους καταναλωτικούς παράδεισους -όπου καταστρέφεται επιδεικτικά ο πλούτος και όπου το παράλογο φαντάζει σαν δόξα, σαν ισχύς, σαν ένα ναρκισσιστικό κρεσέντο και στην εργασιακή κόλαση σε άλλα ταυτόσημα και γειτονικά ή μακρινά μήκη και πλάτη.

Η «αθανασία» του εταιρικού ονόματος μοιάζει να παίζει έναν σαιξπηρικό τραγικό πολυπρόσωπο ρόλο χωρίς να υπάρχει η αυτοσυνειδησία της ματαιότητας του πλούτου ως συμπέρασμα του Τίμωνα του Αθηναίου ή ως δίκη του εμπόρου της Βενετίας. Παίζουμε θέατρο χωρίς την αυτογνωσία του ηθοποιού και το όνομα του ρόλου γίνεται ο Θεός μας, η δόξα, ενώ έχει χαθεί ο εαυτός. Η υποκατάσταση του Είναι από το όνομα -ως κυρίαρχο και ως βάση και ως κοίτη της υπεραξίας- δείχνει το πραγματικό και θεμελιωδώς στρεβλωμένο μοντέλο της αγοράς.

Δεν υπάρχει ανταγωνιστικότητα ονομάτων. Η ανταγωνιστικότητα που υπάρχει περιορίζεται στην προσφορά τιμών. Την ώρα που υπάρχει όνομα δεν ισχύει η αγορά. Γιατί δεν το αποκαλύπτει αυτό η οικονομική επιστήμη; Γιατί είναι διχασμένη μεταξύ των εκτός πραγματικότητας θέσφατων της οικονομικής θεωρίας και του management και του marketing στη διοίκηση των επιχειρήσεων και της πραγματικότητας του πατερναλισμού των αγορών.

Βέβαια έρχεται και η εποχή που το όνομα θα πληρώσει ως το φάντασμα στην μηχανή το τίμημά του. Θα επιστρέψει στην τραγική κάθαρση γιατί η φαντασία μας πρέπει να κάνει ταμείο με την πραγματικότητα του εαυτού μας και δεν υπάρχει σύστημα που να ξεφεύγει από την πραγματικότητα για πολύ, ούτε καν σύστημα πληρότητας μαθηματικών πολύ δε περισσότερο πληρότητας ενός μονοδιάστατου πολιτισμού.

Μια οικονομία και μια αγορά που παίζει με τον ανόητο αισθησιασμό πώς μπορεί να ισχυρίζεται ότι κατέχει το κλειδί της λογικής και να διεκδικεί την αποκλειστικότητα στη θέσμιση του κόσμου;

Η οικονομία ως θέατρο

Η οικονομία αποτελεί μια οντολογική βαρβαρότητα την οποία κάποια ώρα πρέπει να ελέγξουμε και το όνομα είναι η σημαία της ψυχολογικής μας βαρβαρότητας. Μόνο στην ανωνυμία θα βρούμε τον εαυτό μας. Μόνο στην ανωνυμία των προϊόντων θα λειτουργήσει πραγματικά η αγορά, μια ανωνυμία που θα αξιολογείται πραγματικά σε όλη την διαδρομή παραγωγής του προϊόντος και θα εκτιμά την πραγματική αξία. Αυτό περιλαμβάνει την πολιτισμική, την κοινωνική και την περιβαλλοντική αξία σε ένα κύκλο ολοκληρωμένης ποιότητας για να χρησιμοποιήσουμε τη γλώσσα των οικονομικών και δικαιϊκών επιστημών.

Πρέπει να θέσουμε ένα τέλος στην οικονομία ως θέατρο. Έχουμε την δυνατότητα να απολαμβάνουμε το θέατρο από τους αρχαίους κλασικούς και τα μεγάλα έπη της υδρογείου ως τον Σαίξπηρ και τις μέρες μας. Δεν χρειαζόμαστε την οικονομία ως θέατρο, αν και δυστυχώς αυτή είναι η φύση, η κρυφή γοητεία και το σκοτεινό αντικείμενο του οικονομικού πόθου και του γοήτρου της αργόσχολης τάξης.
Ο πυρήνας σε αυτό το γόητρο είναι η οντολογική ηλιθιότητα. Είχε δίκιο ο Άντριου Κάρνεγκι όταν έλεγε ότι είναι μεγάλη ανοησία να πεθαίνει κανείς πλούσιος. Αντιθέτως, η σχολή της «δημιουργίας συναίνεσης», των «δημοσίων σχέσεων» και της «αξιοποίησης του υποσυνείδητου και των ενορμήσεων» -του Έντουαρτ Μπερνέζ [1] , του Γουόλτερ Λίπμαν και άλλων- εξέθρεψε «τερατουργήματα» και είχε όλη τη συνοδεία του τραγικού θεάτρου. Καταγόμενη από την ψυχανάλυση, θα περίμενε κάποιος να στραφεί προς την αυτογνωσία και στον αναστοχασμό του εαυτού και στην ελευθερία από αρνητικές επιρροές του πολιτισμικού περιβάλλοντος. Αντίθετα όμως σε συγχρονισμό με το κραχ του ’29 έστρεψε την ενέργειά της σε «οράματα» του μέλλοντος όπως το «Φουτουράμα»,[2] την ώρα του Παγκοσμίου Πολέμου. Πλήρης ματαιοδοξία στην οποία ταιριάζει ο επικήδειος του Εκκλησιαστή. «Η εταιρεία και το προϊόν ως ταυτότητα του ανθρώπου».

Αυτή ήταν η τραγική συγγένεια του ίδιου του Σίγκμουντ Φρόυντ[3]. Καθώς η θεωρία του Φρόιντ ξεκίνησε με τον τραγικό μύθο του Οιδίποδα αυτή τελικά αφομοιώθηκε στις τραγικές εφαρμογές μιας αγοράς που δεν μπορεί να συντηρήσει από μόνη της την ευημερία και δεν μπορεί να είναι η ψυχή του ανθρώπου. Γι΄ αυτό στην πολιτεία του ανθρώπου, χρειάζεται να ανασυγκροτηθεί το εργατικό και το πολιτισμικό κίνημα, να δώσει νέα ταυτότητα, να διαμορφώσει νέες σχέσεις και νέο σύστημα, να τελειώσει, να καθαρίσει τους στάβλους του Αυγεία, τις υπολειμματικές «ταυτότητες», τις τιτανικές ανοησίες και βαρβαρότητες που επιβιώνουν στον πολιτισμό και στον ψυχισμό μας.

Εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι έτσι θα αναγεννηθούν τα «ηθικά συναισθήματα» του Άνταμ Σμιθ και ο φιλελευθερισμός. Ο φιλελευθερισμός νοείται εδώ έτσι όπως θα τον ήθελε ο Άνταμς Σμιθ και όχι όπως τον θέλουν αυτοί που μας διχάζουν σε καταναλωτές και εργάτες για να προκαλούν την αθλιότητα και την τραγικότητα ανάμεσα στη Σκύλα και τη Χάρυβδη και διαλύουν την ψυχή μας στο πέρασμα των Συμπληγάδων, μοιράζοντας σχιζοειδείς ρόλους μέσα μας, στην κοινωνία και στην ανθρωπότητα και σκηνοθετώντας το χάσιμο του εαυτού μας μέσα στους ρόλους της εθελοδουλίας και του καταναγκασμού, του τραγικού φαύλου κύκλου με το να φαντασιωνόμαστε ως καταναλωτές και να υποφέρουμε ως εργαζόμενοι.

Από τον ατομικισμό του homo economicus στον κοινωνισμό του homo politicus

Είναι καιρός πια να δούμε ξανά τον κόσμο και τον εαυτό μας από την αρχή. Να μπούμε σε έναν δρόμο μαθητείας και αλλαγής, να αυξήσουμε τις διαστάσεις της ζωής να της δώσουμε ξανά το πραγματικό ανθρώπινο μέγεθος αντιμετωπίζοντας τον οικονομικό υλισμό με την δύναμη του πνεύματος και του πολιτικού δικαιώματος από θέσεις πνευματικής ασφάλειας και πολιτικής ελευθερίας.

Μόνο μεταφέροντας την ζωτικότητά μας από τον ατομικισμό του homo economicus στον κοινωνισμό του homo politicus και στην πνευματικότητα και τη δημιουργικότητα του homo universalis θα μπορέσουμε να απελευθερωθούμε από τις δουλείες και από τους ολοκληρωτισμούς μέσα στους οποίους μας σκηνοθετούν οι θεατράνθρωποι της οικονομίας. Μόνο έτσι θα υπάρξει υγιής αγορά και υγιής δημόσια οικονομία. Η ιδιωτικότητα χρειάζεται μέτρο υγείας γιατί χωρίς αυτό μετατρέπεται σε εξουσία και εκμετάλλευση του ανθρώπου, ακόμη και για αυτούς που νομίζουν ότι εξουσιάζουν τον κόσμο ενώ δεν μπορούν να εξουσιάσουν ούτε ένα κύτταρο τους.

Το θέατρο της οικονομίας και η απώλεια της ελευθερίας

Ουδέποτε θα υπάρξει το άλλοθι της άγνοιας και της μη κατανόησης του κόσμου. Η εποχή είχε όλες τις δυνατότητες για να την καταλάβουμε. Μπορούμε να καταλάβουμε πού κάνουμε λάθος και που διαπράττουμε ύβρη. Υπάρχουν ελεύθερα, όλα τα εφόδια που θα μας επιτρέψουν να κατανοήσουμε τον νόμο του αιτίου και του αποτελέσματος στο ανθρώπινο επίπεδο. Ο ατομικισμός μας εκφρασμένος στο πεδίο του οικονομικού υλισμού και του οικονομικού θεάτρου έχει ως στίγμα του την απώλεια της ελευθερίας μας τόσο της ψυχολογικής όσο και της πολιτικής και της πολιτισμικής και αυτή η απώλεια της ελευθερίας θα βαθαίνει όσο δεν αλλάζουμε πορεία.

Ο διχασμός δεν θα είναι μόνο ανάμεσα σε μας και στους άλλους αλλά και μέσα σε μας, και δεν μπορεί να είναι κανείς βιώσιμος με τόσο θεμελιωδώς σχιζοειδή χαρακτηριστικά που εντατικοποιούνται συνεχώς και αποκλίνουν μονίμως όλο και περισσότερο.

Οι καταρρεύσεις θα γίνονται πολύ πιο εκτεταμένες σε σχέση με το παρελθόν, τόσο ψυχολογικά όσο και συστημικά. Όσο αδιαφορούμε για τις εργασιακές συνθήκες των υψηλών αποδόσεων των κεφαλαίων και της μεγάλης υπεραξίας τόσο θα βρισκόμαστε απέναντι στην απώλεια των δικών μας κοινωνικών δικαιωμάτων σε ένα πεδίο που δεν λειτουργεί με όρους φιλελεύθερης ανταγωνιστικότητας αλλά με όρους ανταγωνιστικότητας ισχύος, ως παίγνιο ισχύος και όχι ως παίγνιο ισότητας και ελευθερίας.

Μέχρι να «εξαντληθεί» τραγικά ο εαυτός μας και η κοινωνική μας οργάνωση και να ανακαλύψουμε ότι πρέπει να ανταλλάξουμε την πολυτέλεια και τον πλούτο μας με μια χούφτα σκόνη της ερήμου, δεν θα βρούμε την λογική ούτε για την ίδια την οικονομία και την βιωσιμότητα της, και σε σχέση με την ίδια τη λειτουργία της, όπως επίσης και απέναντι σε μας, στην κοινωνία και στη φύση. Επάνω σ’ αυτή τη φύση λειτουργούμε ως πειρατές και όχι ως εξευγενισμένα μέρη της.

Αναφορές

[1 ] Γκόρ Άλ, 2008, "Προσβολή στη Λογική", εκδόσεις Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ,
Edward Bernays: «Αν καταλάβουμε πως λειτουργεί το μυαλό των ανθρώπων, είναι άραγε εφικτό να ελέγξουμε και να κατευθύνουμε τις μάζες κατά το δοκούν, δίχως αυτό να γίνεται αντιληπτό; Η πρόσφατη πείρα από την αξιοποίηση της προπαγάνδας δείχνει ότι, ναι είναι εφικτό, τουλάχιστον ως ένα σημείο και μέσα σε ορισμένα όρια» σελ. 122,

Paul Mazur: «Πρέπει να αλλάξουμε την κουλτούρα των Αμερικανών, ώστε πια να μην επιδιώκουν την ικανοποίηση μόνο των αναγκών τους, αλλά και των επιθυμιών τους. […] Οι άνθρωποι πρέπει να μάθουν να επιθυμούν, να ζητάνε καινούρια πράγματα, έστω και αν δεν έχουν ακόμη καταναλώσει τα παλιά. Πρέπει να διαμορφώσουμε μια νέα νοοτροπία στον καταναλωτή. Τον πρώτο λόγο θα πρέπει να έχουν οι επιθυμίες των ανθρώπων, και οι ανάγκες τους» σελ120

[2] Το Futurama ήταν μια παρουσίαση του μέλλοντος στην Παγκόσμια Έκθεση της Νέας Υόρκη του έτους 1939, που έδειχνε το «πως θα είναι» ο πλανήτης είκοσι χρόνια μετά (1959-60). Μεγάλες αυτόματες λεωφόροι θα διέσχιζαν τις πόλεις, τα προάστια των μεγαλουπόλεων θα ήταν μεγαλύτερα και καλύτερα οργανωμένα, όπως και η βιομηχανική και αγροτική παραγωγή. Η ανθρωπότητα θα είχε τεράστιες δυνατότητες προόδου βασισμένη ακριβώς σε αυτή την βελτιστοποίηση της οργάνωσης της παραγωγής. Ήταν έργο του Νόρμαν Μπεν Γκεντς και είχε χρηματοδοτηθεί από την G.M. Ένας οραματισμός του μέλλοντος που εμπνεόταν από το μύθο της μηχανής. Η σημερινή πραγματικότητα με την σπατάλη της ενέργειας που δεν σχετίζεται με την αληθινή ποιότητα ζωής, τους πολέμους για την εξασφάλισή της και επακόλουθα γνωστά περιβαλλοντικά προβλήματα που απειλούν όχι μόνο την οικονομία αλλά και το οικοσύστημα, αποκαλύπτει το μέγεθος της αυταπάτης και τις ευθύνες αυτών που την εξέθρεψαν. Διαβάστε περισσότερα για το Futurama και δείτε ένα σχετικό ντοκιμαντέρ.

Βέβαια, στην έννοια της γεωμετρίας μπορεί να συμπεριλάβουμε τόσο το χωροχρονικό συνεχές όσο και την κβαντική μη τοπική συνεκτικότητα και μια ευρύτερη ίσως αναγνώριση μιας διαδικτυακής οργανικότητας και ολιστικότητας στο γίγνεσθαι. Αυτό, όχι μόνο στην εκδοχή που αναφέραμε της ελληνικής, ιουδαϊκής ή χριστιανικής φιλοσοφίας ή θρησκείας. Όπως παρατηρεί ο Λένιν στα «Φιλοσοφικά του Τετράδια» εμφανίζεται μια αντιστοίχιση της διαλεκτικής του ιστορικού υλισμού με την τριαδικότητα και την προσωποποίησή της στην ινδουιστική τριάδα, που εκφράζεται η πρώτη όψη με το Σίβα τον Καταστροφέα, τον Βισνού τον Συντηρητή και τον Βράχμα τον Δημιουργό.

Η εξέλιξη σίγουρα περιλαμβάνει και τις διαδικασίες της διάρκειας, της συνέχειας και της βιωσιμότητας μέσα στις οποίες συμπεριλαμβάνει την αφαίρεση και την απόπτωση. Αυτό το βλέπουμε στην ισορροπία ενός κυτταρικού οργανισμού και στην διαλεκτική της οργανικής και οικολογικής ομοιοστασίας μέσα σε έναν οργανισμό και σε ένα οικοσύστημα. Η εξέλιξη πέρασε στην έμβια οργάνωση της μορφής, μέσα από διαδικασίες βίας. Η έμβια οργάνωση της μορφής δοκιμάστηκε σε κωδικό δυναμικό στοιχείο συνοχής της, στο επίπεδο το γενετικό και στο επίπεδο της οργανικής εξέλιξης και μάθησης, μιας μακράς Δαρβίνειας διαδικασίας μέσα από την συγκυρία αλλά και την πολύ «παράδοξη προτίμηση», θα έλεγε κανείς, για την οργανικοποίηση, την ενθαλπία ενάντια στην αυτονόητη στατιστική κυριαρχία της εντροπίας.

Η εξέλιξη χρησιμοποίησε στοιχεία χρονικότητας, διακύμανσης και διακλάδωσης με μια εναλλακτικότητα προφανώς, γιατί βλέπουμε πολλές φορές τα κυρίαρχα στοιχεία της να προέρχονται από επικουρικά στοιχεία τα οποία γίνονται ιδιαίτερα κρίσιμα και τα οποία στην συνέχεια παρακμάζουν ως σημεία αδυναμίας ή ενός μετασχηματισμού σε μια νέα πορεία αξιοποίησής τους. Όμως, εκείνο το σημείο στο οποίο θα πρέπει να σταθούμε είναι ότι η ένδεια μορφής συνδέθηκε στενά με την αυτοποίηση. Η σχέση αυτοποίησης και ένδειας μορφής έχει μια πολύ παράδοξη αρχετυπική αναφορά στις κουλτούρες.
Αυτό το βλέπουμε και στον μύθο της ανάπλασης του ανθρώπινου γένους από τον μύθο του Δευκαλίωνα. Το ίδιο βλέπουμε στον τεκτονικό μύθο των «ζώντων λίθων» ή της «ζωντανής πέτρας» αντίστοιχα, στη «φιλοσοφική λίθο». Το ίδιο βλέπουμε στην κουλτούρα του Σαμανισμού, του ανιμισμού και του υλοζωισμού που έχει μια διάχυση και μια συνέχεια - παρά την κυκλικότητα επικράτησης ενός αναγωγικού, νοησιαρχικού και ματεριαλιστικού μηχανιστικού. Μπορούμε να πούμε με σιγουριά ότι αυτό το πεδίο ερμηνείας δεν έχει κλείσει και δεν έχει πάψει να μπορεί να μας δίνει νέους ορίζοντες στοχασμού, εμπειρίας, θεωρίας και επίγνωσης.

Σε αυτή την κατεύθυνση κινούνται εξάλλου προσεγγίσεις όπως αυτές του Χούσερλ, του Γουάιτχεντ και του Μπερσόν -φαινομενολογικές και άλλες- που αναδεικνύουν την αυτοαναφορικότητα της συνείδησης μέσα από το όργανο αντίληψης και την οργανισμική προχώρηση έκφρασης και την ενορατικότητα. Ο Καρτεσιανός και ο Καντιανός Λόγος, όπως ο Αριστοτελικός Νους, αναδεικνύουν και επιχειρούν να αναδείξουν την αυταξία στο συνειδησιακό επίπεδο. Ακόμη περισσότερο οι ιδεαλιστικές προσεγγίσεις του Μπέρκλευ, όπως και οι πιο οργανικά και συναφείς με την έννοια της διάρκειας και του συνεχούς σε χρόνο μια ενορατική θεωρία του Μπερξόν. Στοχαστές όπως ο Μπασελάρ και αρκετοί άλλοι επιδιώκουν μια γλωσσική σύνθεση των εννοιών χωρίς να στοχεύουν σε μια συστηματοποίηση, ενώ από το παρελθόν μεγάλοι στοχαστές όπως ο Πλάτωνας, ο Ποσειδώνιος ή ο Πλωτίνος αναδεικνύουν μια πολύ διαφορετική σχέση του Ζώντος με την κλίμακα ή με τον Λόγο και με τον Νου. Αναγνωρίζουν ύπαρξη και οντότητα και συνειδητότητα στο ιδεατό και ταυτόχρονα την Ζωικότητα στην πολύ μεγάλη χωροχρονική κλίμακα, όπως και στη στοιχειώδη.
Όλη η αναλογία στοχασμού, στόχευσε και στοχεύει, στο να συνδέσει την μορφή και την ζωή με το φαινόμενο της συνείδησης και της ταυτότητας στο μέρος και στο όλο και αυτό υποδεικνύει μια ιεραρχικότητα δομημένη πάνω στην λογική της συνείδησης.

Παράγοντες εξέλιξης της συνείδησης
Η εξέλιξη λοιπόν στο πέρασμά της από τις φυσικές μορφές της πέτρας, του φυτού και του ζώου σ’ όλη την ποικιλομορφία της χλωρίδας και της πανίδας, συνδέθηκε με μια διαδικασία αυτοποίησης των μορφών. Η ζωή εκδηλώθηκε ως ψυχολογικό σχήμα αυτοσυντήρησης, διαιώνισης και εξέλιξης τόσο στο μικροοοργανικό επίπεδο όσο και στο επίπεδο των οργανισμών. Μέσα από αυτή την διαδικασία αναδείχθηκε ο συνειδησιακός παράγοντας όχι μόνο ως ταυτοποίηση, αλλά και ως εποπτεία – ερμηνεία, ως ο κυρίως εξελισσόμενος παράγοντας προσαρμογής στην ανθρωπογένεση. Μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι συλλειτουργούν αντίστοιχα τέτοιοι παράγοντες στη νοητικοποίηση, την ατομικοποίηση, την ομαδοποίηση, την ενορατικότητα,, την υπερβατικοποίηση, την εμψύχωση και την πολιτισμοποίηση του ανθρώπου.

Μπορούμε να διαπιστώσουμε μια πολλαπλότητα τέτοιων παραγόντων:
Καταρχήν, προσεγγίζοντας έναν αντισταθμιστικό μηχανισμό περιβαλλοντικής, σωματικής μειονεξίας με διαδικασίες εσωτερίκευσης και συνειδησιακής ψυχολογικής και κοινωνικής εποικοδόμησης. Πάνω σε αυτή την μειονεξία απέναντι στο περιβάλλον που σφράγισε την ανθρωπογένεση, ενεργοποιείται ο μηχανισμός της αντιστάθμισης τον οποίο προσέγγισαν με εισαγωγικό και θεωρητικό τρόπο ο Καντ και με ψυχαναλυτικό, ψυχολογικό τρόπο ο Άντλερ.
Αυτή είναι η παράξενη αντισταθμιστικότητα που λειτουργεί ομοιοστατικά, ακεραιοποιητικά, συνεργετικά και συμβιωτικά με το περιβάλλον. Παρατηρείται από το κυτταρικό ή ακόμη το υποκυτταρικό επίπεδο μέχρι το επίπεδο των οργανισμών του οικοσυστήματος ή της βιόσφαιρας. Αυτή η αντισταθμιστικότητα, θα λέγαμε ότι είναι το σημαντικό στοιχείο της διαμάχης που προάγει την αρμονία, το σημαντικό στοιχείο του περάσματος από όλες τις μορφές της βιόσφαιρας. Είναι αυτή η παραδοξότητα, θα έλεγε κανείς, που οδηγεί σε εμβίωση ή εκδήλωση της ζωής στις μορφές και στην υπερβατικότητά τους, στην εξέλιξή τους, στην ακεραιοποίηση και στην ολοποίησή τους μέσα από διακριτικές και συνθετικές διαδικασίες.

1. Η αντισταθμιστικότητα, θα έλεγε κανείς, είναι ο βασικός άξονας της ταυτότητας, της ταυτοποίησης και της οργανικοποίησης, αλλά ταυτόχρονα κινείται συνθετικά. Αυτό είναι μια θεμελιώδης παραδοξότητα που αναδεικνύει μια υπερβατικότητα στον τρόπο που θεωρούμε το υλικό γίγνεσθαι, ακόμη κι αν το δούμε υπό την ολιστική έννοια ως ενθαλπική δυναμική.

Η αντισταθμιστικότητα λοιπόν, η αναιρετικότητα αυτή, έχει μια υπερβατική τάση. Λειτουργεί και ως αυτουπερβατικότητα. Μέσα από την αυτουπερβατικότητα διαμορφώνει και λειτουργεί ζυμωτικά στα φαινόμενα κλίμακας και σχέσης, μικρής και μεγάλης διάστασης αλλά και στις ιεραρχικές δομές. Θα έλεγε κανείς ότι είναι το κλειδί για την ερμηνεία της δομής ως πληροφορία ή την απόδοση της δομής ως πληροφορία για την μόχλευση της ενέργειας επίσης ως πληροφορία και θα έλεγε κανείς ότι απηχεί και αυτό που εισηγείτο σαν δυνατότητα για πληροφορία χωρίς φορέα ο Νόμπερτ Βίνερ.

Είναι η αφαιρετικότητα τελικά που είναι οντότητα; Η μέσω της αφαίρεσης, λειτουργεί και σχηματοποιείται η οντότητα; Γι’ αυτό και η δημιουργική έκφραση και η εξέλιξη είναι τόσο αλληλένδετες με διαδικασίες μορφοποίησης, αφαίρεσης ή υπέρβασης; Παρέχει πάντως το κλειδί μιας εσωτερίκευσης, αναδεικνύοντας την οντοποίηση ως εσωτερίκευση και σύνθεση.

2. Εδώ ερχόμαστε σε ένα πολυσύνθετο και πολύπλοκο πεδίο και δω είναι ο δεύτερος παράγοντας. Εκτός από την αντιστάθμιση ως εργαλειακή επέκταση της αντιστάθμισης - ή ως εξειδίκευση της και από μια άποψη ως ειδωλοποίηση - λειτουργεί και η υποκατάσταση.
Έτσι πχ μπορεί να πει κανείς ότι το γεγονός του θανάτου παρά το γεγονός ότι μετέχει της εξελίξεως και υπό αυτή την έννοια που αναφέραμε προηγουμένως είναι πεδίο απελευθερωτικό της οντότητας η αφαίρεση, η υπερβατικότητα αποτελεί μια ενόχληση στην μορφοποιημένη αυτή ταυτοποίηση ως ένα μη αποδεκτό γεγονός απέναντι στο οποίο η συνειδησιακή υπανάπτυξη και η εσωτερίκευση λειτουργεί με έναν φόβο συσπειρωτικό και κατασκευάζει εν μέρει τον νου πλέον όχι σαν κύρια αντιστάθμιση ή αναιρετικότητα και εσωτερίκευση υπέρβασης, σαν κύρια εσωτερίκευση αλλά σαν μια δευτερεύουσα εσωτερίκευση, σαν υποκατάσταση της αίσθησης του πραγματικού, της αίσθησης της ζωής, της ύπαρξης ως φαντασιακή ειδωλοποίηση, ή μάλλον ως ειδωλικής δέσμευσης της φαντασίας.

Αυτή η ειδωλική δέσμευση της φαντασίας έχει την καταγωγή της στις ζωικές καταβολές και στην υπανάπτυξη της συνείδησης παρά το ότι το κεντρικό ερέθισμα αυτής της εξέλιξης της συνείδησης, το βαθύτερο ερέθισμα της εξέλιξης είναι αυτή η υπερβατικότητα, αυτή η εσωτερίκευση, αυτή η αφαιρετική οντικότητα και οντότητα. Εδώ βλέπουμε έναν δυισμό, όντως ως ψυχή και πρόσωπο, ψυχή και προσωπικότητα στον άνθρωπο, βλέπουμε έναν δυισμό νοητικό ως επιθυμησιακό, ενστικτώδη υπό την υπανάπτυξη και από την άλλη ως μια ενατένιση.

Αυτό τον δυισμό τον βλέπουμε στο ζωικό βασίλειο σε διαδικασίες αποσύνδεσης από την βιοτική μέριμνα στον τροφικό κύκλο, στην ρέμβη, στο παιχνίδι, στη ζωική χάρη που την βλέπουμε έντονα να λειτουργεί ως εφελκυστικός παράγοντας της συμπάθειας στη σχέση των ζώων και στην οικογενειακή συγκρότηση και μέριμνα για τα μικρά, τη βλέπουμε στα μικρά όλων των ζωικών ειδών και φυσικά στις ειδικές κατηγορίες της πανίδας σε πιο σταθερή και διάχυτη επίδραση.

3. Ερχόμαστε εδώ σε ένα θεμελιώδες ανθρωποζωολογικό θεώρημα εξέλιξης, ως τρίτο παράγοντα, ως έναν παράγοντα ισορροπίας ανάμεσα στην περισσότερο υπερβατική και άμεση εσωτερίκευση ή εμψύχωση και ανάμεσα στην πολωτική, ανταγωνιστική ή φοβική υποκατάσταση και στρατηγική όπου παρατηρούμε την αποσύνδεση της έμβιας ταυτότητας και οντότητας από το ανταγωνιστικό πεδίο και τον ανταγωνιστικό κύκλο δράσης και ερεθισμάτων, είναι περίπου σαν τον Νυχτοκόπο του Άρθρουρ Κλάρκ. Μπορούμε να το διαπιστώσουμε στα είδη ζωής αλλά και στις κοινωνίες που αναπτύσσονται από αυτά όπως στην περίπτωση του παπαγάλου και γι’ αυτό θα μιλήσουμε για ένα πιο πραγματικό εξελικτικό ανθρωποζωολογικό «θεώρημα του παπαγάλου».

Στην περίπτωση του παπαγάλου μπορούμε να παρατηρήσουμε - και αυτό μπορεί να τεκμηριωθεί ενδεχόμενα από πλευράς γονιδιώματος και από πλευράς Δαρβινικής εξελικτικότητας και συνάφειας - ότι οι παπαγάλοι εμφανίζουν έναν ισχυρό θηρευτικό αμυντικό φαινοτυπικό εξοπλισμό. Ταυτόχρονα είναι αποσυνδεδεμένοι από τον οξύ ανταγωνιστικό κύκλο προς τον οποίον θα μπορούσε να λειτουργήσει ο εξοπλισμός τους, ένας εξοπλισμός που έχει στοιχεία υβριδιακά, που θα μπορούσε να στρέφεται τόσο προς τους καρπούς όσο και προς την πανίδα.

Βλέπουμε όμως ότι οι παπαγάλοι έχουν αναπτύξει ένα διατροφικό προσανατολισμό μικρής ανταγωνιστικότητας σε σχέση με άλλα κινούμενα είδη και την ίδια ώρα έχουν αναπτύξει ένα εκφραστικό γλωσσικό πλουραλισμό, μια μιμητικά προσαρμοστική έκφραση που βασίζεται σε μια διαδικασία προσήλωσης και συνοχής με το περιβάλλον, σε μια επικοινωνιακή έμφαση και έκφραση.

Βλέπουμε δηλαδή μια επικοινωνιακή εκφραστική αποσύνδεση από τον σκληρό πυρήνα του βιοτικού κύκλου. Αυτό το πρότυπο το παρατηρούμε και στη διαδικασία της μάθησης, στις εξελικτικές πρόνοιες της ζωής στη νηπιακή ηλικία όλων σχεδόν των ειδών και την παιδική ηλικία των περισσότερων έμβιων μορφών. Παρατηρούμε δηλαδή ότι υπάρχει μια αποσύνδεση -για λόγους μαθησιακούς- από το ανταγωνιστικό πεδίο, μια προστασία από τα φοβικά ερεθίσματα και τις φοβικές αντανακλαστικές καθηλώσεις προκειμένου να ωριμάσουν εξελικτικά ακόμη και για λόγους βιωσιμότητας. Είναι μιά διαδικασία επίσης εσωτερίκευσης. Ειδικά στην περίπτωση του παπαγάλου συναντάμε μια μεταθηρευτική αποσύνδεση και ολοκλήρωση και ίσως δεν είναι η μόνη περίπτωση.

Αυτή λοιπόν η μετατροφική αποσύνδεση της ζωής συνδέεται με μια ανάπτυξη ενός πολιτισμού επικοινωνίας, παρατήρησης, έκφρασης, με μια μετατόπιση του επίκεντρου της χρήσης της στοματικής και της λαρυγγικής κοιλότητας σε πεδίο επικοινωνίας και δημιουργικής έκφρασης ή πειραματισμού.

Εδώ μπορούμε να παρατηρήσουμε μια θεμελιώδη γενική τάση γύρω από τη μετατόπιση της ζωής στη διαδικασία της εσωτερίκευσης και της ατομικοποίησης με τη μετάθεση του επίκεντρου στη συνείδηση και στην επικοινωνία από μετουσίωση της τροφικής και αναπαραγωγικής δυναμικής σε επικοινωνιακή και αντιληπτική δυναμική κοινωνικότητας και εσωτερίκευσης. Η συνάφεια γίνεται λιγότερο βαρβαρική, αποσυνδέεται από διαδικασίες υλικής βίας από υλικές ροές και έρχεται σε ροές λόγου.

Βλέπουμε δηλαδή μια τεκμηρίωση της εξέλιξης της ζωής προς τον τομέα της επικοινωνίας, της συνείδησης και της δημιουργικής έκφρασης και συνεργασίας που οδηγεί βέβαια σε κοινωνική ολοκλήρωση σε άλλες κλίμακες συνέργειας και υπερβατικότητας, σε άλλες κλίμακες σύνθεσης όπου βέβαια το άτομο κατέχει μια σε ένα βαθμό επιφαινόμενη αυτεξουσιότητα.

Πολλές φορές μπορεί να λειτουργήσει παραμορφωτικά στην αντίληψη της ακεραιότητας της ολότητας και ίσως έτσι δεν μπορούμε να δούμε - όπως θα έλεγε ο Πλάτωνας ή ο Ποσειδώνιος – το σύμπαν ως «ένα μεγάλο ζώο» με μεγάλες διαστάσεις, όπως ένας νευρώνας δεν μπορεί να δει το σύνολο του εγκέφαλου και δεν θα μπορούσαμε να δούμε έναν πλανήτη ως μια εκφρασμένη Νοόσφαιρα και ως Πλανητικό Λόγο.

Γιάννης Ζήσης, Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy60960 ); document.write( '' ); //--> ioanzisis@solon.org.gr

με τον Ομάρ Μπαντούρ, του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας, «κάθε χρόνο παρατηρούνται νέα ρεκόρ σε ένταση και συχνότητα» ακραίων καιρικών φαινομένων, ρεκόρ τα οποία μάλιστα μπορεί να σπάσουν «αρκετές φορές εντός μίας εβδομάδας»[2].

Στην Κίνα, την Ινδία και το Πακιστάν οι τρομακτικές πλημμύρες έχουν ως αποτέλεσμα χιλιάδες νεκρούς, ακόμα περισσότερους αγνοούμενους και δεκάδες χιλιάδες άστεγους. Οι φτωχοί αυτού του πλανήτη αποτελούν εδώ και χρόνια τα μεγαλύτερα θύματα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής εξαιτίας της έλλειψης υποδομών και της γεωγραφικής θέσης των περισσοτέρων κρατών στα οποία ζουν (Αφρική-Ασία).

Αλλά και στα προηγμένα κράτη η κατάσταση μοιάζει εφιαλτική αυτόν τον Αύγουστο. Θερμοκρασίες ρεκόρ και ξηρασία χωρίς προηγούμενο στη Ρωσία, η οποία αδυνατεί παρά τα μέσα που διαθέτει να τιθασεύσει τις μεγαλύτερες πυρκαγιές στην ιστορία της και οι οποίες καλύπτουν ένα σημαντικό κομμάτι του πλανήτη από τις δορυφορικές φωτογραφίες.

Στις Η.Π.Α. δεκαοχτώ από τις συνολικά πενήντα Πολιτείες υποφέρουν από ξηρασία, έστω και αν αυτή επισκιάζεται από τη μεγαλύτερη πετρελαιοκηλίδα στην ιστορία του πλανήτη, στον κόλπο του Μεξικού.Στην Ευρώπη, η Πολωνία, η Τσεχία, η Αυστρία και η νότια Γερμανία υποφέρουν από πρωτοφανείς καταιγίδες τέτοιας έντασης, ώστε να συμπαρασύρουν ολόκληρα χωριά. Λίγο νοτιότερα στη Μεσόγειο παρατηρούνται εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες με ταυτόχρονη απουσία των εποχιακών ανέμων. Και στη Λατινική Αμερική αντίστοιχα με τον εξαιρετικά βαρύ φετινό χειμώνα στο βόρειο ημισφαίριο, οι θερμοκρασίες είναι εξαιρετικά χαμηλές, με αποτέλεσμα αρκετούς θανάτους.

Η συγκέντρωση αερίων του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα αποτελεί κατά τους ειδικούς, τη σημαντικότερη αιτία της πρωτοφανούς κατάστασης που έχει δημιουργηθεί στον πλανήτη το φετινό καλοκαίρι και ιδίως τις τελευταίες ημέρες. Ακόμα και οι σκεπτικιστές της κλιματικής αλλαγής όμως, βλέπουν στις κλιματικές αλλαγές μία από τις αιτίες της πρωτοφανούς αυτής κατάστασης, με ακραία καιρικά φαινόμενα, σχεδόν σε όλο τον πλανήτη.

Ακόμα και εν μέσω αυτής της «καταιγίδας» των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής πάντως, ηγεσίες και αγορές δεν φαίνονται να συγκινούνταιQ
-Στη Βόννη της Γερμανίας, άλλος ένας προπαρασκευαστικός γύρος συνομιλιών ενόψει της περιβαλλοντικής Διάσκεψης στο Μεξικό στο τέλος του έτους, έληξε εν μέσω διαφωνιών και της εντεινόμενης ανησυχίας για ένα νέο παγκόσμιο φιάσκο, αντίστοιχο με αυτό της Κοπεγχάγης το 2009.
-Επιπλέον οι αγορές, πάντα έτοιμες να αδράξουν παρόμοιες «ευκαιρίες» όπως οι πυρκαγιές στη Ρωσία, ήδη ετοιμάζονται για νέα «κέρδη» στην παγκόσμια αγορά τροφίμων, έχοντας ξεκινήσει νέα «κερδοσκοπικά» παιχνίδια, με αφορμή τη μειωμένη παραγωγή σιταριού από τη Ρωσία, που «αναμένεται» να ωθήσει τις τιμές ανοδικά σε παγκόσμιο επίπεδο.

[2] Extreme weather fuels debate over global warming, AFP, 10 Αυγούστου 2010

Άρης Καπαράκης Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων aris@solon.org.gr ' ); document.write( addy67990 ); document.write( '' ); //-->

Η Παλαιά Διαθήκη δεν είναι ένα τυχαίο κείμενο, είναι ένα κεντρικό θρησκευτικό κείμενο για τους Εβραίους και για τους Χριστιανούς, που την δέχονται ως Θεϊκό Νόμο, δηλαδή τον αλάνθαστο λόγο του Θεού, αλλά και για τους Μουσουλμάνους οι οποίοι αναγνωρίζουν ιερότητα σε αυτό και δέχονται ως προφήτες όλους τους μεγάλους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης.

Οι τρεις αυτές θρησκείες σίγουρα έπαιξαν τον καθοριστικό ρόλο στην διαμόρφωση αυτού που σήμερα είναι ο Δυτικός Πολιτισμός και αξιώνουν μέσω των ισχυρών επιδόσεων (οικονομικών, πολιτικο-στρατιωτικών και πολιτισμικών) που είχαν (μέχρι πρότινος τουλάχιστον) οι χριστιανικές, ΗΠΑ και οι μεγάλες Ευρωπαϊκές χώρες, να ρυθμίσουν και τις τύχες του συνόλου της ανθρωπότητας και των δύο ημισφαιρίων.

Το ζήτημα λοιπόν σχετικά με αυτή την ευλογία - εντολή που δίνει ο Θεός στον άνθρωπο είναι: πώς μπορεί να χαρακτηριστεί, ποιο μπορεί να είναι το περιεχόμενο της.

1. Ποια θέση μπορούμε να πάρουμε ως προς την απόλυτη θεοπνευστία των Γραφών, επομένως και του παραπάνω εδαφίου, αν λάβουμε υπ’ όψη ότι θεοπνευστία σημαίνει ότι ο Θεός ο ίδιος μίλησε μέσω κάποιων ανθρώπων, με συνέπεια όλα χωρίς καμία εξαίρεση να είναι αληθινά;

Π.χ. δεν μπορεί κανείς να μην παρατηρήσει ότι, αν και η ευχή του «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» δίνεται από τον Θεό προς τον άνθρωπο αμέσως μετά την δημιουργία του ανθρώπου, η ευχή αυτή είναι προφανώς ασύμβατη με το στάδιο που ακολουθεί, δηλαδή της τοποθέτησης του ανθρώπου στον Παράδεισο. Μέσα στην Εδέμ εμφανώς δεν υπάρχουν περιθώρια για πολλαπλασιασμό, τουλάχιστον όπως τον καταλαβαίνουμε και όπως τον εφαρμόσαμε έκτοτε στον πλανήτη μας.

Επομένως η ευχή αυτή του Θεού είναι ένα σχήμα πρωθύστερο, που δεν απευθύνεται στον μόλις δημιουργημένο άνθρωπο, αλλά στον –αργότερα- εκπεσόντα άνθρωπο.

Η διεκδίκηση της πλήρους και απόλυτης ορθότητας εκ μέρους των εκκλησιών δημιούργησε προφανείς παραλογισμούς, όπως το σύμπαν να θεωρείται ότι έχει δημιουργηθεί μέσα σε έξη ημέρες, η Γη να θεωρείται ηλικίας 6000 ετών πάνω - κάτω, αντί κάποιων (4,5 πάνω – κάτω) δισεκατομμυρίων, να θεωρείται το κέντρο του σύμπαντος γύρω από την οποία περιστρέφεται ο ήλιος, ενώ είναι ένας μικρός πλανήτης ενός μικρού ηλιακού συστήματος κοκ. Ακόμα, και αυτό είναι ίσως πιο χτυπητό, το σύμπαν δεν υπήρξε ποτέ ένας μηχανισμός που τέθηκε εφ’ άπαξ σε κίνηση και εξακολουθεί έκτοτε να κινείται μέχρι σήμερα. Και αυτή την στιγμή που μιλάμε, κόσμοι εξακολουθούν να δημιουργούνται και να καταστρέφονται μέσα στο μεγαλύτερο σύμπαν. Τις προφανείς αυτές σήμερα ανακρίβειες υπερασπίστηκαν μέχρις εσχάτων οι δογματικοί πιστοί, επιβάλλοντας σιγή και σκοτάδι (βλέπε Ιερά Εξέταση) σε οποιαδήποτε ερευνητική προσπάθεια της ανθρωπότητας γύρω από τα θέματα αυτά.

Είναι ανέφικτο λοιπόν να θεωρήσει κανείς ως απόλυτα ορθό ακόμα και το τελευταίο κόμμα των γραφών.

Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε πως υπήρξαν επιστήμονες, όπως επί παραδείγματι ο Πιερ Τεγιάρ ντε Σαρντέν (που υπήρξε και Ιησουίτης μοναχός), που εργάστηκαν για να ευθυγραμμίσουν τα συμπεράσματα της σύγχρονης επιστήμης με το κείμενο των γραφών (2). Συνολικά όμως, επιστήμη και Γραφή, παραμένουν αντιμαχόμενα στρατόπεδα.

Επίσης, μια ερμηνεία που θα μπορούσε να «συμφιλιώσει» το γράμμα της Γραφής με τις σύγχρονες επιστημονικές αντιλήψεις (σε ένα βαθμό τουλάχιστον), θα μπορούσε να προκύψει μέσω «δανείων» από άλλες θρησκείες, αν και είναι άκρως απίθανο να γίνει κάτι τέτοιο ανεκτό από έναν δογματικό πιστό. Για παράδειγμα, στην Ινδουιστική θεολογία η «ημέρα του Βράχμα», δηλαδή του τρίτου προσώπου της θρησκείας αυτής, του Θεού – Δημιουργού, δεν έχει ακριβώς την διάρκεια του δικού μας εικοσιτετραώρου. Ένα ημερόνυχτο του Βράχμα ισοδυναμεί με 8,64 δισεκατομμύρια (!!) δικά μας χρόνια (3). Μήπως στο σημείο αυτό θα μπορούσε να βρεθεί μια λογική εξήγηση της «Εξαημέρου» δημιουργίας;

2. Είναι απορίας άξιο, πως η δογματική αυτή προσέγγιση των γραφών υποχώρησε εύκολα στα σημεία που συγκρούστηκε με απλές καθεστηκυίες αντιλήψεις και παραδόσεις της ανθρωπότητας, ιδίως δε όσων άπτονται οικονομικής δραστηριότητας και αρεσκειών.

Για παράδειγμα, στο ίδιο πιο πάνω εδάφιο: «είπε ο Θεός: να, σας έδωσα κάθε φυτό που έχει σπόρο για σπορά και βρίσκεται επάνω στην γη και κάθε δέντρο που έχει καρπούς με σπόρους θα είναι η τροφή σας…». Δεν αναφέρει πουθενά ως τροφή του ανθρώπου ζώα, πουλιά και ψάρια. Η κτηνοτροφία αναπτύσσεται μετά την αποβολή του ανθρώπου από τον Παράδεισο. Είναι φανερό ότι για όσους αντιμετωπίζουν (και) την Παλιά Διαθήκη σαν την καθεαυτή φωνή του Θεού στον κόσμο, στο σημείο αυτό σημειώνεται παράβαση. Εν τούτοις κανένας εκπρόσωπος της εκκλησίας δεν όρθωσε ποτέ ανάστημα κατά της σφαγής των ζώων.

3. θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι η ευχή αυτή του Θεού είναι μια κάλυψη, ένα ηθικό επιστέγασμα της βασικής ανάγκης του ανθρώπου να επιβιώσει απέναντι στους μεγάλους ανταγωνιστές του. Επί χιλιάδες χρόνια ο άνθρωπος βρέθηκε σε μειονεκτική θέση στη γη. Οι μεγάλοι θηρευτές και τα στοιχεία της φύσης, οι δυσχέρειες στην σταθερή εξεύρεση τροφής, δημιούργησαν αυτό που θεωρείτο, και εν πολλοίς ήταν, μια αφιλόξενη γη για τον άνθρωπο επί πολύ χρόνο. Αλλά την εποχή που λέγονται και γράφονται αυτά τα κείμενα ο άνθρωπος βρίσκεται ήδη σε κάποια ικανοποιητική ισορροπία με το σύνολο του περιβάλλοντός του.

Μπορούμε να πούμε ότι έχει ήδη επιβιώσει και έχει αντιστρέψει τα δεδομένα. Δεν είναι σε γενικές γραμμές διωκόμενος και κρυπτόμενος και επιβιώνοντας οριακά, φτάνοντας στο χείλος της καταστροφής, αλλά έχει μάθει την γεωργία και την κτηνοτροφία, έχει εγκατασταθεί σταθερά σε οργανωμένους οικισμούς και ακόμη μεγάλες πόλεις, προχωράνε διάφορα είδη θεσμίσεων: το κράτος και οι συνοδευτικοί του θεσμοί, η οργάνωση, η διοίκηση, ο νόμος σε κάποιο βαθμό, το εμπόριο, τα ιερατεία κοκ.

Επομένως, και υπό αυτή την εκδοχή, θα μπορούσε να γίνει μια αρχική εκτίμηση ότι αυτή η αποτύπωση που γίνεται είναι ένας αναχρονισμός και ότι τίθεται περισσότερο σαν ανάμνηση αυτού που κάποτε ήταν ευχή και επιδίωξη του ανθρωπίνου είδους πάνω στην γη, παρά σαν ενεστώσα ανάγκη την εποχή που γράφονται αυτά. Παρεμπιπτόντως, δείχνει και έναν εσφαλμένο μιμητισμό μας προς τα ζώα. Αυτά που κάνανε τα άλογα και καθαρά ενστικτώδη ζώα στον άνθρωπο στην μακραίωνη εποχή της ανασφάλειας, τα κάνουμε εμείς -οι έλλογοι και νουνεχείς- στα ζώα, τώρα που ήλθαμε στην βασιλεία μας. Καθόλου κολακευτικό, δεν βρίσκετε;

Εν πάση περιπτώσει δεν φαίνεται ότι θα μπορούσαμε να το πάρουμε ως δεδομένο τουλάχιστον ότι η υπόδειξη αυτή του «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και κατακυριεύσατε την γη» σημαίνει ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι εξουσιαστής και δυνάστης πάνω στα υπόλοιπα είδη.

Όταν αρχίζει η συμβίωση του ανθρώπου με το ζωικό και το φυτικό βασίλειο, ο τόπος της συνάντησης είναι η Εδέμ. Στην Εδέμ ο άνθρωπος ζει σε μια διαφορετική περιωπή. Φαίνεται ότι είναι στον κολοφώνα του και στην κορυφή της αλυσίδας που δημιουργήθηκε. Δίνει τα ονόματα στα ζώα και είναι ο επικεφαλής, αλλά μέσα στην Εδέμ δεν υπάρχει φόνος. Δεν υπάρχει ούτε ο φόνος του ανθρώπου από τον άνθρωπο που πρωτοεμφανίζεται έξω από την Εδέμ με το περιστατικό του Κάιν που σκοτώνει τον αδελφό του Άβελ, αλλά ούτε το στοιχείο του φόνου απέναντι στα ζώα εμφανίζεται.

Ο άνθρωπος ζει την εδεμικότητά του που είναι αυτό που θα έλεγε κανείς ότι μεταφέρουμε σαν συλλογική υποσυνείδητη μνήμη όλοι μας, δηλαδή μια κατάσταση ξεγνοιασιάς όπου η επιβίωση είναι εξασφαλισμένη και η καθημερινότητα, ελεύθερη από σκοτούρες και συγκρούσεις, κυλάει μέσα σε μια γλυκιά ραστώνη. Δεν χρειάζεται εργασία από τον άνθρωπο, δεν μεσολαβεί καν η δική του προσπάθεια για την συντήρηση αυτού του κήπου γιατί υπάρχει μια πηγή η οποία αρδεύει όλο τον κήπο αυτόματα (4). Έτσι ο άνθρωπος, χωρίς να κοπιάζει και χωρίς να κινδυνεύει, χωρίς να χρειάζεται τον φόνο, είναι σε κατάσταση προστασίας και απολαμβάνει την επιβίωση μέσα σε ένα καθεστώς διαρκούς ανέμελης παιδικότητας, χωρίς να μεσολαβεί κανένας δικός του κόπος.

Σε κάθε περίπτωση ο άνθρωπος, όντας σε μια κατάσταση αβλάβειας, βρίσκεται σε μια διαφορετική περιωπή, όπου μπορεί να είναι στην κορυφή μιας πυραμίδας, αλλά δεν έχει ανάγκη και δεν χρειάζεται να εκμεταλλευτεί αυτή την θέση του με έναν τρόπο βάναυσο και φονικό. Δεν μπορούμε παρά να παρατηρήσουμε ότι η έξοδος από την Εδέμ σημειώνει την απαρχή του φόνου.

Αυτή η νοοτροπία του «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», επειδή η Παλαιά Διαθήκη έλαβε θέση ίσου κύρους με την Καινή Διαθήκη, εξακολούθησε να δεσπόζει ανενόχλητα και δημιούργησε έναν ισχυρό μηχανισμό από δικαιολογίες και άλλοθι στη συνείδηση της ανθρωπότητας, η οποία, την φυσική της τάση για απόκτηση δύναμης και εξουσίας και για κατάχρηση που η επιθυμία της δύναμης υποχρεωτικά φέρνει, την θεώρησε απόλυτα δικαιολογημένη ως προς μια μεγάλη γκάμα της δημιουργίας, δηλαδή των βασιλείων της φύσης που είναι κάτω από τον άνθρωπο και σε πολλές περιπτώσεις δικαιολογημένη ακόμη και όταν γίνεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Εννοώ ότι ως ανθρώπινο είδος δεν χρειαζόμασταν καν την θεία υπόδειξη για να σαρώσουμε τον πλανήτη, αλλά έχει άλλη «χάρη» οι ενορμήσεις σου να έχουν και την επιδοκιμασία του Θεού.

Η ισχύς του «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» δεν επηρέασε μόνο στην εποχή που η θρησκεία μεσουρανούσε απόλυτα σαν ζωτικός και κυρίαρχος θεσμός στην ανθρώπινη ζωή, αλλά επηρέασε και σαν δευτερογενές κύμα μια σειρά από άλλους ανθρώπινους τομείς δραστηριότητας όπως είναι η επιστήμη και η πολιτική, οι οποίες αντλήσανε από τον χώρο της θρησκείας, αφομοιώσανε τα διδάγματά της, τα κάνανε δικά τους, μαζί με το συγκεκριμένο ηθικό κύρος που αυτός ο μηχανισμός εξασφάλιζε στην δικαιολόγηση και τώρα τα λειτουργούν αυτονομημένα, χωρίς να χρειάζονται φυσικά και χωρίς να ενδιαφέρει καθόλου η συγκεκριμένη δικαιολογητική που προσέφερε η θρησκεία.

Έχει ξεχαστεί βέβαια τελείως από τους δογματικούς πιστούς ο νέος νόμος που εισήχθη στην Καινή Διαθήκη από τον Χριστό με την δήλωση για τον υπηρετούντα και τον υπηρετούμενο. Τσακωνόντουσαν οι μαθητές για το ποιος είναι πιο μεγάλος. «Ο Ιησούς τους είπε: οι βασιλιάδες των εθνών τα καταδυναστεύουν και οι εξουσιαστές καλούνται ευεργέτες. Εσείς όμως να μην είσαστε έτσι αλλά ο μεγαλύτερος από εσάς να είναι σαν ο κατώτερος και ο επί κεφαλής σαν ο υπηρετών. Γιατί ποιος είναι μεγαλύτερος, αυτός που κάθεται στο τραπέζι ή αυτός που τον υπηρετεί; Όχι αυτός που κάθεται στο τραπέζι; Να όμως που εγώ στέκομαι ανάμεσά σας σαν ο υπηρετών» (5).

Θυμηθείτε το: αυτή την αρχή θα την χρειαστούμε απελπισμένα ως ανθρωπότητα στο μέλλον, καθώς ισχυρά κράτη θα ενισχύονται όλο και περισσότερο με «το σπαθί τους» σύμφωνα δηλαδή με τους στρεβλούς κανόνες που έχουμε θεσπίσει εδώ και αιώνες για την “καπατσοσύνη» αλλά ακόμα και για την εξυπνάδα, την εργατικότητα, την συστηματικότητα, και το αποτέλεσμα εξουσιαστικότητας που τους αναγνωρίζουμε ως φυσιολογικό και δίκαιο.

Ποιος είναι πιο μεγάλος; Ο υπηρετών ή ο υπηρετούμενος; Και πάλι, όπως στην αντίστροφη διαδικασία με το θέμα του φόνου, ο άνθρωπος σκέφτηκε ότι το θέμα αυτό είναι έτσι κι αλλιώς κάτι πολύ μακρινό και δυσπρόσιτο. Σε κάθε περίπτωση αυτός ο νέος νόμος το πολύ θα μπορούσε να αφορά την σχέση ανθρώπου προς άνθρωπο. Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε, (γιατί το θέμα της δυνάμεως και της επιθυμίας για δύναμη εξακολουθεί να δεσπόζει), κανείς δεν ενδιαφέρθηκε να επεκτείνει την σύλληψη και να θεωρήσει ότι ο υπηρέτης, αυτός που είναι πραγματικά μεγάλος, μπορεί να υπηρετεί το σύνολο της δημιουργίας και όχι μόνο ένα μέρος της που λέγεται άνθρωπος.

Αυτό συμβαίνει ακριβώς γιατί είπαμε ότι εξακολουθεί να δίνει καρπούς και να επηρεάζει η αρχική αυτή οδηγία, αυτή η υπόδειξη του «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε», σε συνδυασμό με την έμφυτη τάση του ανθρώπου για δύναμη και για ανατροπή της ισορροπίας, δηλαδή για κυριαρχία και εξουσία.

Η γνώμη μου είναι ότι αν συνδυάσουμε το κείμενο της Π. Διαθήκης όπου ο άνθρωπος τίθεται επί κεφαλής όλων των δημιουργημάτων με εκείνο της Καινής Διαθήκης όπου ο επί κεφαλής παροτρύνεται να γίνει ο υπηρετών, τότε το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η υπηρεσία πρέπει να αφορά κάθε πλάσμα και όχι μόνο τον άνθρωπο. Η σκέψη αυτή πρέπει να οδηγήσει σε ένα ανανεωμένο πνεύμα καλής θέλησης προς όλα και όχι απαραίτητα σε ακρότητες που μαρτυρούν την απουσία μιας αίσθησης αναλογίας.

Σε κάθε περίπτωση πρέπει να αναρωτηθούμε αν είναι ορθό να υπηρετούμε και επομένως γιατί πρέπει να γίνεται αυτό.

Προφανώς δεν πρέπει να γίνεται γιατί ελέχθη ότι ο υπηρετών είναι μεγαλύτερος, γιατί αυτό θα δημιουργούσε υστεροβουλία στην απόφαση μας και θα κατέστρεφε την αυτονομία και την σημαντικότητα της θέσης αυτής.

Δεν μπορεί φαντάζομαι επίσης να γίνει γιατί ελέχθη από κάποια αυθεντία και άρα πρέπει να συμμορφωθούμε. Αυτή η συμπεριφορά ανήκει στο παρελθόν, σε προηγούμενες εκατονταετίες, και δημιούργησε τις τόσο διαδεδομένες υποκρισίες και απωθήσεις που εν πολλοίς δικαίωναν τον Φρόιντ, όταν έλεγε ότι η θρησκεία είναι προϊόν των απωθήσεων των ενστίκτων. Όμως, πιστεύω, δεν θα ήταν απαραίτητο να είναι έτσι τα πράγματα.

Γιατί λοιπόν είναι καλό ή ωφέλιμο ή αναγκαίο να υπηρετούμε και με ποιο τρόπο ερχόμαστε σε σημείο τέτοιο ώστε μπορούμε να υπηρετούμε;

Η αντίληψή μου είναι ότι η προσφορά είναι εγγενής και αυθόρμητη στο ανθρώπινο ον, κάτι αναλλοίωτα συνδεδεμένο με την φύση του. Όπως τρεφόμαστε, μεγαλώνουμε, συμβιώνουμε, μαθαίνουμε να μιλάμε και να σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε, δρούμε, έτσι σε κάποιο στάδιο της ψυχολογικής μας ανέλιξης, που είναι φυσιολογικός προορισμός όλων, παρορμούμαστε και μαθαίνουμε να υπηρετούμε.

Η ανιδιοτέλεια δεν είναι ο αφανισμός ή η βαναυσότητα κατά του εαυτού μας, αλλά η ανάδειξη ενός ευρύτερου εαυτού και η ταύτιση με αυτόν.

Με τα ζώα μοιραζόμαστε ένα ένστικτο αλληλεγγύης. Σαν ανθρώπινο είδος, μοιραζόμαστε κάτι πιο προχωρημένο, ένα ένστικτο ολότητας και συνακόλουθα ένα ένστικτο ολοκλήρωσης. Στα ζώα (χωρίς να σημαίνει ότι δεν εκδηλώνουμε συχνά και εμείς τέτοια χαρακτηριστικά), το ίδιο αυτό ένστικτο μετατρέπεται σε ένστικτο της αγέλης, σε μια διαδικασία καθόδου μιας βασικής ιδέας και αλλαγής της εικόνας της ανάλογα με τους φορείς ενστερνισμού και εκδήλωσής της.

Στα ζώα, και δια του ενστίκτου της αγέλης, εκδηλώνεται ως κίνητρο και έπαθλο ταυτόχρονα η ασφάλεια. Στην ανθρωπότητα, με το ένστικτο της ολότητας, εκδηλώνεται ως κίνητρο και στόχος η Ελευθερία.

Νομίζω ότι μια διάσταση του θέματος είναι ότι με την υπηρεσία-προσφορά επιβεβαιώνουμε την ύπαρξη ενός μεγαλύτερου συνόλου από αυτό που καταγράφουμε σαν εαυτό ή άλω του εαυτού μας (6) ή στενό περιβάλλον και επιβεβαιώνουμε την συμμετοχή μας σε αυτό το ευρύτερο σύνολο. Για την ακρίβεια όχι την συμμετοχή σαν ένα κομματάκι αλλά σαν μια διαδικασία ταύτισης με αυτό το σύνολο.

Πρόκειται για μια διαδικασία ωρίμανσης, όπου τα σημεία αναφοράς δεν είναι αυστηρά χαρακτηριστικά της ατομικότητάς μας, προσόντα, δεξιότητες, εφόδια που οδηγούν στην αναγνώριση και την επιτυχία, ή σε πιο ευτυχισμένη ζωή, αλλά μια τελείως νέα οπτική γωνία, αυτό που ο Ρομπέρτο Ασσατζιόλι αποκαλούσε (7) διαστολή ή επέκταση της συνείδησης ή, αλλιώς, αυτοπραγμάτωση.

Ο Ασσατζιόλι αναφέρει δύο είδη -ή στάδια, θα μπορούσαμε να πούμε- καθ’ οδό προς την αυτοπραγμάτωση: το πρώτο αφορά μια διαδικασία,

«ψυχολογικής ανάπτυξης και ωρίμανσης, την αφύπνιση και εκδήλωση κρυμμένων δυνατοτήτων του ανθρωπίνου όντος, για παράδειγμα ηθικών, αισθητικών και θρησκευτικών εμπειριών και δραστηριοτήτων»

ενώ το δεύτερο μια διαδικασία,

«αναγνώρισης του Εαυτού, μια εμπειρία και επίγνωση του συνθέτοντος πνευματικού Κέντρου. Δεν πρόκειται για την αναγνώριση του προσωπικού συνειδητού εαυτού ή «Εγώ», το οποίο θα έπρεπε να θεωρείται απλώς η αντανάκλαση του πνευματικού Εαυτού, η προβολή του στο πεδίο της προσωπικότητας».

Είναι επομένως ένας συνδυασμός μιας τάσης θελήσεως, γνώσεως και αγάπης. Αν αληθεύει κάτι τέτοιο, αν δηλαδή μια σημαντική διάσταση της υπηρεσίας είναι η επιβεβαίωση της ύπαρξης μιας μεγαλύτερης ολότητας από αυτή που είναι διαθέσιμη και η πραγματοποίηση της συμμετοχής μας μέσα σε αυτή την ολότητα με έναν τρόπο διαχυτικό και παρουσιαστικό και όχι σαν μικρό τμήμα αυτής της ολότητας, (γιατί εάν είμαστε τμήμα εκπίπτουμε πάλι στην αρχική διαίρεση του μικρού, του όλο πιο μικρού ακολουθώντας τον δρόμο της απο-σύνθεσης), αλλά σαν αναγνώριση του όλου και ταύτισης μας με αυτό το όλο, τότε το ζήτημα είναι κάθε φορά ποιο είναι αυτό το μεγαλύτερο όλο για το οποίο μπορούμε να μιλάμε και το οποίο μπορεί να γίνει το σημείο αναφοράς της υπηρεσίας και της θελήσεώς μας.

Για να αποφευχθούν οι παρεξηγήσεις, θέλω να τονίσω ότι, κατά την άποψή μου, η ορμή αυτή για κυριαρχία στη γη, με όλα όσα περιλαμβάνονται σ’ αυτή, που συναντάμε στην Παλαιά Διαθήκη, δεν είναι ούτε αποκλειστικά θρησκευτικής και ούτε αποκλειστικά Εβραϊκής έμπνευσης.

Ας δούμε ένα γνωστό απόσπασμα από την «Αντιγόνη» του αρχαίου Έλληνα τραγικού ποιητή Σοφοκλή, σε μετάφραση Κ. Χρηστομάνου (8):

Στροφή Α’.

ΧΟΡ. Πολλά είναι τα θαμμαστά,

Μα τίποτα πειό θαμμαστό δεν είναι απ’ τον άνθρωπο·

αυτός και πέρα απ’ την ασπριδερή τη θάλασσα

με του νοτιά την μάνητα προβαίνει,

περνώντας κύματα που γύρω του σαλεύουν

και την πειό μεγαλήτερη απ’ τους θεούς, τη γη,

πού είν’ αχάλαστη, και ποτέ δεν αποκάνει,

την τρυγάει από χρόνο σε χρόνο,

σκαλεύοντάς την μ’ άροτρα που τα γυρίζουν άλογα.

Αντιστροφή Α’.

Και το συνάφι των ελαφρόμυαλων πουλιών

κυκλόνοντας τα πιάνει κι’ άγρια θεριά κοπάδια,

και την πλάσι όλη απ’ της θάλασσας τα βάθη

με τα κλωστένια δίχτυα,

ο τετραπέρατος!

και μηχανεύεται πολλά για να καταπονέση τ’ ανή-

[μερα θερία

πού περπατούνε στα βουνά,

και το μαλλιαροχαίτη ίππο τον ημέρεψε

με του ζυγού τ’ αγκάλιασμα,

και του βουνού τον ταύρο τον ακούραστο.

Στροφή Β’.

Και τη λαλιά, και τη σκέψι, σαν πνοή τ’ άνεμου

και τις αγορές για προστασία της πολιτείας

μόνος του τα έμαθε, και πώς να ξεφεύγη τα βέλη

[του πάγου,

που ξεσηκώνει απ’ τον ύπνο στις αυλές,

και της νεροποντής τον παραδαρμό.

Σ’ όλα έχει διέξοδο, σε τίποτα δεν τον βρίσκει

το μέλλον χωρίς γνώμη -

……………

Η διαφορά έγκειται στο ότι στην Παλαιά Διαθήκη, που ασπάστηκε πλήρως ο Χριστιανισμός, η τάση για κυριαρχία είναι δοσμένη άνωθεν, έχει την θεϊκή έγκριση και όχι μόνο: από την διατύπωση μπορεί να θεωρηθεί εντολή απ’ ευθείας από τον Θεό. Κατά συνέπεια ο εξουσιαστής άνθρωπος μπορεί να απεκδυθεί κάθε ευθύνης, αφού οι πράξεις του είναι κομμάτι της θείας πρόθεσης. Ακόμα και αν σε κάποιο σημείο σημειώνονται πανθομολογούμενες υπερβολές ή καταχρήσεις, το λάθος αφορά μόνο το σκέλος της κατάχρησης και όχι την γενική τάση, την αρχική και συνολική παρόρμηση.

Όταν έχει μεσολαβήσει η νομιζόμενη θεϊκή επιδοκιμασία και εντολή, το έργο της ανασκευής είναι ακόμα πιο δύσκολο, ειδικά αν δεν πρόκειται να αποικοδομηθεί ολόκληρη η περί Θεού αντίληψη.

Συμπληρωματικά, στην Ελληνική παράδοση βλέπουμε μια αντίστοιχη κίνηση από κάτω, σαν μια εγγενή ορμή του ανθρώπινου είδους για εξερεύνηση και κατάκτηση, που, αν και χωρίς την θεϊκή σφραγίδα, δίνει παρόμοια αποτελέσματα. Ο άνθρωπος έχει ζέψει, στο ζυγό τρόπον τινά, την «μεγαλύτερη απ’ τους θεούς, την Γη», αναγκάζοντάς την με την εργασία του να του δίνει τους ετήσιους καρπούς της, έχει κυριαρχήσει σε όλα τα πουλιά και τα ζώα ξηράς και θάλασσας, αντιστέκεται στα στοιχεία της φύσης κοκ.

Τώρα –αλλά όχι αργότερα- είναι η ώρα που μπορούμε να αναθεωρήσουμε πεποιθήσεις και πρακτικές που δεν μας αξίζουν ως είδος και απειλούν με καταστροφή.

Τώρα –αλλά όχι αργότερα- πρέπει να προχωρήσουμε σε νέα ερμηνεία σύμφωνη με την ηθική μας ανάπτυξη, όχι μόνο του εδαφίου που παραθέσαμε από την Παλαιά Διαθήκη αλλά πολύ συνολικότερα, όσων αποτελούν τα θεμέλια της ζωής μας αλλά υποπτευόμαστε ότι δεν διαθέτουν, υπό την τωρινή τους ερμηνεία, την απαιτούμενη φέρουσα ικανότητα για να εκφράσουν συνεκτικά όλη την πρόοδο που έχει σημειωθεί στον πλανήτη μας και να την προεκτείνουν δυναμικά και επαυξητικά προς το μέλλον.

Μέσα στην ώρα του ορυμαγδού και της κρίσης που θα ακολουθήσει εντονότερη, πρέπει να βρούμε χρόνο να στοχαστούμε βαθειά και να οραματιστούμε. Γιατί όπου δεν υπάρχει όραμα επομένως και νόημα και σκοπός στη ζωή, «ο λαός απόλλυται».

[www.sacred-texts.com]
4. Γένεση 2:4-5
5. Κατά Λουκά 22:25-27
6. Με την λέξη «άλως» θέλω να εκφράσω την έννοια των παρυφών του εαυτού, δηλαδή το σημείο εκείνο όπου η ένταση των σχέσεων με ορισμένα πρόσωπα, για παράδειγμα τους στενούς φίλους και τους συνεργάτες με τους οποίους μοιραζόμαστε με πολύ ζωηρό τρόπο κοινά ιδανικά, σχέδια και τρόπο ζωής, δράσης κοκ, δημιουργεί μια καλώς εννοούμενη σύγχυση και διεύρυνση των ορίων του εαυτού, σε τέτοιο βαθμό ώστε ως εαυτό (είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι) να θεωρούμε αμυδρά και αυτά τα πρόσωπα.
7. Assagioli R. 1989, Self-realization and psychological disturbances, aap-psychosynthesis.org, κείμενο στο διαδίκτυο
8. Κείμενο στο διαδίκτυο (τελευταία πρόσβαση 30-7-2010)

α. Ανέμη

Ιωάννης Παρασκευουλάκος, Δικηγόρος
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

Στον απολογισμό αυτού του πολέμου θα πρέπει να συνυπολογιστεί το γεγονός των μαζικών βομβαρδισμών με το πυροβολικό, την πυρπόληση, και τα ελαφρά αεροσκάφη διώξεως. Οι γερμανοί και οι Ιάπωνες μπορεί να μην μπόρεσαν ποτέ να καταφέρουν τόσο συντριπτικά πλήγματα στις πόλεις και στους αμάχους με μεγάλα αεροσκάφη αλλά τα κατάφεραν «περίφημα» με όλα τα υπόλοιπα μέσα μη εξαιρουμένων των στρατοπέδων συγκέντρωσης. Το Λένινγκραντ και το Στάλινγκραντ ισοπεδώθηκε από τους Γερμανούς με πιο «αργούς» ρυθμούς και το 1.000.000 ρώσοι νεκροί στρατιώτες αλλά κυρίως εγκλωβισμένοι πολίτες που θρηνήθηκαν μόνο στην πρώτη πόλη αρκούν για να αναλογιστούμε τα μεγέθη της καταστροφής.

«Όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι υποχρεωμένος να την ξαναζήσει» [3]
Οι στρατηγικοί βομβαρδισμοί επανεξετάζονται σήμερα από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Οι αναθεωρητικές απόψεις χωρίζονται σε δύο γενικές κατευθύνσεις:
Η μία πλευρά, ακολουθώντας το γενικότερο πνεύμα καλής θέλησης, της εποχής, επιχειρηματολογεί υπέρ της άποψης ότι και οι Σύμμαχοι ήταν αρκούντως βάρβαροι. Ξεχνάνε ότι τότε δεν υπήρχαν βόμβες λέιζερ, εκτός και εάν εννοούν ότι τα στρατιωτικά εργοστάσια των Ναζί θα τα σταματούσαν με τη ρίψη φυλλαδίων που ρίχνονταν με τα βομβαρδιστικά.

Η άλλη πλευρά, επιχειρηματολογεί υπέρ της άποψης ότι οι Σύμμαχοι υπήρξαν τόσο βάρβαροι ώστε εξισώνονται ηθικά με τις χώρες του άξονα ή και τις δικαιώνουν κιόλας! Γιατί όμως προσπερνιέται με ευκολία ή με ειρωνεία το δίλλημα «1.000.000 νεκροί Αμερικανοί για την κατάληψη της Ιαπωνίας ή ρήψη πυρηνικών βομβών;» που έθεσε ο Μακ Άρθουρ στην πολιτική ηγεσία; Μήπως αυτοί που το ισχυρίζονται αυτό θα έπρεπε να αναλογιστούν με ειλικρίνεια το εάν θα είχαν την ίδια γνώμη ως στρατιώτες που θα αποβιβάζονταν στην Ιαπωνία; Εκτός και εάν κατά βάθος πρόσκεινται σε αυτούς που θεωρούσαν ότι οι Ναζί και οι Ιάπωνες είναι «πολύ μακριά για μας», περιμένοντας όμως να τους καταπιεί ο φασισμός ο οποίος θα είχε καταλάβει προηγουμένως ολόκληρο τον κόσμο.

Φαίνεται πως 65 χρόνια είναι για μερικούς αρκετά για να μην μπορούν να διακρίνουν ανάμεσα στον θηριώδη ολοκληρωτισμό των δυνάμεων του άξονα -και τον τρομακτικό κίνδυνο που αντιπροσώπευαν για τον πολιτισμό- και στην γεωπολιτική ιδιοτέλεια των Συμμάχων. Παρόλα αυτά κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει την τεράστια διαφορά ανάμεσα στις ηγεσίες τους.

Την ίδια στιγμή που ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ διακήρυττε τις τέσσερις ελευθερίες [4] για όλους τους ανθρώπους ανεξάρτητα από φυλή, χρώμα και εθνικότητα η ηγεσία του άξονα σχεδίαζε την εισβολή στην Ρωσία και -βάσει της κλοπής των 7.000.000 τόνων σιτηρών το χρόνο από αυτήν- προέβλεπε πως «πολλές δεκάδες εκατομμύρια θα πεθάνουν από την πείνα» και ότι «ο πληθυσμός θα πρέπει να τραφεί με τις σέλες των Κοζάκων» θεωρώντας τους όντα ανάξια λόγου. [5] Για να μην αναφέρουμε τις ρατσιστικές αρχές της Ιαπωνίας και πρακτικές αφανισμού των πληθυσμών της Ασίας που κατέλαβε.

Πλάνη, γοητεία, αναβλητικότητα δράσης και πόλεμος
Για έναν αριθμό ανθρώπων ο μεγάλος πόλεμος υπήρξε ένα διδακτικό εμπεδωμένο μάθημα. Ο πόνος και ο πόλεμος κατέστρεψαν σε μεγάλο βαθμό τις ψευδαισθήσεις χωριστικότητας και ρατσισμού. Χαρακτηριστική είναι η φράση των Γερμανών στρατιωτών στο ανατολικό μέτωπο ότι «οι σκύλοι πολεμούν σαν λιοντάρια» αναφερόμενοι στους -μέχρι την εμπειρία των μαχών- «υπανάπτυχτους» Σλάβους Ρώσους. [6] Απέκτησαν σεβασμό γ’ αυτούς μέσα από τα πεδία των μαχών.

Για αρκετούς ανθρώπους έγινε βιωματικά αντιληπτό πως το να «σφυρίζεις αδιάφορα» στην αναδυόμενη κουλτούρα του ολοκληρωτισμού είναι πολιτική στρουθοκαμηλισμού. Είναι το ίδιο ανόητο με την επιλογή της αναβλητικότητας απέναντι στο θέαμα μιας εστίας φωτιάς στο σπίτι του γείτονα. Έγινε αντιληπτή η ευθύνη της σκέψης, της συζήτησης και της ελευθερίας, και ότι είναι καλύτερα να πολεμά κάποιος έγκαιρα τον ολοκληρωτισμό –κάθε είδους- και τον φόβο με τον λόγο, παρά φυγοπονώντας και αναβάλλοντας την δράση να αναγκάζεται να πολεμά στα πεδία των μαχών ή της σύγχρονης θεσμικής εκτροπής. [7]

Λέγεται συχνά πως η ιστορία γράφεται από τους νικητές. Αυτό δεν θα έπρεπε να μειώσει την αντιπάθειά μας στον ναζισμό και το φασισμό, αλλά να μας προβληματίσει μήπως δεν έχουμε σταθεί με επαρκή αυτογνωσία απέναντι στην ζωή. Μήπως το γεγονός ότι τον μεγάλο πόλεμο ακολούθησε ο λεγόμενος «ψυχρός» είναι ένδειξη ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων εξακολουθεί να παράγει συλλογικούς εφιάλτες; Μήπως εξακολουθούμε να διακατεχόμαστε από αριθμό ψευδαισθήσεων που θα κατασταλάξουν αναπόφευκτα ένα νέο πόλεμο; Θα επιλέξουμε τον δρόμο της αυτογνωσίας και αυτομάθησης ή της οδυνηρής εμπειρίας μιας νέας καταστροφής; [8]

Η ευθύνη της σκέψης
Κάθε σκέψη έχει μια δυναμική. Ο Roberto Assagioli αναφέρει πως «εικόνες, διανοητικές μορφές και ιδέες τείνουν να δημιουργήσουν τις φυσικές εκείνες συνθήκες και εξωτερικές πράξεις, οι οποίες αντιστοιχούν σε αυτές» [9] Αυτό δεν αποτελεί μέρος βαρετής διδασκαλίας της ψυχολογίας αλλά προειδοποίηση ισάξια της συνειδητοποίησης του νόμου της βαρύτητας και του τι θα ακολουθήσει η αψήφηση του με μια απόπειρα βουτιάς από την ταράτσα του σπιτιού. Συναισθήματα, σκέψεις και φιλοσοφίες που βασίζονται στο μίσος, στην χωριστικότητα, στην προβολή όλων των σφαλμάτων στους άλλους, υιοθετούν ένα επικίνδυνο ολοκληρωτισμό που σκοτώνει τις οικογενειακές, εθνικές, και παγκόσμιες ανθρώπινες σχέσεις.

Έχει μεγάλο ενδιαφέρον η μελέτη των εικόνων και του ψυχισμού που προτιμούσαν οι πολίτες της δημοκρατίας της Βαϊμάρης -που προηγήθηκε της ανόδου του Ναζισμού στην Γερμανία- για να εστιάσουν την προσοχή τους.

1. Το μυθιστόρημα μπεστσέλερ της εποχής ήταν το «Volk ohne Raum, Λαός χωρίς χώρο», «εξέφραζε μια επικρατούσα αίσθηση κλειστοφοβίας … για τον ανεπαρκή ζωτικό χώρο». [10]
2. Τα πολιτικά βιβλία γεννούσαν κινήματα έχοντας «σκόπιμα ασυνάρτητες ετικέτες» «απόπειρες να ξεφύγουν από την παραδοσιακή πολιτική ορολογία, .. μαρτυρούσαν μια διεστραμμένη απόλαυση με το παράδοξο, …θανάσιμη επίθεση στο Λόγο». [10]
3. Κυκλοφορούσαν δημοφιλή αντισημιτικά, αντισλαβικά και άλλα ρατσιστικά βιβλία που απέδιδαν το φταίξιμο της οικονομικής στενότητας αποκλειστικά έξω από τους ίδιους, οι οποίοι φέροντας ως θύματα των καταστάσεων.

Γιατί να απορεί κανείς για την άνοδο του Ναζιστικού κόμματος στην εξουσία μετά από αυτή την μακρόχρονη πυροδότηση της χωριστικότητας στη σκέψη;

Με ένα βιαστικό συμπέρασμα θα κατέληγε κάποιος στο ότι για ένα καλύτερο κόσμο αρκούν κουλτούρες μη βίας. Όμως ακόμη αναμένει απάντηση το ερώτημα: «τι μπορεί να σταματήσει έναν στρατιωτικό, θρησκευτικό ή οικονομικό ολοκληρωτισμό;» Η μεταπολεμική πολιτική της μη βίας του Γκάντι μπορεί να πέτυχε απέναντι στην Μεγάλη Βρετανία της ανεξαρτησία της. Το τι θα πετύχαινε όμως απέναντι στον Ναζισμό μπορούμε να το συμπεράνουμε από την σχεδόν αδιαμαρτύρητη εξαφάνιση ανθρώπων στις ομαδικές εκτελέσεις αθώων –«αντίποινα»- και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης.

Η ευθύνη της σκέψης βαρύνει όλους οι διανοούμενοι όμως έχουν μεγαλύτερο βάρος να σηκώσουν Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν διαπιστώνει γράφοντας στον Φρόυντ για τον Β παγκόσμιο πόλεμο:
«Σύμφωνα με τις δικές μου εμπειρίες είναι μάλλον η λεγόμενη –διανόηση- αυτή που υπόκειται πιο εύκολα στις επιρροές της μαζικής προπαγάνδας, διότι συνήθως δεν αντλεί άμεσα από τα βιώματά της, αλλά μπορεί να επηρεαστεί ευκολότερα και πληρέστερα με έμμεσο τρόπο, μέσω εντύπων» [11]

Η επιλογή της προσκόλλησης σε ερμηνείες της ζωής -οι οποίες μπορεί να είναι θαυμάσιες- και συνεπώς η άρνηση της πληρέστερης καταγραφής της ζωής αποτελεί την πρωταρχική δολοφονική πράξη μας. Η άρνηση αυτή μπορεί κάποια στιγμή να είναι απέναντι στην αναδυόμενη ταύτιση με το Όλο και την επακόλουθη αναπροσαρμογή των πρωτευουσών αρχών που καθορίζουν τις προτεραιότητες της καθημερινής ζωής. Ότι συμβαίνει στην καθημερινή ζωή, στην αγορά, αποτελεί καταστάλαξη αυτών των επιλογών.

Συμπέρασμα

*Οι στοχασμοί και η δημιουργική φαντασία είναι μεγάλης και πρακτικής σημασίας παράγοντες διαμόρφωσης του μέλλοντος.

*Οι διάφοροι ολοκληρωτισμοί –σύγχρονοι και παλιοί- είναι όπως κάθε σκέψη σαν τα αέρια του θερμοκηπίου. Δεν γνωρίζουν σύνορα και επηρεάζουν όλο το σύστημα. Πρέπει να απασχολούν έγκαιρα όλους τους πολίτες του κόσμου ανεξάρτητα από το που αυτές εμφανίζονται.

*Ο ολοκληρωτισμός περιορίζεται με τη θέληση για το κοινό καλό. Χρειάζεται μια επαρκής πνευματική «δυναμική προοπτικής» ικανή να διασκορπίσει την δυναμική διασποράς των δυνάμεων του φόβου και της ωμής δύναμης από μεριάς των κάθε είδους ολοκληρωτικών δυνάμεων. Έχει σημασία η διάδοση της εικόνας ενός βιώσιμου σχεδίου για το μέλλον απέναντι στα σχέδια που βασίζονται στην χωριστικότητα και την επιβολή.

*Ο ολοκληρωτισμός της επιθυμίας και του φόβου είναι ο πιο ύπουλος και ο πιο δύσκολα αντιμετωπίσιμος. Έχει καταλυτικές συνέπειες στην καθημερινή ζωή και στην τύχη της ανθρώπινης κοινωνίας. Η επιθυμία μας είναι το δόλωμα για τον έλεγχό μας από μια μικρή μειονότητα πανουργίας από την «πυραμίδα στρεβλής υπανάπτυξης» της Δημοκρατίας μας. [14 ]

*«Η συμφιλίωση της ευθυμίας και του βαθύτερου δημιουργικού στοχασμού - παρά τις όποιες προβοκάτσιες ενός ψυχισμού δραματοποίησης ή διασκεδαστικής λήθης - είναι το απαιτούμενο αφετηριακό εγχείρημα που ανταποκρίνεται τόσο στην ανάγκη της επάρκειας της «Μέσης Οδού» όσο και της τοποθέτησή μας σε σωστό σημείο και κατεύθυνση, με σωστή μέθοδο.» [15]

ΑΝΑΦΟΡΕΣ
[1] Hastings Max, "Νεμεσις, η μαχη της Ιαπωνίας", 2009, εκδόσεις ΨΥΧΟΓΙΟΣ,
[2] Rees Laurence, "Άουσβιτς οι Ναζί και η «Τελική Λύση", 2005, εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ, σελ. 44,
Έγραφε ο Χίμμλερ: «Ο μη γερμανικός πληθυσμός των ανατολικών εδαφών δε θα πρέπει να λάβει οποιαδήποτε εκπαίδευση ανώτερη της στοιχειώδους. Αντικείμενο αυτής της στοιχειώδους εκπαίδευσης θα πρέπει να είναι μονάχα η διδασκαλία απλής αριθμητικής έως το 500 το πολύ, πώς να γράφουν το όνομά τους, ότι είναι εντολή του θεού να υπακούουν τους Γερμανούς, να είναι ειλικρινείς, να δουλεύουν σκληρά και να φέρνονται καλά. Θεωρώ περιττή την διδασκαλία της ανάγνωσης»
[3] Santayana George, Life of Reason, Reason in Common Sense, Scribner's, 1905, p. 284, Quotes:“Those who cannot remember the past are condemned to repeat it”
http://www.iupui.edu/~santedit/gsantayanaquotes.html ,
[4] ΟΙ "ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΕΣ" ΤΟΥ ΦΡΑΓΚΛΙΝΟΥ ΡΟΥΣΒΕΛΤ , 2010
[5] Beevor Antony, "Στάλινγκραν"τ, 2004, εκδόσεις ΓΚΟΒΟΣΤΗ, σελ. 43
[6] το ίδιο, σελ. 285,
[7] Ιωάννη Ζήση, ΠΩΣ ΣΤΗΘΗΚΕ Η "ΠΥΡΑΜΙΔΑ" ΣΥΜΜΕΤΟΧΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΣΜΙΚΗΣ ΕΚΤΡΟΠΗΣ ΤΗΣ ΑΓΟΡΑΣ , 2010
[8] Ιωάννη Ζήση, ΚΡΙΣΗ: ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΙΚΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΙΣΙΟΔΟΞΑ ΣΕΝΑΡΙΑ , 2010
[9] Assagioli Roberto, ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ & ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΖΩΗΣ
[10] Γκάιυ Πήτερ, "Η Πνευματική Ζωή στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης (Γερμανία 1919-1933)", 1010, εκδόσεις ΝΗΣΙΔΕΣ, σελ. 73
[11] Φρόυντ Σίγκμουντ, "Για τον πόλεμο και τον Θάνατο", 1998, εκδόσεις ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ σελ. 86
[12] ο.π. σελ. 76,
[13] Reiser Oliver, Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΩΣ ΕΡΓΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, 2009
[14] Ιωάννη Ζήση, H ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΤΗΣ ΣΤΡΕΒΛΗΣ ΥΠΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η' ΤΗΣ ΑΝΥΠΑΡΞΙΑΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ, 2010
[15] Ιωάννη Ζήση, Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ_Β' , 2010

Η Κίνα έγινε το 2009 η πρώτη χώρα που ξεπέρασε τις Ηνωμένες Πολιτείες σε συνολική κατανάλωση ενέργειας. Η κινεζική αυτή πρωτιά είναι ιστορική καθώς είναι η πρώτη φορά που κάποιο κράτος ξεπερνά τις ΗΠΑ σε συνολική κατανάλωση ενέργειας από τότε που καταγράφονται δεδομένα.

Αν και ο μέσος Κινέζος εξακολουθεί να καταναλώνει ετησίως μόλις το ¼ της αντίστοιχης κατανάλωσης ενέργειας ενός μέσου Αμερικανού, η Κίνα είδε τη συνολική κατανάλωση ενέργειάς της να αυξάνεται κατά 9% το 2009 και να ξεπερνά τα 2,26 δις τόνους πετρελαίου αντί 2,17 δις των ΗΠΑ.

Η αύξηση κατά 9% στην κατανάλωση συμβαδίζει με τους ρυθμούς ανάπτυξης της κινεζικής οικονομίας, που βρέθηκαν στο 8,9% την τελευταία χρονιά, σε αντίθεση με τους αρνητικούς ή μηδαμινούς δείκτες ανάπτυξης που είχαν πολλά αναπτυσσόμενα και ανεπτυγμένα κράτη.

Οι κυριότεροι τομείς κατανάλωσης ενέργειας στη χώρα παραμένουν η βιομηχανία και οι κατασκευές με την κατά κεφαλή κατανάλωση ενέργειας να υπολείπεται ακόμα αισθητά αν συγκριθεί με την αντίστοιχη στα κράτη της Βόρειας Αμερικής και της Ευρώπης. Είναι χαρακτηριστικό ότι η μέση κατανάλωση ενέργειας σε ατομικό επίπεδο φτάνει μόλις το ¼ της αντίστοιχης στις ΗΠΑ, αλλά ο τρόπος ζωής των 1,3 δις πολιτών της χώρας μεταβάλλεται άρδην τα τελευταία χρόνια προσεγγίζοντας τον –ελάχιστα ή καθόλου φιλικό προς το περιβάλλον- τρόπο ζωής των πολιτών των δυτικών κρατών.

Η οικονομική ανάπτυξη και η άνοδος του βιοτικού επιπέδου (όχι πάντως για το σύνολο του πληθυσμού) συμβαδίζει με την υιοθέτηση καταναλωτικών προτύπων των ανεπτυγμένων κρατών της Δύσης. Έτσι, το νέο μέσο νοικοκυριό στην Κίνα χρησιμοποιεί πολύ περισσότερες ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, οδηγεί πολύ περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν, ταξιδεύει με το αεροπλάνο, κτλ.

Πρόκειται βέβαια για έναν τρόπο ζωής που επισύρει τη μήνη των δυτικών κρατών, οι πολίτες των οποίων επί δεκαετίες ζούσαν εις βάρος του περιβάλλοντος, αλλά τώρα θυμούνται και προειδοποιούν ότι το ζήτημα της κλιματικής αλλαγής θα επιδεινωθεί σε τεράστιο βαθμό αν το 1,3 δις των Κινέζων (ή μέρος αυτού) ακολουθήσουν το παράδειγμά του. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά όμως ο Γκόρντον Φέλλερ, επικεφαλής του Urban Age Institute [www.urbanage.org] «οι Κινέζοι δεν πρόκειται να κλείσουν τις βιομηχανίες τους επειδή το επιθυμούμε εμείς»[1]. Αντίστοιχα βέβαια δεν πρόκειται να αρνηθούν έναν τρόπο ζωής που θα συνεπάγεται περισσότερες ανέσεις και διευκολύνσεις, ανεξάρτητα βέβαια από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις που θα συνεπάγεται κάτι τέτοιο για ολόκληρο τον πλανήτη.

Η Κίνα πάντως, η οποία έχει ξεπεράσει από το 2006 τις ΗΠΑ και ως μεγαλύτερος μολυντής του πλανήτη (δεδομένο στο οποίο στηρίχτηκε αρκετά η βορειοαμερικανική και όχι μόνο αδιαλλαξία στις περιβαλλοντικές διαπραγματεύσεις όλα αυτά τα χρόνια) εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό ενεργειακά από τον άνθρακα (70% με στόχο να το μειώσει στο 63% το 2015), ενώ αναμένεται να αυξηθεί και η εξάρτησή της από τις εισαγωγές πετρελαίου (50% σήμερα που εκτιμάται ότι θα ανέλθει στο 75% το 2030). Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας για τις οποίες το Πεκίνο έχει υποσχεθεί ότι θα ξοδέψει δισεκατομμύρια γουάν στο άμεσο μέλλον, δεν καλύπτουν παρά ένα εξαιρετικά μικρό ποσοστό της συνολικής παραγωγής ενέργειας.

(Πηγές: The Guardian, Ecoworld, China Daily)

[1] China’s Energy Demand, Gordon Feller, Ecoworld http://www.ecoworld.com/energy-fuels/chinas-energy-demand.html


Άρης Καπαράκης Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Αποδεικνύεται περίτρανα ότι για τους πλούσιους και για τους πολιτικούς δεν υπάρχει ούτε οικονομική ούτε κλιματική κρίση, αφού ο γάμος αυτός (όπως και άλλοι επώνυμοι) κόστισε τόσα και μάλιστα (ενάντια στην κλιματική αλλαγή!) τα κλιματιστικά που τοποθετήθηκαν στις τέντες κόστισαν πάνω από μισό εκατομμύριο!

Το σωστό όμως είναι να μην αντιμετωπίζει κανείς αυτά τα γεγονότα με φθόνο, γιατί θα ήταν ανόητο να ζηλεύει τις επιπόλαιες παραστάσεις που εξάλλου συχνά απομυθοποιούνται αργότερα από τη ζωή. Ωστόσο είναι χρήσιμες, για να καταλαβαίνει την αναλήθεια των πολιτικών και την τάση τους να δημιουργούν δυναστείες. Είναι φανερό πως οι Κλίντον θέλουν να βρεθούν στο προσκήνιο της δημόσιας ζωής και επιπλέον να προετοιμάσουν την κόρη τους για την πολιτική και πάνω σε αυτό δεν σκέπτονται ούτε την οικονομική φούσκα, που άρχισε να δημιουργείται επί εποχής Κλίντον και που τώρα την πληρώνει ο αμερικανικός λαός, ούτε την κλιματική κρίση που απαιτεί από όλους μας να κάνουμε μία ζωή λιτή.

Να σημειώσουμε εδώ ότι μεγάλοι και πραγματικά σημαντικοί Πρόεδροι των ΗΠΑ δεν προσπάθησαν να δημιουργήσουν δυναστείες. Να προσθέσουμε ακόμη κάτι: ότι η πιο διάσημη δυναστεία της πανίσχυρης Ρώμης ήταν αυτή των Αντωνίνων, η οποία όμως δεν ήταν νεποτική, αρχής γενομένης από τον Νέρβα, δηλαδή ο διάδοχος οριζόταν από τον αυτοκράτορα και δεν έπρεπε να είναι αναγκαστικά τέκνο του, αλλά κάποιος που ο ίδιος θεωρούσε ικανό για την διακυβέρνηση. Δεν έτυχε ποτέ να επιλέξουν τα τέκνα τους, αν και τους επιτρεπόταν! Αυτό καταργήθηκε από τον Μάρκο Αυρήλιο που, παρά τις υποτιθέμενες φιλοσοφικές του τάσεις, επέδειξε τρομερό νεποτισμό, βάζοντας στη θέση του τον γιό του, τον θηριώδη Κόμμοδο, και ανακήρυξε σε θεά τη γυναίκα του! Από αυτόν βέβαια άρχισε και η παρακμή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Ασχολούμαστε με αυτό το θέμα όχι επειδή είναι θέμα επικαιρότητας, αλλά επειδή υποδηλώνει την αδυναμία των ισχυρών και των ΜΜΕ να αλλάξουν πρότυπα και προτεραιότητες παρά την αναγκαιότητα γι’ αυτό λόγω της πολύπλευρης κρίσης και επίσης επειδή και εμείς οι ίδιοι είμαστε θεατές σε ένα μεγάλο βαθμό και καθηλωνόμαστε αδρανειακά ως παράγοντες που ανατροφοδοτούν, ακόμη και με την όποια κριτική μας, αυτό το θέατρο του ανόητου.

Δεν είναι τυχαίο ότι πάντοτε σε αυτές τις παραστάσεις αναφέρονται, σαν να πρόκειται για κάτι σημαντικό, οι μόδιστροι των νυφικών και των άλλων ρούχων και η επωνυμία των λοιπών συντελεστών. Σαν να εξαρτάται η επιτυχία ενός γάμου από την ακρίβεια του νυφικού, του ανθοστολισμού, της εμφάνισης κ.ο.κ. Πέραν τούτου πάντοτε οι επώνυμοι αναφέρονται ως όμορφοι ή γοητευτικοί και με τόσα άλλα χαρίσματα που δεν θα άντεχαν ούτε στιγμή στο φως που θα έρριχνε επάνω τους η φτώχεια.

Τα παραμύθια, για να ‘ναι αληθινά παραμύθια, πρέπει να έχουν ψυχή και οι πρίγκιπες να είναι πρίγκιπες στην ψυχή και όχι στο χρήμα. Τα σύμβολα θέλουν και σωστή ερμηνεία, αλλοιώς θα κυλιούνται για πολύ ακόμη στη λάσπη της επωνυμίας.

Ιωάννα Μουτσοπούλου, δικηγόρος

Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

Αυτή η δεύτερη παραγνώριση του κινδύνου ανέστειλε την πορεία για την λήψη σημαντικών αποφάσεων για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ο δεύτερος αυτός κύκλος διαχέεται στις κυβερνήσεις, στα μέσα ενημέρωσης και στην πολιτική σε επίπεδο κυβερνήσεων και λαών. Είναι ακόμη πιο ύπουλος καθώς συγχρονίζει την κρίση της περιβαλλοντικής πολιτικής και διακυβέρνησης με την πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα στον ανασφαλή ορίζοντα χρόνου, συνεπειών και καθοριστικών παρενεργειών.

Η αναβλητικότητα ως ένδειξη κλιμάκωσης της κρίσης
Η περιβαλλοντική κρίση πορεύεται τελείως ανεπηρέαστη από τις αξιολογήσεις των αγορών και από το βουλημιακό παιγνιακό τους κερδοσκοπικό χαρακτήρα και τις στρατηγικές του. Η κρίση του περιβάλλοντος πορεύεται με πολύ πιο άτεγκτους όρους από αυτούς που θέτουν οι αξιολογητικοί οίκοι για τα μόλις διασωθέντα κερδοσκοπικά και επενδυτικά κεφάλαια, τα σχέδια δημοσιονομικής διάσωσης και τις κρατικές οικονομίες. Αυτή η κρίση διαμορφώνει ένα πολύ βαθύτερο υπόστρωμα, αποτελεί ένα τεκτονικό υπόβαθρο μακρών διεργασιών εξέλιξης των υποθέσεων της ανθρωπότητας στην οικονομία, στην πολιτική και στον πολιτισμό.

Η αναβλητικότητα στην αντιμετώπιση της κρίσης, θυμίζει αυτήν που προηγήθηκε του Β' Παγκόσμιου πολέμου, μόνο που αυτή τη φορά ο αντίπαλος είναι πολύ πιο καθοριστικός από ότι αντιπροσώπευε ο ολοκληρωτισμός του άξονα. Εδώ θα ταίριαζε το σχόλιο του James Lovelock: «Η συμφωνία του Κιότο μοιάζει, κατά έναν παράδοξο τρόπο, με τη συμφωνία του Μονάχου, καθώς οι πολιτικοί προσπαθούν να δείξουν ότι αντιμετωπίζουν τα προβλήματα, ενώ στην πραγματικότητα προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο. Η μάχη θ’ αρχίσει σύντομα και ο κίνδυνος που αντιμετωπίζουμε είναι πολύ περισσότερο θανάσιμος από το ναζιστικό «αστραπιαίο πόλεμο» [1]

Τόσο η γεωπεριβαλλοντική αλυσιδωτή αντίδραση, το γεωπεριβαλλοντικό σύνδρομο, -που αρχίζει και διαφαίνεται για παράδειγμα στον Αρκτικό Κύκλο ή στον επερχόμενο κύκλο διενέξεων για τα νερά και την ερημοποίηση όσο και η διέγερση διενέξεων για την γεωπολιτική και γεωοικονομική αντιδικία θα λειτουργήσουν ως τελικός θερμικός καταλύτης επάνω στο πολιτικό και περιβαλλοντικό πεδίο. Βλέπουμε ήδη συμμαχικές και σχεδόν συγχωνευμένες χώρες όπως ο Καναδάς και οι ΗΠΑ να αντιδικούν για την κατανομή των δικαιωμάτων εκμετάλλευσης του Αρκτικού Κύκλου σε πολύ υψηλούς τόνους που θυμίζουν την ελληνοτουρκική διένεξη.

Το παράδειγμα του Αρκτικού Κύκλου
Ο Αρκτικός Κύκλος αναμένεται να γίνει θέμα πολλαπλής διένεξης, καθώς ήδη τον μισό χρόνο γίνεται διαπερατός σε μεγάλο τμήμα του. Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας κρίνεται μια ιδιαίτερα δύσκολη περίπτωση και η ύπαρξη μεγάλων εκμεταλλεύσιμων πλέον αποθεμάτων ενέργειας στο βυθό του την κάνει ακόμη δυσκολότερη. Η επιστημονική κοινότητα εισέρχεται σε θεσμικά στρατηγικά πεδία υπονομευμένα ως προς την αμεροληψία της επιστημονικής προσέγγισης και θα καλείται να λειτουργήσει ως παίκτης σε ένα ανταγωνιστικό παιχνίδι ισχύος. Η επιστημονική κοινότητα θα λειτουργήσει ως παράγοντας μιας γεωπολιτικής αντιδικίας που όλοι μας μπορούμε να φανταστούμε μέχρι που μπορεί να φτάσει. Εδώ, στην Αρκτική Ζώνη, συνωθούνται -μεγάλα κράτη και μεγάλες επιχειρήσεις- να ανοίξουν ακόμη και συμπρακτικά θεσμικά και γεωοικονομικά μέτωπα όπως πχ η Γαλλία με τις συνεργασίες της, την Νορβηγία και τη Ρωσία και φυσικά θα εμπλακούν σειρά χωρών και πίσω από αυτούς και άλλοι υποβολείς χώρες υψηλής ζήτησης-κατανάλωσης που θέλουν να μειώσουν το μεταφορικό κόστος όπως και χώρες υψηλής παραγωγικότητας.

Το ζήτημα είναι ότι ο Αρκτικός Κύκλος παγιδεύει όλο και περισσότερους ισχυρούς παράγοντες παγκόσμιων αποφάσεων σε μια στρέβλωση του πολιτικού ορίζοντα των αποφάσεων στο διεθνές επίπεδο για λόγους στρατηγικούς και αναπτυξιακούς μέσα από την περιβαλλοντική υποβάθμιση του Αρκτικού Κύκλου. Η υποβάθμιση αυτή, μπορεί να εμφανίζεται -βραχυχρόνια και μυωπικά- γοητευτική λόγω της αναπτυξιακής δυναμικής, της μείωσης του κόστους και την άντληση οικονομικού οφέλους αλλά τελικά θα οδηγήσει στην ανατροφοδότηση της κλιματικής αλλαγής και μάλιστα με τις ακκρότητές και τις παλινδρομικότητές της. Αναφερόμαστε στην τήξη των πάγων και στην επαναπαγοποίησή τους και μάλιστα σε μια περισσότερο διευρυμένη ζώνη έναντι των υφιστάμενων διαστάσεων του Αρκτικού Κύκλου και στην ανάγκη για μεγαλύτερη κατανάλωση καυσίμων και δαπάνης ενέργειας για την στήριξη του οικονομικού κύκλου και των περιβαλλοντικών όρων του τεχνολογικού και βιομηχανοκεντρικού μας πολιτισμού.

Δηλαδή κινδυνεύουμε η υπόθεση του Αρκτικού Κύκλου να μας παγιδεύσει και ταυτόχρονα να αποπροσανατολίσει τις διαδικασίες λήψης μέτρων για την κλιματική αλλαγή συνολικά. Ταυτόχρονα, μπορεί να γίνει ένα πεδίο όπου η ίδια η κλιματική αλλαγή θα οξυνθεί. Θα αναδείξει τον περιβαλλοντικό φαύλο κύκλο -ο οποίος είναι αμείλικτος. Θα οδηγήσει επίσης τον παραγωγικό κύκλο σε μια μεγαλύτερη επιδείνωση των περιβαλλοντικών συνθηκών μακροχρόνια δείχνοντας πώς μπορούν να συνυπάρχουν και η Σκύλα και η Χάρυβδη στην περιβαλλοντική κρίση. Το περιβαλλοντικό και το γεωπολιτικό ντόμινο θα επικοινωνήσουν και θα αποκτήσουν μεγαλύτερη δυναμική αλληλεπίδρασης. Κινδυνεύουν να χαθούν όχι μόνο τα υποθαλάσσια, τα θαλάσσια, τα ωκεάνια και τα θερμοαλατικά ρεύματα αλλά και «εκείνα» των διεθνών σχέσεων και κανόνων που θα μπορούν να επιλύουν και θα προσανατολίζουν ορθά τις πολιτικές και τα προβλήματα στην αντιμετώπισή τους.

Ο Αρκτικός Κύκλος ήδη αναδεικνύεται ως πεδίο παγκόσμιας διένεξης, ενώ ήδη υπάρχουν και άλλα γεωπεριβαλλοντικά πεδία παγκόσμιας διένεξης περιλαμβανόμενης και της Μέσης Ανατολής. Θα υπάρξουν και πεδία ανάλογης γεωπολιτικής διένεξης όπως οι περιοχές των παγετώνων των Ιμαλάιων και των μεγάλων ποταμών της Ασίας.
Αντίστοιχα υπάρχουν γεωπολιτικά και γεωοικονομικά πεδία που μπορούν να συνεργήσουν τεκτονικά μεταξύ τους στο επίπεδο των κρατών και των κυβερνήσεων, στο πεδίο των διεθνών σχέσεων και της περιβαλλοντικής και πολιτικοοικονομικής διακυβέρνησης.

«Άκου να δεις, Είτε φταις, είτε όχι, αν δε μπορείς άλλο να παλέψεις, θα πεθάνεις»
Απορεί κανείς για την έλλειψη σοφίας, μέτρου, διάκρισης και αποφασιστικότητας απέναντι στις κλιματικές αλλαγές. Οπωσδήποτε πρέπει κανείς να αναφέρει και να επαναφέρει το ζήτημα στη βάση της αποδοχή της ευθύνης για αγώνα όπως το είχε θέσει Μπρεχτ με τη ρηματική ρηξικέλευθη ευθύτητά του:
«Άκου λοιπόν... ...Είτε φταις, είτε όχι, αν δε μπορείς άλλο να παλέψεις, θα πεθάνεις».

Αυτό ισχύει για τον πολιτισμό μας, για τους λαούς μας, την ανθρωπότητα και καθέναν από μας. Είναι το καθαρό πεδίο ανάληψης ευθύνης και η γνώση είναι ήδη διαθέσιμη για αυτό σε σχέση με το περιβάλλον με πολύ δραματικά μάλιστα στοιχεία. Απορεί κανείς τόσο για την έκταση της τυφλότητας όσο και για το γεγονός ότι δεν έχει ήδη εκπονηθεί ένα πολύ ευρύτερο σχέδιο καθώς απαιτούνται και πολιτισμικές αλλαγές. Πρέπει να αλλάξουν τα πάντα στον πολιτισμό μας για να μπορέσουμε να τον κάνουμε περισσότερο συμβατό με μας και με αυτή την αλλαγή. Το κεντρικό πρόβλημα είναι η μείωση της ζήτησης και η «αποσύνδεση» της οικονομίας ώστε να μην ακολουθήσει κατάρρευση της οικονομίας και πολιτικό κραχ, στη λογική ενός θεσμικού ρήγματος, μιας θεσμικής έκρηξης και μιας παγκόσμιας διένεξης.

Η πρόκληση της μεγαμεταστροφής
Είναι πια καιρός να αντιληφθούμε τον πλανήτη ως ολότητα, να τον στοχαστούμε από την ματιά ενός Πλανητικού Λόγου. Να αντιμετωπίσουμε ενοποιημένα την κλίμακα του ανθρώπου και της ανθρωπότητας σε έναν δρόμο μεγαμεταστροφής όπως θα έλεγε ο Έρβιν Λάσζλοου. Αυτό είναι ένα κάλεσμα «πλανητικής συνειδητότητας» στο οποίο η περιβαλλοντική κρίση κατέχει κορυφαία θέση.

Οπωσδήποτε για την αντιμετώπιση αυτή χρειάζεται πλέον να βάλουμε ένα μέτρο στην έμφαση που δίνουμε για την αντιμετώπιση των προβλημάτων της οικονομίας. Για να βάλουμε αυτό το μέτρο πρέπει να υιοθετήσουμε έναν άλλο τρόπο στο πεδίο της οικονομίας, απελευθερωμένοι από την ιδιοτέλεια που είναι και οικονομικώς επιβλαβής όπως έλεγε ο Ρούσβελτ.[2] Αυτό όμως δεν φαίνεται εφικτό ούτε καν για λόγους οικονομικής σκοπιμότητας και αυτό είναι ένας κακός προάγγελος εξελίξεων για όλες τις σειρές ντόμινο στην πλανητική κρίση της ανθρωπότητας.

Αρχίζει να διαμορφώνεται πια το τοπίο του πρώτου τετάρτου του 21^ου αιώνα ως η περίοδος εκείνη «που γνωρίζαμε για την ανάγκη, που είχαμε την ευθύνη και που δεν την αναλάβαμε» και που θα επιφέρει την καταστροφή του πολιτισμού όπως τον ξέρουμε. Αυτός ο πολιτισμός έχει πολλά στοιχεία βαρβαρότητας, σε σύντομο χρονικό διάστημα, με μακρόπνοη δυναμική και επιπτώσεις για τις οποίες δεν ξέρουμε αν οι επόμενες γενιές θα μπορέσουν να τις αντέξουνε. Δεν θα κληρονομηθεί σε αυτές μόνο η περιβαλλοντική κρίση -που θα είναι ανελέητη- αλλά θα κληρονομηθούν επίσης οι νοοτροπίες και οι ιστορικές συνέργειες αυτών των νοοτροπιών σε όλα τα πεδία.

Η περιβαλλοντική κρίση απαιτεί μια παγκόσμια θέληση, μια θέληση για το κοινό καλό. Απαιτεί επίσης ένα παγκόσμιο περιβαλλοντικό συμβόλαιο το οποίο φαντάζει σήμερα αδύνατο. Προς το παρόν διαπιστώνεται αδυναμία -από τα κράτη και τους πολιτικούς- να συντάξουν ένα τέτοιο συμβόλαιο με όρους πλατιάς κοινωνικής συναίνεσης και δικαιοσύνης. Ας μην ξεχνάμε ότι και τα ζητήματα του περιβάλλοντος είναι θέματα δικαιϊκά και αναδεικνύονται ως τέτοια όλο και πιο πολύ.

Η κρίση είναι ήδη εκκωφαντική, αλλά έχουμε τόσο εσωτερικό θόρυβο -στην συνείδησή μας και στην επικοινωνία μας- από το μικρόκοσμο της καθημερινότητας, τον ποδόγυρο των αγορών, των πολιτικών και των μέσων επικοινωνίας. Από μια άλλη άποψη, είναι σαν να πλέουμε πάνω στην ράχη ενός τσουνάμι πριν αυτό μας ξεβράσει στην στεριά και δεν αντιλαμβανόμαστε την απελευθερωμένη δυναμική του.

Η περιβαλλοντική κρίση είναι η Νέμεση της μακροχρόνιας ανθρώπινης ύβρεως, είναι η Νέμεση του βεβηλωμένου από την απληστία και την ιδιοτέλεια Προμηθεϊκού προτύπου.
Η παγίδευσή μας σε στρατηγικές ισχύος και ανταγωνισμού αναδεικνύεται ότι έχει πολύ μεγαλύτερη γοητεία από την κρίση στο ίδιο το πεδίο της πραγματικότητας πάνω στο οποίο ζούμε. Την ίδια ώρα φλέγεται ο περίγυρός μας και εμείς παρακολουθούμε ένα σκιώδες παιχνίδι που εξελίσσεται σε κόλαση και όλεθρο.

Οι σκιώδεις παίκτες είναι τέρατα τα οποία έχουν προκύψει όπως θα έλεγε ο Γκόγια από την απουσία των συνειδήσεων μας, ή όπως θα έλεγε ο Εμπεδοκλής, από την αμέλεια του νου μας. Έχουμε μετατρέψει την φύση σε ένα κανιβαλικό τοπίο για τα κράτη, τις κοινωνίες, τις οικονομίες και τα οικοσυστήματα.
Η βύθισή μας όπως παρατηρούσε ο Λιούις Μάμφορντ στον πολιτισμό των ορυχείων και του ορυκτού πλούτου δεν θα είναι μόνο ένας παράγοντας για την στρέβλωση των θεσμών και την αναβάθμιση της βαρβαρότητας μεταξύ των ανθρώπων αλλά βαρβαρικά αυτό ο πολιτισμός θα είναι παράλληλα και η καταλυτική περιβαλλοντική καταδίκη του ανθρώπινου πολιτισμού.

Τόσο το εργατικό κίνημα στις νέες προκλήσεις του και στην αναγέννησή του όσο και καθένας μας θα πρέπει να αναγνωρίσουμε πλέον την ανάγκη για ένα νέο πρότυπο ζωής, ανθρωπίνων σχέσεων, οργάνωσης και οικονομίας παραγωγής και κατανάλωσης. Είναι ανάγκη να ξαναθέσουμε τους δημογραφικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς στόχους ελαχιστοποίησης και να μεγαλώσουμε την ψυχή μας απέναντι στον κόσμο των μηχανών. Χρειάζεται να απελευθερώσουμε πια το «Ορφικό πρότυπο» -για να ξαναθυμηθούμε τον Λιούις Μάμφορντ- για να βρούμε να εξισορροπήσουμε το βεβηλωμένο από την ιδιοτέλεια, την απληστία και την αντιδικία της εξουσίας Προμηθεϊκό πρότυπο. [3]

Έχουμε περάσει από την κτητικότητα και την καταναλωτικότητα στην παραγωγική εργαλειοποίηση, την οποία πρέπει να μειώσουμε. Και όμως οι οικονομικές επιταγές και μονοδρομήσεις των πολιτικών μας, επιβάλουν ακριβώς το αντίθετο. Μας επιβάλλουν να αυξήσουμε τα δημογραφικά μεγέθη για να μειώσουμε το εργασιακό κόστος και να καλύψουμε τις ασφαλιστικές ανάγκες. Μας επιβάλλουν να αυξήσουμε τον εργάσιμο χρόνο, να περιορίσουμε την σχόλη. Μας επιβάλλουν να κάνουμε τον ελάχιστο ελεύθερο χρόνο, χρόνο κατανάλωσης και ζήτησης και να αυξήσουμε την απληστία μας για να είμαστε βιώσιμοι στην αγορά. Μας επιβάλουν να αυξήσουμε τις υλικές μας ροές και ακριβώς ότι δεν χρειαζόμαστε για να αντιμετωπίσουμε αυτή την κρίση. Αυτή είναι η τέλεια συνταγή για την ιδανική τραγωδία.

Κάποιοι μιλήσανε για την ελληνική τραγωδία της δημοσιονομικής εκτροπής της οικονομικής κρίσης. Ίσως θα πρέπε να σκεφτούν πολύ βαθύτερα την περιβαλλοντική τραγωδία που θα είναι κοινός παρονομαστής και τελείως άτεγκτος που δεν θα γνωρίζει σύνορα και εξαιρέσεις βασισμένες σε σχέσεις ισχύος και οικονομίας.

Είμαστε μπροστά σε καταστάσεις για τις οποίες έλεγε ο Τζόρτζ Σανταγιάνα ότι «όποιος ξεχνά την ιστορία του είναι υποχρεωμένος να την ξαναζήσει» [4] και θα μπορούσε να προσθέσει κανείς και υπό τραγικότερη μορφή της όπως έγινε ανάμεσα στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους. Τώρα βρισκόμαστε σε ένα ευρύτερο φάσμα παγκόσμιου πολέμου που περνάει από την φάση μιας ανασφαλούς και στρατηγικά υπονομευμένης ειρήνης. Βιώνουμε την εποχή της ένοπλης ειρήνης που κρύβεται στις αυταπάτες και την γοητεία της των πρωταγωνιστών και των κομπάρσων σε μια τραγωδία.

Κανείς πια δεν θα μπορέσει να μιλήσει ανασχετικά με κριτήρια περιβαλλοντικά για αυτούς που συντηρούν την παγκόσμια ζήτηση και που κρατούν την ανάπτυξη, για το γεωοικονομικό, γεωπολιτικό καπιταλιστικό μπούμερανγκ της Ασίας και του Νότου. Έτσι θα γίνουμε συνεργοί σε μια μεγαλύτερη δυστοκία για λήψη περιβαλλοντικών μέτρων σε παγκόσμια κλίμακα, για αλλαγές συστημικές.
Ταυτόχρονα θα γοητευόμαστε από προτάσεις και επιχειρηματικά σχέδια για την αντιμετώπιση των παραγόντων των κλιματικών αλλαγών φουτουριστικής τεχνολογίας και διακινδύνευσης.

Αντίθετα παρατηρούμε κάθε τόσο αδιάλλακτες και αγοραιοποιημένες μειοψηφίες της επιστημονικής κοινότητας να συνάδουν με τα επιχειρηματικά συμφέροντα και τις πολιτικές διαπλοκές τους υποβαθμίζοντας με αντιεπιστημονική αποσπασματικοποίηση του τοπίου των δεδομένων και των διαπιστώσεων για την δυναμική αιτιολόγηση, και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Αλ Γκόρ σημειώνει στο βιβλίο του «Προσβολή στη λογική» την εμπειρία του:
«Πλούσιοι δεξιοί ιδεολόγοι έχουν συμμαχήσει με τις πιο ανεύθυνες και κυνικές εταιρείες στην βιομηχανία πετρελαίου, άνθρακα και μεταλλευμάτων, με σκοπό να χρηματοδοτούν ψευδοεπιστημονικές επιτροπές βιτρίνας, οι οποίες ειδικεύονται στην δημιουργία παραπλανητικών εντυπώσεων και ασάφειας σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη». [5]

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κανένας σαν τον Ρούσβελτ που στην προοπτική του Παγκοσμίου Πολέμου είπε «και τώρα ξεχάστε το δολάριο». Έχουμε έλλειμμα ηγεσίας και αυτό γίνεται ακόμη πιο καθοριστικό όταν δεν συνεργούν -όπως παρατηρεί και ο Ούλριχ Μπεκ- τα κινήματα, οι λαοί και οι στοχαστές.
Το έλλειμμα ηγεσίας και διακυβέρνησης θα επιτρέψει την διασύνδεση και αλληλενέργεια της περιβαλλοντικής κρίσης με όλες τις άλλες. Η χειρότερη συνταγή για αυτή την συνέργεια των κρίσεων είναι η αναβολή της λήψης των ορθών περιβαλλοντικών αποφάσεων με τον σωστό τρόπο και με όρους δικαίου και μερισμού κατ’ αναλογία.

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ
Το πρόβλημα της ιδιωτικότητας ή της αγοράς βρίσκεται στο ότι αυτή λειτουργεί ως φραγή της κυκλοφορίας –της γνώσης, των ιδεών, των πόρων, κλπ- μέσω της εμπορευματοποίησής τους και της δημιουργίας ενός ενδιάμεσου κανόνα «αξίας».Δηλαδή η ιδιωτικότητα λειτουργεί μέσα από φραγή και λειτουργεί ως ανάσχεση της υγιούς και ευεργετικής αλληλεπίδρασης και σχέσης. Εκεί βρίσκεται το πρόβλημα και δεν βρίσκεται στην αυτή κάθε αυτή ελευθερία και στην ιδιωτικότητα. Το πρόβλημα της ιδιωτικότητας ή της αγοράς βρίσκεται στη χωριστικότητα που μετατρέπεται σε υπεραξία και απόκτηση κέρδους, μέσω ιδιοτελούς κινήτρου ως υπέρτατης «αξίας» όλων, που δεν μπορεί να μετασχηματιστεί σε κοινή ωφέλεια και ιδιαίτερα όταν υπάρχει η μεγάλη κλίμακα συσσώρευσης, ισχύος και συμφέροντος.

Η δύναμη του ατόμου για το καλό
Η ιδιωτικότητα και η αγορά δημιουργούν ένα πρόβλημα φραγής της κυκλοφοριακής ροής των αγαθών που παρήχθησαν με κοινωνικούς όρους, αλλά η δύναμη για την αντιμετώπισή της είναι βαθιά μέσα στον άνθρωπο. Είναι χαρακτηριστικό - για να ποσοτικοποιήσουμε την κατάσταση και να δούμε τις δυνατότητες του καλού και του κοινού καλού – ότι ο Αυστραλός αιμοδότης James Harrison, έχει κάνει μέχρι σήμερα 984 αιμοδοσίες και έγινε αιμοδότης μετά την προσωπική εμπειρία που είχε ως αιμολήπτης. Λόγω της ανοσολογικής αιματολογικής ιδιαιτερότητάς του, έχει σώσει ως τώρα τουλάχιστον δύο εκατομμύρια διακόσιες χιλιάδες παιδιά-βρέφη και μια ομάδα γυναικών αρκετών εκατοντάδων χιλιάδων. Δηλαδή ένας άνθρωπος έχει σώσει σε αριθμό ίσο με το ένα πέμπτο των θυμάτων του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου! Τέτοια είναι η δύναμη ενός ανθρώπου, ενός οργανισμού που θέτει τον εαυτό του σε διαδικασία κυκλοφορίας και αυτό όσον αφορά μόνο μια παράμετρο, το αίμα του, που παίζει καταλυτικό και σωτήριο ρόλο.

Την ίδια ώρα κάποιοι άλλοι εμπορευματοποιούν την μεταχείριση των αιμοληψιών, των προϊόντων αιμοληψίας και των δωρεών οργάνων, ως μεταφορικές εταιρείες και κάποιοι άλλοι βλέπουν ιδιωτικά ή χωριστικά και πρωταγωνιστούν σε αυτό - οι Έλληνες – στην αξιοποίηση του ομφαλοπλακουντιακού αίματος για τον «εαυτό» τους, παρά την πολύ περιορισμένη και χρονικά και ποιοτικά χρησιμότητα της πράξης τους για το πρόσωπό τους. Επιχειρούν άσκοπα να λειτουργήσουν ιδιωτικοικονομικά, χωριστικά, ανταγωνιστικά απέναντι στους άλλους με ιδιωτικές τράπεζες αποθήκευσης παρά το πρόσθετο και παρασιτικό κόστος που τους επιβαρύνει.

Αυτό ακριβώς το ζήτημα - της στάσης που θεμελιώνεται στην ιδιωτικότητα - απέναντι στην έλλειψη αίματος που το χρησιμοποιήσαμε ως αφετηρία, νομίζουμε ότι πρέπει να το αξιοποιήσουν ιδιαίτερα, ακόμη και οι θεωρητικοί στοχαστές.

Με την εσωτερική δύναμη και στάση –που τόσο παραδειγματικά εκφράζει ο James Harrison και τόσοι άλλοι- πρέπει να αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα της ιδιωτικότητας. Η αντιμετώπιση αυτή δεν νοείται ως σύγκρουση με την ελευθερία και τον αυτοπροσδιορισμό αλλά με την ιδιοτέλεια, την αλλοτρίωση και την ειδωλοποίηση της ελευθερίας σε ιδιωτικότητα, ανταγωνιστικότητα και αγορά, κατανοώντας πολύ καλύτερα την συστημική πολυπλοκότητα. Με αυτή την συστημική πολυπλοκότητα εμπλέκεται η οργανική ερμηνεία των πραγμάτων από την οποία είπαμε ξεκίνησε στην πραγματικότητα η οικονομική σκέψη. Και ο όρος «οίκος», είτε ως οικονομία είτε ως οικολογία δείχνει μια τέτοια συνάφεια.

Μ’ αυτή λοιπόν την διαλεκτική βλέπουμε ότι δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε μηχανιστικά με μονήρεις έννοιες-αυθεντίες και κλειστά συστήματα. Εξ’ άλλου ούτε καν ο μαθηματικός λογισμός -παρά την θαυμάσια αρτιότητα της κατηγορικής και ορθολογικής δυναμικής του- δεν μπόρεσε να το κάνει όπως έδειξαν και τα θεωρήματα της μη πληρότητας του Κουρτ Γκέντελ [2] και όχι μόνο. Υιοθετώντας αυτή την λογική πρέπει να απαλλαγούμε από τις οικονομικές πλάνες, από τα είδωλα του οικονομικού θετικισμού και όχι μόνο. Να απαλλαγούμε – σε τελική ανάλυση - από τις πλάνες της αγοράς και όλη την κατηγορία των ειδώλων και των στρεβλώσεων με την οργανική διαλεκτική, τον οργανικό ολισμό, την οργανική υπερβατικότητα, εξελικτικότητα και συνθετότητα.

Αυτή η οργανικότητα λειτουργεί οικολογικά, εσωτερικά και συμβιωτικά, συμπεριλαμβάνει την ανταγωνιστικότητα στον μηχανισμό των κινήτρων όμως επίσης συμπεριλαμβάνει την συμβιωτικότητα, την οργανική, κοινωνική, οικολογική και ψυχολογική ολοκλήρωση ενός οργανισμού, ως εσωτερικό μοντέλο και εξωτερικό μοντέλο, δηλαδή μέσα σε ένα οικοσύστημα.

Είναι ανάγκη να απελευθερωθούμε από το καθιερωμένο πρότυπο της οικονομικής πολιτικής και θεωρίας πριν μας καταστρέψει αυτό. Κάτι τέτοιο όμως θα ήταν μοιραίο εάν δοκιμάζαμε να το ξανακάνουμε με έναν επικριτικό ριζοσπαστικό ολοκληρωτισμό που απλώς θα αναγεννάει ως Λερναία Ύδρα τον ίδιο τον μηχανισμό αυτής της μονοδιάστατης, της μονήρους και αντιδιαλεκτικής αντίληψης των πραγμάτων.

[2] Το πρώτο θεώρημα μη-πληρότητας του Γκέντελ δηλώνει ότι: «Οποιαδήποτε αποτελεσματικά παραχθείσα θεωρία που είναι ικανή να εκφράσει τη στοιχειώδη αριθμητική δεν μπορεί να είναι και συνεπής και πλήρης. Συγκεκριμένα, για κάθε συνεπή, αποτελεσματικά παραχθείσα τυπική θεωρία που αποδεικνύει συγκεκριμένες αλήθειες βασικής αριθμητικής, υπάρχει μία αριθμητική δήλωση η οποία είναι αληθής,^[1] αλλά δεν μπορεί να αποδειχθεί από τη θεωρία» (Kleene 1967, p. 250) Θεωρήματα μη-πληρότητας του Γκέντελ – Βικιπαίδεια

[3] OI ΠΑΡΑΞΕΝΕΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΕΣ ΤΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ, Μουτσοπούλου Ιωάννα, www.solon.org.gr

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ
Αφετηρία για την θεωρία της κρίσης θα πάρουμε από τις δύο όψεις του στοχασμού που έχει εκφράσει ο Πωλ Βαλερύ.

Ενώ από την μια βλέπουμε το μέρισμα της γνώσης και της τεχνολογίας από την άλλη ότι αυτό δεν γίνεται ένα μέρισμα ηθικής, θεσμών και πολιτισμού, καθώς γινόμαστε μάρτυρες των διακινδυνεύσεων και διακυβεύσεών τους. Η διττότητα που βλέπουμε στον Βαλερύ μπορεί να προσεγγιστεί αντίστοιχα κατανοώντας αφενός μεν την δυναμική καινοτόμας προόδου της επιστήμης και αφετέρου τη δυναμική των παραπλανητικών της βεβαιοτήτων περί της ολοκλήρωσης του έργου της και των οριζόντων της. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η διαβεβαίωση πρόβλεψη του Κέλβιν για κάτι σαν το τέλος της Φυσικής στα τέλη του 19^ου αιώνα. Αντίστοιχα στην δεύτερη εκδοχή, στην αισιόδοξη, θα λέγαμε του Βαλερύ βλέπουμε να κινείται το «Αόρατο Χέρι» του Άνταμ Σμιθ και του «τέλους της Ιστορίας».

Τελικά, ο προβληματισμός για την κρίση γίνεται πιο διεισδυτικός αλλά και λιγότερο ανεκτός μέσα από την διαψευσιμότητα που εισάγει στις προσδοκίες μας, σε προβληματισμούς ή σε κριτικές προσεγγίσεις όπως αυτές του Μπρεχτ ή άλλων.

Ο προβληματισμός για την κρίση σπάνια υπήρξε συστημικός όπως στην περίπτωση του Εμμανουήλ Βαλλερστάιν και εκεί όπου το προσπάθησε συχνά πρόταξε ένα ολοκληρωμένο σχέδιο το οποίο κατά την μορφοποίησή του λειτουργούσε και ανέδειξε ιδεολογηματικούς, κριτικούς και συστημικούς ολοκληρωτισμούς όπως έγινε και με τον Μαρξισμό. Ακόμη και η αμφισβήτηση με ελευθεριακούς ουτοπισμούς -όπως του Σάρλ Φουριέ- εγκυμονούσε μέσα της ανακυκλούμενες ανθρωπολογικές κρίσεις. Λίγοι στεκόντουσαν -ως προς το μέλλον- επιφυλακτικά, ή απαισιόδοξα, γόνιμα αισιόδοξα -ή ακόμα και με την ανάλογη γόνιμα λανθασμένη ανθρωπολογική αφετηρία- , όπως έκαναν ο Εμμανουήλ Καντ και ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ αντίστοιχα.

Η εκτίμηση της διακυβευτικότητας του μέλλοντος έχει λειτουργήσει καταχρηστικά στον τομέα της εμπορευματοποίησης της κοινωνίας, της ενημέρωσης, της προφητειολογικής και μεσαιωνικής οπτικής. Η αντιφατικότητα αυτών των προσεγγίσεων αναδεικνύεται επίσης στον τομέα των δημιουργών της τέχνης, στους οποίους βλέπουμε μια πανζωιστική αισιοδοξία που συνεκτιμά την βία και την καταστροφή αλλά την εκλαμβάνει ως μεταμορφωτική δυναμική του όλου και της διάρκειας όπως στην ποίηση του Γουώλτ Γουΐτμαν αλλά την βλέπουμε και στην κριτική ποιοτική απαισιοδοξία του ρομαντικού Γουίλιαμ Μπλέηκ.

Η κριτική προσέγγιση γίνεται όλο και περισσότερο κριτική αυτογνωσία της κρίσης και η προσέγγιση στην κρίση γίνεται όλο και περισσότερο δύσκολη στον βαθμό που πλεονάζει το πρότυπο της ενσωμάτωσης. Η δυνατότητα ενσωμάτωσης του ανθρώπινου παράγοντα στο σύστημα παλιά ήταν αδρανειακή ενώ σήμερα είναι επιθυμησιακή και καταναλωτική. Παλιά ήταν διατεταγμένη και σήμερα αλλοτριωμένη ή πειθήνια, με έμμεσο τρόπο. Αυτή η μεταλλαγή του ανθρώπινου παράγοντα στις εποχές κρίσεις, σήμερα δουλεύει μέσα από την δημιουργικότητα αλλά και την δυσαρέσκεια της ανεκπλήρωτης ζήτησης και του ατομικισμού της, μέσα από το φαντασιακό και την διακινδύνευση. Είναι η άλλη όψη για την υπερανάπτυξη της μορφής και του συστήματος, της πληθικότητας και των εναλλακτικοτήτων, είναι η άλλη όψη από την στερητική δυναμική της κρίσης και της εξουσίας του παρελθόντος.

Ο κύκλος της ελλειμματικότητας και της αφθονίας
Πλεονασματικά έχουμε μεταβεί σε ένα μοντέλο εξουσίας της αλλοτρίωσης, μιας περισσότερο ενσυνείδητης, εκούσιας εθελοδουλίας έναντι της αδράνειας του ανθρωπολογικού παράγοντα, και της υπανάπτυξης της συνείδησης. Τώρα έχουμε μια ανάπτυξη ενός συνειδησιακού, ψυχολογικού, και πληροφορικού κυκεώνα και πληθωρισμού που λειτουργεί ως ένα πεδίο ενσωμάτωσης. Αυτές οι δύο διαφορετικές ενσωματώσεις του ανθρώπινου παράγοντα στα είδωλα του εαυτού αλλά και στην συστηματοποίησή τους σ’ όλους τους τομείς -με κυρίαρχο τον τομέα της οικονομίας και της πολιτικής, της θρησκείας και της εκπαίδευσης- πρέπει να αντιμετωπιστούν ενιαία και όχι ως ένα εκκρεμές, ως ένα πεδίο μετακίνησης της κρίσης από την μία φάση στην άλλη.

Εξάλλου και οι επαναστάσεις πρέπει να θεωρηθούν πλέον ως δύο διαφορετικές φάσεις αυτού του ενιαίου κύκλου:
-Η πρώτη φάση ήταν η σύγκρουση με την συντηρητική αντίδραση, με την στέρηση, με την στενότητα, με την ελλειμματικότητα,
-Η δεύτερη φάση ήταν η σύγκρουση με την καταχρηστικότητα, με την δυνατότητα και την αφθονία.

Το πιο κρίσιμο θα έλεγε κανείς σημείο της ολοκληρωμένης και εμπράγματης ή ένυλης δοκιμασίας μας, θα εμφανιστεί στην περιβαλλοντική κρίση, ως το περιβαλλοντικό τίμημα του πολιτισμού μας από κάθε άποψη, οικονομική και όχι μόνο. Είναι κατά κάποιο τρόπο το αντίστοιχο του οργανικού τιμήματος των προτύπων της ζωής μας και των ψυχολογικών μας στάσεων, όχι με την έννοια μιας διασφάλισης της υγείας αλλά με την έννοια του αναπόφευκτου των κρίσεων αυτών, της φυσικότητας τους στον τομέα της υγείας και στον κύκλο ζωής μας.

Λειτουργούμε πάντα στην αρχή με μια διεκδικητικότητα ωθούμενη από μια αφετηρία επιθυμίας και κατόπιν προσπαθούμε να διατηρήσουμε τα κεκτημένα της επιθυμίας και να τα διευρύνουμε. Αυτός ο «κύκλος ελλειμματικότητας και αφθονίας» είναι ενιαία τραγικός κύκλος. Η τραγωδία δεν βρίσκεται μόνο στις «ισχνές αγελάδες» αλλά και στις «παχιές αγελάδες. Η αδυναμία μας να ακολουθήσουμε την ευγενική μέση ατραπό - αυτή την διακριτική εξελικτικότητα με όρους ατομικότητας και ομαδικότητας ή συλλογικότητας - είναι το θεμελιώδες σημείο που ανατροφοδοτεί και ανακυκλώνει τις κρίσεις. Πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτό ισχύει θεωρητικά σε σχέση με όλους τους τομείς έκφρασης, ενοποιώντας την προσέγγισή μας.

Για παράδειγμα, είναι φανερό ότι ένα μεγάλο μέρος της παγκόσμιας τέχνης προήλθε μέσα από μια στάση και αξιολόγηση της τραγικότητας. Σ’ αυτή την σχολή ανήκε σχεδόν όλο το ρεύμα του ρομαντισμού με τις μεγάλες λογοτεχνικές του προσωπικότητες και τους μεγάλους στοχαστές του.

Η σύγχρονη λογοτεχνία λειτουργεί με μια νεωτερική και μετά- νεωτερική αισιοδοξία, από μια άμβλυνση ή και φυγή από την τραγικότητα. Εδω βλέπουμε πάλι ακριβώς τον διπολικό χαρακτήρα της κρίσης και είναι φανερό ότι θα πρέπει να ενοποιήσουμε τις δύο πλευρές. Μια «αισιόδοξη» εκτίμηση ως προς την ύπαρξη και ταυτόχρονα μια εκτίμηση της υπαρξιακής τραγικότητας. Για παράδειγμα, η «αισιοδοξία» του Διαφωτισμού, θα πρέπει να προσεγγιστεί ενιαία με την κριτική και με την βιωματική δραστικότητα του υπαρξισμού και του υπαρξιακού στοχασμού. Μπορούμε να δούμε την αναγκαιότητα αυτής της σύνθεσης, στην ποίηση, στην μουσική και σε όλες τις εκφράσεις της ζωής μας.

Η διαλεκτική της διαψευσιμότητας και της ενορατικότητας
Στον βαθμό που σχισματοποιούμε την προσέγγισή μας υπονομεύουμε την δυνατότητα εξόδου μας από την κρίση και την πορεία μας προς την αυτογνωσία της κρίσης και τις λύσεις μας. Η διασκέδαση κάποτε ήτανε κυρίως θεατρικά τραγική. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι δεν πετύχαιναν το αποτέλεσμα ενός ησυχασμού ή μιας απόλαυσης μιας ευαρέσκειας. Ίσα-ίσα μάλιστα. Σήμερα που επιδιώκουμε να εξορίσουμε τελείως το τραγικό και υπαρξιακό βίωμα, αυτό ενδεχόμενα λειτουργεί ως σωρευτικός παράγοντας - πολιτισμικά, ψυχολογικά, ανθρωπολογικά και θεσμικά - για την τροφοδότηση της κρίσης.

Η θεσμική δημοκρατική πρόοδος διαμόρφωσε μια πολιτική αισιοδοξία η οποία τώρα οδηγείται σε μια δική της διαψευσιμότητα. Το ίδιο συμβαίνει με την επιστήμη και την τεχνολογία, είναι εκτεθειμένες σε μια διαψευσιμότητα. Η διαψευσιμότητα μαζί με την ενορατικότητα πρέπει να βρίσκονται σε μια διαλεκτική σχέση.

Εδώ ακροβατούσε πχ ο προβληματισμός του Κάρλ Πόπερ σε όλα τα σημεία. Θα μπορούσε κανείς να σταθεί πολύ περισσότερο σε αυτό τον διχασμό του Κάρλ Πόπερ και στην κριτική της «ανοικτής κοινωνίας» αλλά και στον μεταγενέστερο προβληματισμό του από το επιστημολογικό ορίζοντα που τον παρακολουθεί φιλοσοφικά μέχρι το τέλος της ζωής του. Είναι ο ίδιος ο Πόπερ που γίνεται ολοκληρωτικός κριτικός της ελευθερίας στην επικοινωνία και των μέσων ενημέρωσης με τον ύστερο Πόπερ.
Ο προβληματισμός λοιπόν πρέπει να είναι βαθύτερος και να συνδεθεί με ένα ρεύμα ολοκλήρωσης ή σύνθεσης και όχι ολοκληρωτισμού, με ένα ρεύμα διαύγειας και ορατότητας των ιδεών, των όντων και του συστήματος – και αυτό σε μια εποχή όπου η μαζική κοινωνία καθιστά ακόμη πιο δύσκολο το έργο στο πεδίο των ιδεών- παρά το γεγονός ότι το πεδίο του συστήματος αποτελεί ένα ανάπτυγμα ιδεών.

Φυγή από το κλασσικό και ολοκληρωτισμός
Εκεί που περισσότερο πρόδηλα -από οποιονδήποτε άλλο τομέα- λειτούργησε ο διχασμός ανάμεσα στην διαψευσιμότητα και την ενορατικότητα, φάνηκε στην εξαιρετική αντιφατικότητα του αισθητικού γίγνεσθαι όπου μια από τις πιο δυναμικές του μορφές πήρε την μορφή της μουσικής κουλτούρας. Η ηχητική αποδόμηση του λόγου, του νοήματος, η ηχητική αποσύνδεση από μια ενατενιστική προσέγγιση και αντίληψη του περιβάλλοντος, με μια επιθετική φουτουριστική θετικότητα, με μουσική χωρίς νοηματική συνοχή και ευθύνη, χωρίς αρμονικότητα, αναδείχθηκε ως παγκόσμια κουλτούρα, ως παγκόσμια γλώσσα διασκέδασης και γενεακό χαρακτηριστικό.
Υποδήλωσε την πιο ακραία φυγή από τον βίο μεν της τραγικότητας, υποδήλωσε δε την απόλυτη ενσωμάτωση και την παράδοση στην καταναλωτική αλλοτρίωση, στον τεχνολογικό και εικονικό εαυτό. Υποδήλωσε τελικά μια εγγενή δύναμη κρίσης που συνοδεύει όλη την διαδικασία απόκρισης και υπονομεύει όλη την ιστορική δυνατότητα των γενεών να λειτουργήσουν - ανθρωπολογικά και συστημικά - αποτελεσματικά.

Χαρακτηριστική αυτής της δυναμικής είναι η αποτυχία του κινήματος του Μάη του ’68 και όχι μόνο. Η αποτυχία ενός κινήματος στοχασμού και εναλλακτικότητας να σταθεί απέναντι στον καταναλωτισμό και στην συνέχεια στην απόλυτη συστημική ενσωμάτωση, στην μόχλευση κατά το μοντέλο Μπερναίηζ στο όπου πραγματικά ενσωματώθηκε ακόμη και ένας κριτικός στοχασμός ή ερωτισμός όπως αυτός που πρότασσε ο Χέρμπερτ Μαρκούζε. Το αισθητικό στοιχείο λειτούργησε ως υποκατάσταση του στοχασμού και της τραγικότητάς του ως φυγή, μπροστά στο αδιέξοδο. Αποτέλεσε μια εγγενή αφετηριακή ανεπάρκεια της ιστορικής απόκρισης των προηγούμενων και των παρουσών γενεών στην ιστορική εξέλιξη.

Η κουλτούρα της διασκέδασης, με τον υπαρξιακό και τον πολιτισμικό ναρκισσισμό της, ήταν ο απόλυτος συνεργός, ενσωματώνοντας όλη την εναλλακτική κριτική μανιφέστων όπως του Αντρέ Μπρετόν και συνθέτοντάς τον, συγχωνεύοντάς τον με μανιφέστα όπως του Φιλίππο Τομάζο Μαριννέτι - που είναι πρόδρομα του φασισμού. Διαμόρφωσαν τον φαύλο κύκλο που επένδυσε στην κριτική και την αυτοεξιδανίκευση, στην κριτική απέναντι στους άλλους και στην εξιδανίκευση του υποκειμένου, όσο ορθή και αποστασιοποιημένη να είναι η στάση του υποκειμένου του κριτικού και του επαναστατικού.

Υπήρξε έτσι η φυγή από τον κλασικό λόγο, λόγω της καταχρηστικότητας και του αδιέξοδου που εμφανίστηκε για το κλασικό - και ως αυτό δεν υπόκειτο σε μια περαιτέρω επεξεργασία, καθώς είχε κορεστεί και απαιτούσε μεγάλης κλίμακας δημιουργική έμπνευση και μια νέα συλλογικότητα, μια ομαδικότητα στο πνεύμα και ενορατικότητα ή υπερβατικότητα. Η αδυναμία μας για μία νέα κλασσική έμπνευση, μας οδήγησε σε φυγή από το κλασσικό.

Εδώ δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι όλο το κλασικό το σφετερίστηκε ο ολοκληρωτισμός του Μεσοπολέμου, κατά κόρον φονταμενταλιστικά, το φονταμενταλιστικοποίησε και το ειδωλοποίησε εξουσιαστικά και αυταρχικά και για λόγους ανθρωπολογικού προτύπου, από την αδυναμία του να είναι ο ίδιος ο Φασισμός κλασικό και ολοκληρωμένο πρότυπο. Ο ολοκληρωτισμός του Μεσοπολέμου χρησιμοποίησε το κλασικό ως νεοπλασματικό μόσχευμα.

Από τον άμεσο στον έμμεσο ολοκληρωτισμό
Τώρα, έχουμε ακριβώς μια ανάστροφη διαδικασία ενσωμάτωσης. Είναι η διαδικασία όπου με ένα διαφορετικό τρόπο η δημοκρατία λειτούργησε ως νεοπλασματικός υποδοχέας ενός έμμεσου ολοκληρωτισμού, είναι η εποχή της παγκοσμιοποίησης. Αναφερόμαστε στη στρέβλωση της έννοιας της παγκοσμιοποίησης με την μετάλλαξή της σε έμμεσο ολοκληρωτισμό, σε παγκοσμιοποίηση του πολιτισμικού και ανθρωπολογικού φαύλου κύκλου, στην ψευδεπίγραφη αγοραία απελευθέρωση της ζήτησης, με τη στρατηγική της τυραννίας ή της εξουσίας, των κανόνων εξυπηρέτησής της – διακυβερνητικά, δημοκρατικά, κοινοβουλευτικά και πολιτισμικά - μέσα από το άμετρο και το ατομικιστικό πρότυπο στο οποίο συμμέτοχοι ήμασταν όλοι.
Όλοι λειτουργήσαμε με την ατομικιστική αλλοτρίωση του υπαρξιακού υποβάθρου και με το διχασμό ενός ποικίλου, πολιτισμικού και καταναλωτικού ματεριαλισμού και με την άρνηση της διαλεκτικής σύνθεσης και πνευματικής υπερβατικότητας.

Έτσι ανακυκλώνουμε αγοραία τις κρίσεις. Παλιότερα η τραγικότητα της ιστορίας ήταν ηγετική. Τώρα είναι μαζική. Πράγματι αυτοί οι δύο κύκλοι δεν μπορούν να διαφοροποιηθούν απολύτως. Γι’ αυτό θα πρέπει να βλέπει κανείς με πιο εναλλακτικό τρόπο τον προβληματισμό του ισπανού φιλοσόφου Χοσέ Ορτέγκα Γκασέτ για το μαζικό άνθρωπο και ταυτόχρονα τις κριτικές για την μαζική κοινωνία αλλά και τις κριτικές για την διακυβέρνηση για να φτάνει τελικά σε μια πιο ολοκληρωμένη προσέγγιση του υποκειμένου και του συστήματος ελεύθερος από τον ριζοσπαστικό ολοκληρωτισμό και υλισμό. Ελεύθερος επίσης από την υπαρξιακή και υπερβατική αφέλεια σε μια διαδικασία που έχει βασανιστικότητα και διεξοδικότητα και δεν λειτουργεί με επικριτική απόρριψη, με απλοϊκότητα και με αδράνειες, ή με αυτή την συνέχιση και την ανακύκλωση της υπολλειμματικότητας και της ιζηματικότητας αλλά αντίθετα σε μια κατεύθυνση που να μετουσιώνει το υπόβαθρο.

Βαδίζοντας στην κρίση χωρίς μεγάλους στοχαστές
Η κρίση ολοκληρωμένης μετουσίωσης του υποβάθρου είχε γίνει αντιληπτή επίσης από τον Σίγκμουντ Φρόυντ αλλά απαξιώθηκε από την ψυχανάλυση ως αναγκαιότητα σε τρία επίπεδα:
-Το πρώτο επίπεδο, του κλασικού πολιτισμικού μετασχηματισμού που βέβαια έχει τις στρεβλώσεις του.
-Το δεύτερο επίπεδο, της αντιμετώπισης του πρωτογενούς - πανάρχαιου λάθους και της αυτοκαταστροφικής δυναμικής.
-Το τρίτο επίπεδο, της οντολογικής, υπερβατικής, εσωτεριστικής αναφορικότητας που τόσο προκλητικά οδήγησε τον Φρόιντ στην δύση του έργου του, σε μια διαφοροποίηση από τους οπαδούς του, με την αναγνώριση του φαινομένου της «παραίσθησην μη τοπικής επικοινωνίας».

Τώρα, βαδίζουμε στην κρίση χωρίς να έχουμε μεγάλους στοχαστές της επικαιρότητας. Η κληρονομιά μας είναι φτιαγμένη από εργασίες που έγιναν με μόχθο δεκαετιών, από ανθρώπους όπως ο Λιούις Μάμφορντ, ο Εντγκάρ Μωρέν και άλλους.

Αυτές οι κρίσιμες θεωρητικές ολοκληρώσεις έγιναν τις περασμένες δεκαετίες από ανθρώπους –στοχαστικής ουσιαστικότητας και διεισδυτικότητας- αποκλεισμένους από την νομενκλατούρα που είχε ενσωματωθεί σε μια διαδικασία επιταχυνόμενης ανακύκλωσης της κρίσης. Η κρίση συγκαλύπτονταν από συγκυριακές διαχειριστικές παυσίπονες ενέργειες ή οπιογενείς αντιδράσεις.

Αντιμετωπίζουμε την κρίση χωρίς να έχουμε την δυναμική ενός μακρομετασχηματισμού και ενός εσωτερικού μετασχηματισμού -όπως θα έλεγε ο Έρβιν Λάσζλοου- με μια αισιοδοξία εφήμερης αντίδρασης και επάρκειας την ώρα που αυτή είναι τελείως αδύνατη και ανύπαρκτη συστημικά. Απλώς την θέση της συστημικής θεώρησης καταλαμβάνει η συγκυριακότητα την οποία θεωρούμε επαρκή ως ερμηνευτικό και αναδρασιακό πεδίο εξόδου από την κρίση.

Ακόμη και ο ύστερος υπαρξισμός του Ζαν Πωλ Σαρτρ λειτουργεί σε μια λογική μακροχρόνιας ενσωμάτωσης σε αυτό το κύκλο της αλλοτρίωσης. Το σώμα δεν γίνεται πεδίο στοχασμού γύρω από την απροσωπία του και την ανεξαρτησία του από την επιθυμία, την ιδιοτέλεια και τον ατομικισμό, αλλά ενσωματώνεται ακόμη βαθύτερα και λειτουργεί ως ένα τιτανικό υπόβαθρο, ως ένας φουτουριστικός ιός, μια φουτουριστική Λερναία Ύδρα ή ένας λαβύρινθος.

Αντικρίζοντας την κρίση με την οπτική της ισχυρής, υψηλής καινοτομίας
Τώρα είμαστε αφοπλισμένοι πνευματικά για να αντιμετωπίσουμε την κρίση στο πεδίο της υπόστασης, στο πεδίο της ύλης, στο πεδίο της αναπτυγμένης μορφής και του αναπτυγμένου συστήματος. Μέσα από τον κύκλο της ιδιοτέλειας, της επιθυμίας και της αυταπάτης που λειτούργησε δυαδικά με τον διανοητικό ματεριαλισμό και μηδενισμό, - με τον μηχανικισμό - ξαναρχόμαστε στην βασική κριτική θεώρηση του «μύθου της μηχανής» του Λιούις Μάμφορντ. Θέλουμε να συνεχίσουμε αυτήν την κριτική και όχι να την ειδωλοποιήσουμε στατικά.

Η κριτική του πάνω στον «μύθο της μηχανής» φτάνει να διαγνώσει την δυναμική ενσωμάτωσης των ανθρώπων στην μεγαμηχανή ενός Γούνστοκ και στην ύστερη εμπορευματοποίησή του -έστω και επικοινωνιακά έστω και άυλα– ακόμη και μη χρηματικά, σαν γενεακή κουλτούρα. Αρκεί για να διαγνώσει την ανεπάρκεια της στείρας διασκεδαστικής και πολιτισμικής έκφρασης της αμφισβήτησης, σε αντίθεση με το ξεκαθάρισμα της προοπτικής μιας ισχυρής ανάγκης και της ισχυρής ή υψηλής πολιτικής καινοτομίας που απαιτείται.

Πρέπει πλέον να δούμε την κρίση με την οπτική της ισχυρής, υψηλής καινοτομίας, να δούμε τις αιτίες της, την ανεπάρκειά μας και τις προτάσεις μας για το μέλλον. Η εποχή της χαμηλής καινοτομίας και της αποτελεσματικότητάς της μέσα από τις δομές διάχυσης και έκλυσης έχει πάρει στην πραγματικότητα ένα τέλος, έχει ενσωματωθεί. Από την άλλη μεριά, η υψηλή και ισχυρή καινοτομία δεν πρέπει να λειτουργήσει ως ένα πρόσχημα μιας ριζοσπαστικής και ολοκληρωτικής προχειρότητας που θα διαφύγει από την συνειδησιακή, κοσμοθεωρητική και βιωματική βάσανο.

Η κρίση έχει λάβει πλέον τις πλήρεις της διαστάσεις και δεν μπορούμε να την αντιμετωπίσουμε με κάτι λιγότερο από την ολότητα - τόσο την δική μας όσο και της μεγάλης κλίμακας. Η χρονική ασυνέχεια που επιβάλλουμε σαν βιωσιμότητα - σαν διαιώνιση της διασκεδαστικότητάς μας, σαν διασκεδαστικότητα της αδράνειας, σαν είδωλο της διάρκειας, - είναι μια αυταπάτη που μας κλείνει την εικόνα για την τραγική κάθαρση και επιδεινώνει τους όρους της κάθαρσης αυτής.

Κρίση και βιωματική της απομονωμένης ενότητας
Μέρος της τραγικότητάς μας στην αντιμετώπιση αυτής της κρίσης βρίσκεται στο ότι έχουμε διευρύνει εξαιρετικά την δημιουργικότητά μας. Αυτό φαίνεται ακόμη και στο πεδίο της τέχνης και της κοινωνίας του θεάματος που μπορούμε να σεναριοποιούμε εξαιρετικά την τραγικότητα και την επικαιρότητα χωρίς όμως να μπορούμε παράλληλα να τελεσφορούμε την θεατρική δημιουργικότητα σε βιωματική διέξοδο, σε υπερβατικότητα. Αδυνατούμε δηλαδή να προχωρήσουμε σε μια συνειδησιακή έξοδο από τον φαύλο κύκλο της δημιουργικότητάς μας ακόμη και για την ίδια την κρίση και την παρουσίασή της στην μικρή ή την μεγάλη κλίμακα.

Η συνείδηση αδυνατεί ακόμη να αναδειχθεί ως ο καταλύτης, ως ο μετουσιωτικός παράγοντας γιατί αυτή προς το παρόν δεσμεύεται δημιουργικά στο πεδίο των ειδώλων. Το πεδίο των ειδώλων χρησιμοποιείται σαν η διασκέδασή της και σαν η υποκαταστασιακή αδρεναλίνη ή η θεατρική εγρήγορση της συνείδησης χωρίς ευθύνη και βιωματική υπερβατικότητα, χωρίς το πέρασμα από τον ατομικισμό στην ομαδικότητα με όρους ανιδιοτέλειας, χωρίς αλήθεια με την ενορατική αλλά και την εννοιολογική αμεσότητα και διεξοδικότητα και υπερβατικότητα της.

Ο «πνευματικός» πληθωρισμός και η θεατρική, η δημιουργική μας υπερθέρμανση, μας απομακρύνουν από την βιωματική της συνείδησης σε συνθήκη απομονωμένης ενότητας ή υπέρβασης των τροποποιήσεων της σκέψης και της μορφής, υπέρβασης της δύναμης του χρόνου να αλλοτριώνει την οντολογική βιωματική.

Θα είναι πολύ εύκολη υπόθεση από ορισμένους – που η συνείδησή τους τρέφεται με την απόρριψη – να απορρίψουν την αναγκαία συνθετότητα, την δυσκολία και τον εννοιακό χαρακτήρα του εγχειρήματος διεξόδου από την κρίση. Στην ίδια εύκολη απόρριψη του εγχειρήματος θα οδηγηθούν όσοι έχουν έτοιμη την αυτοπεποίθηση ότι η συνείδησή τους αποτελεί ικανή, αναγκαία και επαρκή συνθήκη για την λύση της κατάστασης, της δικής τους και των άλλων.

Δυστυχώς, σε αυτή την συνθήκη ναρκισσισμού είμαστε όλοι ανυπόμονα παγιδευμένοι, παγιδευμένοι από την σημειακότητά μας και την στιγμιαιότητα της συνείδησής μας. Παγιδευμένοι ακόμη και από τις αναμνήσεις μας, αισιόδοξες ή απαισιόδοξες, κριτικές ή προτασιακές.

Η βαθιά αυτή κρίση αυτοπροσδιορισμού και αυτοπραγμάτωσης αφορά ακριβώς αυτούς αλλά και όλους εμάς που πιστεύουμε στον καταλυτικό παράγοντα της συνείδησης. Θέλει δουλειά πολύ σε όλα τα πεδία και σε όλες τις διαστάσεις, θέλει μερισμό πολύ, και η κρίση δεν προσφέρεται για μια αίσθηση τετελεσμένου, για μια γνώση και επιδίωξη αποτελεσμάτων ή για την επιδίωξη δικαίωσης επιθυμιών και ερμηνειών.

Η μια όψη του στοχασμού του, ενσωματώνεται στην διάσημη ιστορική θεώρησή του που αφορούσε την τραγική του διαπίστωση - μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο - ότι ο πολιτισμός μπορεί να καταστραφεί. Είναι η συνέχεια ενός προβληματισμού που ελλόχευε στον Καρλάιλ που έκανε λόγο για την «βαρβαρότητα του πολιτισμού», για την θεμελιώδη αντιστροφή, που είναι έτοιμη να μας κατασπαράξει. Η βαρβαρότητα που κρύβει ο πολιτισμός μέσα του αποκαλύπτεται στις συνέπειες της νεωτερικότητας, στον μεγάλο μετασχηματισμό, στους παγκοσμίους πολέμους, στον ολοκληρωτισμό και στον άγριο φουτουρισμό της προόδου.

Η δεύτερη όψη του στοχασμού του ενσωματώνεται στην διαπίστωση που εξέφρασε στην διάρκεια του Μεσοπολέμου - πριν από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος θα τον οδηγούσε ίσως σε μεγαλύτερη εμβάθυνση των συμπερασμάτων του - για το τραγικό μέρισμα της προόδου της ιστορίας, της τεχνολογίας και του πολιτισμικού. Για παράδειγμα λοιπόν ο Πώλ Βαλερύ διαπιστώνει τις απολαβές στο τομέα της υγείας ως αποτέλεσμα της προόδου στον τομέα της ιατρικής και της τεχνολογικής επιστήμης.
Η ίδια πρόοδος μας επιτρέπει να ακούσουμε όποτε θελήσουμε την μουσική του Μπετόβεν αλλά και να δούμε μια ταινία πορνό. Είναι η ίδια πρόοδος που αναδεικνύει τις πολιτισμικές και τις καταναλωτικές επιλογές της στο διαδίκτυο. Διαπιστώνουμε όμως τελικά ότι δεν μπορούμε, προς το παρόν, να αναλάβουμε - μπροστά στην ελκυστικότητα και στην πολλαπλότητα των επιθυμιών μας και της αυτοπαγίδευσής μας - την «ευθύνη της ζήτησης».

Το μέρισμα της ανθρώπινης προόδου είναι τέτοιο όπου ο σημερινός χαμηλά αμειβόμενος πολίτης, μπορεί να έχει πολύ περισσότερες απολαβές υγείας ή πολιτισμού - ως χρήστης, ως καταναλωτής - από τον μεγαλύτερο ηγεμόνα της εποχής του Διαφωτισμού, είτε πρόκειται για τον Λουδοβίκο ή ένα βασιλιά μιας μεγάλης χώρας είτε για κάποιο μεγιστάνα του πλούτου εκείνης της εποχής αρκεί να υπάρχει βέβαια ένα βασικό κοινωνικό σύστημα υγείας και αυτό δεν υπάρχει πάντα.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy6498 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Πώς θα ταιριάξουμε την απόλαυση του βίου με την απελευθέρωση από τον φαύλο κύκλο του ατομισμού;

Η ΚΡΙΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗΣ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ ΚΑΙ Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗ ΠΡΑΓΜΑΤΩΣΗ ΤΗΣ ΑΛΛΑΓΗΣ
Ξεκινώντας από τον μικρόκοσμό μας - από το επίπεδο της συνείδησής μας στην καθημερινότητα και το βιοτικό μας κύκλο - διαπιστώνουμε την ανάγκη, οι όποιες αλλαγές, να έχουν έναν ώριμο χαρακτήρα μέσα από κρίσεις μετασχηματισμού που εναρμονίζουν τον λειτουργικό μας βιοτικό κύκλο με μια νέα κατάσταση και συνείδηση. Είναι κατά κάποιο τρόπο η διαπίστωση της αναγκαιότητας για την ύπαρξη συνεχών μικρών διακλαδώσεων και διαφοροποιήσεων της πορείας που επιτρέπουν χωρίς κενά πραγματικές αλλαγές, που ολοκληρώνουν τον κύκλο τους και μας ολοκληρώνουν μπροστά σε ένα νέο ορίζοντα.

Η ανάγκη για μια σταδιακή αλλαγή

Η ίδια διαδικασία ιστορικής ωρίμανσης απαιτείται και για το σύνολο. Συχνά ξεκινάμε - από μια ιδεολογική έφεση, από μια αίσθηση ενός μεγάλου ιδανικού - και προβάλλουμε οραματικά και με επιθυμία αυτή μας την αίσθηση ή καλύτερα την παραβάλλουμε την επιθυμία με την πραγματικότητα. Αυτό μας δημιουργεί έναν εκνευρισμό και μια τάση επίκρισης που είναι η δύναμή της είναι ευθέως ανάλογη με την ικανότητα παρατήρησης της δική μας ανακολουθίας απέναντι στο ίδιο το ιδανικό μας.
Η επίκριση αυτή στρέφεται προς την κατάσταση του κόσμου, αλλά αν είχαμε περισσότερη υπομονή για να κατανοήσουμε, θα αισθανόμασταν το πόσο ο κόσμος είναι μακριά από το ιδανικό μας και πώς μια βίαιη διαδικασία προσαρμογής του σε αυτό το ιδανικό θα ήταν τραγικά δυστυχής και αποτυχημένη. Βλέπουμε δηλαδή την ανάγκη για μια σταδιακή και κλιμακούμενη διάβαση - στην μεγάλη κλίμακα, την κοινωνική, την οικονομική, την πολιτική και την θρησκευτική - για να οδηγηθούμε σε μια περισσότερο ιδανική πραγματικότητα, να αυτοπραγματώσουμε το λογισμό μας και το όνειρο για ένα διαφορετικό κόσμο.

Έτσι λοιπόν μπορούμε να πούμε για την κρίση που περνάει ο κόσμος ότι αφενός μεν είναι μια κρίση που δεν αποδίδει άμεσα στην συνειδητοποίησή της - ούτε ως προς το μέγεθός της και την δραματικότητά της – αφετέρου έχουμε αδράνειες στον τρόπο με τον οποίο αισθανόμαστε την καθημερινότητά μας αλλά και τα ερεθίσματα και τις πιέσεις αλλαγών.

Βιώνοντας μια κρίση ωρίμανσης για έναν απελευθερωτικό μετασχηματισμό

Είμαστε σε μια αδυναμία να αντιληφθούμε ότι οι αλλαγές αυτές είναι ήδη ζωτικές και συντελούνται περισσότερο ίσως από ότι συνειδητοποιούμε οι ίδιοι. Αργότερα, θα συνειδητοποιήσουμε τις αλλαγές - με μια καθυστέρηση αλλά και με μια δραματικοποίηση - και πάλι, μη αντιλαμβανόμενοι ότι αυτές οι αλλαγές μπορούν να έχουν και θετικούς ορίζοντες πέρα από την δραματικότητα και την έμφαση στην κρίση. Υπό αυτή την έννοια μπορούμε να πούμε ότι η ανθρωπότητα διέρχεται μια κρίση ωρίμανσης μορφής για έναν απελευθερωτικό μετασχηματισμό, για μια απελευθερωτική μεταστροφή καλύτερα. Αυτή όμως την διαδικασία την δέχεται μέσα από μια βραδεία φυσιολογικότητα ιστορικής ωρίμανσης και με ανεπάρκεια προνοητικότητας ή προβλεπτικότητας για την εξέλιξη της.

Η ανυπαρξία ενός οράματος είναι εξίσου επικίνδυνη με τον φανατισμό. Στο προκείμενο, το ζητούμενό μας είναι να αντιληφθούμε οραματικά πόσο απελευθερωμένη πχ θα ήταν μια ανθρωπότητα με μια άλλη ποιότητα και με ένα άλλο πλαίσιο διεθνών σχέσεων όπου οι σχέσεις δικαίου και καλής θέλησης θα λειτουργούν και θα προάγουν τον μερισμό και την ελευθερία, να αντιληφθούμε μια κοινωνία με πολύ μεγαλύτερη φιλία αλλά και με έναν στοχαστικό πολιτισμό όπου η σχόλη της και ο ελεύθερος χρόνος της θα συνδέεται με ομαδικές κουλτούρες ζωής, με δημιουργικές δράσεις, με πνευματική ποιότητα με αλληλέγγυο εθελοντισμό και ανιδιοτελή προσφορά.

Μια τέτοια κοινωνία μπορεί να βρίσκεται πραγματικά σε έναν ορίζοντα δεκαετιών μπροστά όχι μέσα από την οραματική εκβίαση αλλά μέσα από ένα πιθανό αλλά όχι βέβαιο σενάριο ιστορικής ωρίμανσης που θα καταλήξει σε απελευθερωτική πραγμάτωση αλλαγής ή μεταστροφής. Ενδιάμεσα χρειάζονται φορείς και δράσεις όπως πρωτοβουλίες του Ερβιν Λάσζλοου και των συνεργατών του με το κάλεσμα για την πλανητική συνειδητότητα [1 ] κλπ. Χωρίς αδράνεια πρέπει να εκτιμήσουμε και να αφήσουμε - την ιστορία ως φύση του πολιτισμού ή το παρόν ως δύναμη ζωής και κίνησης- να επιτελέσουν το έργο τους.

Τοξικές και απελευθερωτικές ουτοπίες

Η αναγκαιότητα ωρίμανσης της μορφής φαίνεται σε επίπεδο ατομικό πολύ έκδηλα. Πολλές φορές αισθανόμαστε στην ζωή μας ότι υπάρχουν σταθμοί που μας αλλάζουν ομαλά και αβίαστα, αισθανόμαστε ότι πια είμαστε με «άλλες διαθέσεις», θα έλεγε κανείς και ως «άλλος άνθρωπος», σε νέες συνθήκες. Αυτός είναι ένας ολιστικός μετασχηματισμός της ζωής που δεν έχει ακρότητες και φυγές, δεν διαφεύγει η συνείδηση από τον βιοτικό κύκλο, δεν υπόκεινται οι εσωτερικές και οι εξωτερικές μας σχέσεις σε μια ενοχική ή επικριτική απαξία, αλλά αντίθετα λειτουργεί αυτή η ενοποιός πραότητα και θα έλεγε κανείς μια κβαντική ολοκλήρωση της νοοτροπίας μας και της συμπεριφοράς μας όταν μπαίνουμε σε μια νέα διακλάδωση στον βίο μας.

Συχνά βέβαια οι αλλαγές έρχονται μέσα από τραγικές εμπειρίες, με δραματικό χαρακτήρα - υποκειμενικά και αντικειμενικά - αλλά το ίδιο καλά μπορούν να έρθουν και μέσα από μια ομαλή ωρίμανση. Αυτό ισχύει και για την ιστορία. Το μόνο όμως που πρέπει εκ των προτέρων να ξεκαθαρίσουμε και να αποδεχθούμε είναι ότι η ιστορική ωρίμανση έχει μια μεγάλη δική της αξία και σ’ αυτό το πεδίο είναι που έχει επιδειχθεί η κύρια ανευθυνότητά μας ώστε να μην ωριμάσουμε τις συνθήκες της συνείδησής μας και της οργάνωσή μας για να είναι επιδεκτικές και “εν ώρα ου δοκούμε” της αλλαγής, της μεταστροφής.
Ταυτόχρονα, η ευθύνη μας είναι ότι ενώ συχνά φτιάχνουμε ριζοσπαστικές ουτοπίες, δεν καταλαβαίνουμε πόσο ξένοι είμαστε και μείς και η πραγματικότητα απέναντι σε αυτές και πόσο τοξικές είναι αυτές οι ουτοπίες για έναν απελευθερωτικό ορίζοντα αυτοπραγμάτωσης.

Η νηφαλιότητα, η απόσπαση η απάθεια, η αδιαφορία υπό μια έννοια κατανόησης και όχι με μια έννοια αποξένωσης, είναι απολύτως αναγκαίες ιδιότητες για την ίδια την επίσπευση των αλλαγών. Λειτουργούν θα λέγε κανείς στην αλυσιδωτή αντίδραση, σαν τα βραδέα νετρόνια. Η βραδύτητα τους επιτρέπει να διατηρούνται σε μια εγγύτητα - μετασχηματιστική και δυναμική - στο υπόλοιπο σωματιδιακό περιβάλλον, εκλυτική για την ενέργεια, εκλυτική για τις ιδέες, εκλυτική για την δράση. Έτσι ας σταθούμε. Αυτή είναι η δύναμη που μπορούμε να διαχειριστούμε καλύτερα, η καλύτερη διαχείριση δύναμης του παρόντος για το μέλλον. Προϋποθέτει απόσπαση η οποία ενεργοποιεί βαθύτερα τον πνευματικό παράγοντα, εκτιμάει καλύτερα το πεδίο της εξέλιξης της μορφής, την επάρκεια της μορφής για το νέο και για την υπέρβαση.

Η αμηχανία στην βιωματική της αλλαγής

Έτσι λοιπόν, αν θέλουμε να δούμε πιο αποτελεσματικά το μέλλον, πρέπει να το κάνουμε τώρα και απέναντι στο τώρα και να δομήσουμε μια γέφυρα ανάμεσα στην φυσιολογική ιστορική ωρίμανση, την επίκληση της ζήτησης, την ανάγκη της αλλαγής και τέλος τον σχεδιασμό και την βιωματική αυτής της αλλαγής.

Υπάρχει μια θεμελιώδης αμηχανία στην βιωματική της αλλαγής. Κάποιος στοχαστής είχε πει ότι πιο εύκολα αγωνιζόμαστε για ένα ιδανικό όπως η ευτυχία, -μπορεί να είχε αναφέρει και συγκεκριμένα την ευτυχία- αλλά πολύ δύσκολα μπορούμε να ζήσουμε κάτω από αυτή διαρκώς. Ζούμε με ένα ιδανικό όπως της χαράς σε μόνιμη βάση αναβλητικά και η επιθυμία για αυτήν τελικά είναι απόσταση και όχι μέθοδος βίωσής. Δηλαδή η επιθυμία και ο αγώνας είναι απλά εύκολα δραματουργικά στοιχεία στον ηθοποιό. Ο ηθοποιός όμως δεν μπορεί να σταθεροποιηθεί στην βίωση της χαράς, του σκοπού και της απελευθέρωσης.

Αλλαγή, αποσύνδεση και εκστατική ενάργεια

Τονίσαμε την αναγκαιότητα της επάρκειας της ιστορικής μορφής αλλά και της μορφής του βίου του καθημερινού ανθρώπου σε σχέση όχι με την επιθυμία ή την συνήθεια αλλά σε σχέση με την απελευθερωτική πραγμάτωση της αλλαγής και της μεταστροφής. Για αυτό λοιπόν πρέπει να δούμε τι περιλαμβάνει αυτή η αλλαγή και μεταστροφή και για να το δούμε πρέπει να μπούμε σε μια κατάσταση νηφαλιότητας. Αυτή, δεν γίνεται με μια νοητική εκβίαση. Απαιτεί μια εκστατική ενάργεια. Απαιτεί να μπούμε σε μια αφαίρεση, σε μια αποσύνδεση, σε μια ευαισθητοποίηση της συνείδησής μας, για να απομονώσουμε το σήμα μιας άλλης κατάστασης, την φύση μιας άλλης κατάστασης.

Μια πνευματική προσέγγιση και αποκάλυψη, μια απελευθερωτική εμπειρία και αλλαγή, θεωρητικά είναι δυνατή, βρίσκεται στο μέλλον μας και οντολογικά είναι η πιο ενδόμυχη διάχυτη και οικουμενική όψη της πραγματικότητας. Μένει μόνο να την αναγνωρίσουμε ενορατικά, εκστατικά, ατομικά και συλλογικά. Μερικές φορές, βαδίζει τα βήματα της καθημερινότητας με μια λεπτότητα που δεν αφήνει ίχνη για την αδρή αντίληψή μας. Η αλλαγή και η δυνατότητά της - η ψυχή ως οντότητα - είναι μέσα μας. Απλώς, η απασχόλησή μας με το προσωπείο - το επάγγελμά μας του ηθοποιού - μας εμποδίζει να στρέψουμε την σχόλη μας σ’ αυτή την πλήρη παρουσία και δυνατότητα μέσα μας και στον κόσμο.

Ο κόσμος είναι μεστός όχι μόνο από μορφές και ρόλους αλλά και από ύπαρξη και ζωή. Ένα μέρος αυτού του διαθέσιμου δυναμικού ρέπει στα γεγονότα, στους ρόλους και στις μορφές. Ένα άλλο μέρος δυναμικού παραμένει αδήλωτο, ανέκφραστο, ινκόγκνιτο. Πάντα όμως πνευματικά διαθέσιμο! Γι’ αυτό και οι πνευματικοί άνθρωποι μπορούσαν να αλλάζουν πιο δραστικά την ιστορία. Προσλάμβαναν αυτή την ανώτερη κλίμακα ενέργειας του όντος, αυτή που δεν λειτουργούσε μέσα στον κυκεώνα και στον λαβύρινθο των λεπτομερειών και των μορφών και ενσάρκωναν με αυτή, μια νέα αρχή, μια νέα ιδέα, μια νέα ιδιότητα με την ενορατική τους συγκέντρωση και ικανότητα σε συνδυασμό πάντα και με την ιστορική ωριμότητα.

Σήμερα βρισκόμαστε σε μια βραδέως εξελισσόμενη κρίση όπου αρχίζουν και ευθυγραμμίζονται τα ατομικά στοιχεία της κρίσης με τα συλλογικά – καθώς προηγουμένως είχαμε μια απόκλιση αυτών των στοιχείων. Αρχίζει και βιώνεται η ανεπάρκεια εξυπηρέτησης συλλογικών και ατομικών αναγκών. ‘Όμως η επιθυμία εξακολουθεί και ασκεί μια εξαιρετική γοητεία μαζί με τον λήθαργο και την αδράνεια των συνηθειών. Μπορεί να υπάρχει η καθημερινή ροπή - η συνείδηση να είναι ένα διασκεδαστικό τίποτε - αλλά ταυτόχρονα ωριμάζουν οι ιστορικές συνθήκες.

Η απελευθερωτική κυκλοφορία ιδεών και συνειδητοποιήσεων

Υπάρχει ο κίνδυνος να υπάρξει μια ανακολουθία μέσα από αυτήν την συνειδησιακή καθημερινή βαρύτητα του τίποτε με την κλιμάκωση της ωρίμανσης των συνθηκών και των κρίσεων σε σχέση με τις συνέπειες που θα έχουν οι ωριμάνσεις και οι κρίσεις στην μεγάλη κλίμακα. Οι ωριμάνσεις και οι κρίσεις στην μεγάλη κλίμακα προχωράνε πολύ γρηγορότερα και η ανακολουθία της μικρής κλίμακας καθιστά επισφαλείς τις εκβάσεις.

Στον τομέα του οράματος υπάρχει εξαιρετική ανεπάρκεια. Πρωταρχικά είναι η ανεπάρκεια του κινήτρου, συχνά δεν θέλουμε την αλλαγή. Μέσα από την βαρύτητα της συνείδησης έχουμε χάσει την χάρη της συνείδησης της ζωής και ο ορίζοντας της απελευθέρωσης υποκαθίσταται από την διασκεδαστική μας αδράνεια.

Κατ’ ουσίαν όλοι στο βάθος επιδιώκουμε να υπάρξουν γεγονότα που να εκβιάσουν την αλλαγή τόσο μέσα μας όσο και στον κόσμο. Να υπάρξουν γεγονότα που να δραματοποιήσουν την συνείδησή μας ξανά, να αισθανθούμε ότι ζούμε ξανά στην ιστορία και με την ιστορία, να γίνουμε πιο ζωντανοί για τον εαυτό μας και τους άλλους και να βεβαιωθούμε ότι ο κόσμος είναι ζωντανός και ότι ζούμε σε ένα σύμπαν ύπαρξης και σχέσης και όχι απουσίας και αποξένωσης. Δεν είναι αυτός βέβαια ο σωστός τρόπος. Ο καλύτερος τρόπος θα ήταν αν θα μπορούσαμε να ισορροπήσουμε και να μεταφέρουμε ο ένας στον άλλον εμπειρία αλλαγής, να συνεργήσουν οι εμπειρίες μας στο μικρό επίπεδο, όπως κάπως αμυδρά μπορεί να γίνεται κάτι τέτοιο όταν συναντιούνται ασθενείς με τα προβλήματα τους σε ένα θάλαμο νοσοκομείου. Θα έπρεπε να μπορούσε να λειτουργήσει η κυκλοφορία της εμπειρίας και των ιδεών, η βιωματική της χαράς για τις ιδέες και τις εμπειρίες και όχι η δράση εντυπωσιακών γεγονότων.

Το γέμισμα της ζωής από τα μέσα μας, χωρίς αιφνιδιασμούς, χωρίς ακρότητες στο φαίνεσθαι, είναι πιο απελευθερωτικό γι΄ αυτή την αλλαγή. Η μεγάλη δυσκολία είναι πως ό,τι εμείς βιώνουμε το βιώνουμε με έναν τρόπον αυτοκαθηλωτικό, το βιώνουμε περιορισμένο στα όριά μας, δεν μπορεί να κυκλοφορήσει το βίωμα και να γίνει πιο αληθινό μέσα από επικοινωνία και μερισμό. Χάνεται η μαθητεία της επικοινωνίας και της βιωματικότητας και αυτό που βιώνουμε γίνεται τελικά ένα άγαλμα από το οποίο πρέπει να απελευθερωθούμε.

Πρέπει να απελευθερώσουμε ξανά τον εαυτό μας από όλη την σκέψη και την μέριμνα που μας περιορίζει αυτοεκφραστικά και μας αποκλείει από το αρχιπέλαγος της πνευματικής ζωής και παρουσίας. Είναι σαν να αντιμετωπίζουμε το σύνορό μας μέσα από τα πολλά δημιουργήματα και αποκτήματά μας, έχοντας πνίξει και πήξει τον χώρο μας με αυτά και μην μπορώντας πια να ζήσουμε μέσα σε αυτόν. Κάποια στιγμή πρέπει να καταστρέψουμε όλη αυτή την συσσώρευση για να απελευθερώσουμε την σχέση μας γιατί η συσσώρευση και η σχέση σε ένα βαθμό λειτουργούν αντιστρόφως ανάλογα. Η συσσώρευση αποτελεί εμπόδιο για την ιστορική ωρίμανση της μορφής και για την ολοκλήρωση της πορείας, την απελευθερωτική μεταστροφή ή αυτοπραγμάτωση.

Η ανάγκη για αλλαγή μέσα από την συνείδηση έχει τονιστεί μέχρι τώρα από πολλούς και αποβλέπει στην αλλαγή αυτής της προσέγγισης. Δεν πρέπει όμως να παραμελούμε ότι η κρίση της μεγάλης κλίμακας είναι αυτή που είναι και είναι ο κύριος παράγοντας, που διαμορφώνει και την ωρίμανση και το πεδίο καταστάλαξης για την αλλαγή. Την ωρίμανση την διαμορφώνει μέσω της δικής της κρίσης όπως και την καταστάλαξη της μέσα από το γεγονός ότι έχει την δυναμική της σύνθεσης και της μεγάλης κλίμακας στην εξέλιξη όλων των μερών.

Η βιωματική της χαράς και της αγάπης για το παρόν

Ας αρχίσουμε όμως με την βιωματική της χαράς και της αγάπης για το παρόν και στο παρόν, με την παρουσία τώρα, ως σημείο ροής και απόλαυσης αυτής της ροής στο ποτάμι της εξέλιξης, χωρίς η συνείδησή μας να τμηματοποιεί τις στιγμές, χωρίς να βάζει φαντασμαγορίες που χωρίζουν το τοπίο που αποκαλύπτεται μέσα από την ροή και το τοπίο της αλλαγής στο ποτάμι της ζωής και της εξέλιξης.

Προτείνουμε τον μετασχηματισμό του επείγοντος γιατί ο χρόνος είναι πράγματι λίγος, οι συνθήκες όχι κατάλληλες, είναι ατελέσφορες και η φέρουσα ικανότητα αλλαγών πολύ μικρή τόσο στην συνείδησή μας όσο και στο σύστημα. Προτείνουμε μια διαφορετική αντίδραση για την κάλυψη του κενού του επείγοντος που είναι μια καταλυτικότητα της συνείδησης στο παρόν, μια εμπιστοσύνη στο ότι η συνείδηση και η πνευματική παρουσία μες στην ροή της εξέλιξης - χωρίς τα προσκόμματα της δικής μας συνείδησης- θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική.

Αν δεν δεσμεύουμε την ενέργεια της εξέλιξης στον κυκεώνα των παραστάσεων μας, αν απελευθερώσουμε την ενέργεια της συνείδησης από τις μορφές της, αν απελευθερώσουμε την ψυχική ενέργεια τότε η εξέλιξη θα απελευθερωθεί μεταμορφωτικά και θα αναδείξει την εγγύτητά της στην μορφή μας, στις συνθήκες και στο παρόν με την δική της αρμονικότητα και άνεση.

Πραγματική και απατηλή αναγέννηση

Το ζητούμενο συνεπώς είναι σε κάθε περίπτωση η πραγματική πραγμάτωση στην συνείδηση και στην συστημική αναγέννηση μιας οραματικά προσεγγισμένης ή προσδοκώμενης αλλαγής. Είδαμε πχ ότι ο Χριστιανισμός δεν μπόρεσε να αλλάξει τον κόσμο όσο θα το ήθελαν οι βιωματικοί εκφραστές του. Και όχι μόνο αυτό αλλά λειτούργησε και ως ένας παράγοντας παλίνδρομος για πολλές όψεις φτάνοντας ως τον φόνο της Υπατίας, την διάλυση των φιλοσοφικών σχολών, την Ιερά Εξέταση, τους θρησκευτικούς πολέμους, τις Σταυροφορίες και τη λειτουργία σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό οικονομικό και πολιτισμικό καθεστώς.

Κατ’ αντίστοιχο τρόπο εναλλακτικά κινήματα όπως το θεοσοφικό ή άλλα θα μπορούσε να πει κανείς ότι μπορούν να εξελιχτούν σε μια αντίστοιχη μικρότερης κλίμακας παγίδα, καθώς είδαμε και μεγάλα ιδεολογικά ρεύματα όπως αυτά του Σοσιαλισμού να βυθίζονται στην έρημο και στην φαντασμαγορία της ιστορίας ως Σταλινισμός, ως Ερυθροί Χμερ, ως ανέραστη γραφειοκρατία σε ζητήματα ανθρωπισμού κτλ.

Συνεπώς το μεγάλο ζήτημα για την ανθρωπότητα αυτή την στιγμή βρίσκεται στην ωρίμανση της συνείδησης και των συνθηκών για μια θεμελιώδη αλλαγή που θα λειτουργήσει εναρμονιστικά στο πλαίσιο ενός προτύπου - ζωής και ανθρωπίνων σχέσεων - διαφορετικού από αυτό που έχει αναπτυχθεί αγοραία και επικοινωνιακά - ως μια συνοχή πολιτισμική εργασιακών και καταναλωτικών σχέσεων και συνθηκών, ως μια μετάθεση υπό το καθεστώς μιας νοηματικής αρέσκειας υπαρξιακής αναζήτησης σε συνάρτηση με μια δημιουργικά αισθητικά πολιτιστική ποιότητα ζωής μέσα από την αναγέννηση της “αρχαιοελληνικής” σχόλης αλλά πλέον σε νέες συνθήκες. Σε συνθήκες που δεν θα παλινδρομήσουν στην βαρβαρικότητα και βαρβαρότητα. Σε συνθήκες που απαιτούν μια κατάκτηση ομαδικής ευθύνης και συνοχής, μιας ομαδικής εξέλιξης και συνείδησης όχι στερητικής των ελευθεριών αλλά νοηματοδοτικής ευρύτερα σε αυτές.

Δύο αιτούμενα κρίσιμα σημεία

Είναι σημαντικό το να ξέρουμε και να θέλουμε να περάσουμε μέσα από την κρίση της αλήθειας τις αλλαγές μας. Να είναι αλλαγές που συνδέονται με το πέρασμα από το απατηλό στο πραγματικό, από το ψέμα στην αλήθεια και να μην είναι ένα ιδεολογηματικό πολιτισμικό θέατρο. Σε ένα τέτοιο ιδεολογηματικό πολιτισμικό θέατρο εκφυλίστηκε τόσο ο Μάης του ’68 όσο και τα κινήματα των Αμερικάνικων Πανεπιστημίων μέσα από την δυναμική της ενσωμάτωσης, της αλλοτρίωσης, της γοητείας και της αυταπάτης που ενισχύεται από το επικοινωνιακό και το τεχνολογικό μέρισμα της εποχής μας από την εικονοποίηση του εαυτού μας.
Αυτήν η εικονοποίηση του εαυτού του μας, του απελευθερωμένου -σε ένα βαθμό- από φονταμενταλιστικές αδράνειες της συνείδησης και του παρελθόντος ταυτόχρονα έχει μέσα της τη δική της δυναμική θεατρικής ενσωμάτωσης που αποτελεί μια απαξία για μια πιο συνετή και διακριτική πνευματική και υπερβατική βίωση της ζωής.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ

[1] Λασλοου Ερβιν, ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ

Οι λέξεις-κλειδιά είναι τα μέσα, η επιβίωση και οι επιθυμίες. Στα μέσα δεν θα αναφερθούμε. Όμως η επιβίωση και η επιθυμία είναι αυτές οι έννοιες που αφορούν τον ίδιο τον άνθρωπο ως ψυχοβιολογικό ον. Η «επιβίωση» σε πρώτη φάση αφορά τη φυσική του διατήρηση, την υγεία. Στον σύγχρονο όμως κόσμο θα πρέπει να αφορά και τον τρόπο διαβίωσης, ο οποίος θα πρέπει να είναι σύμμετρος με το πολιτισμικό επίπεδο της εποχής. Και όταν λέμε «πολιτισμικό» επίπεδο δεν εννοούμε τις κάθε λογής ανέσεις, αλλά θεμελιώδεις εξελικτικές ανάγκες όπως η εκπαίδευση και η υγιεινή διαβίωση. Αυτού του είδους η επιβίωση αποτελεί την πραγματική ανάγκη. Η «επιθυμία» από το άλλο μέρος είναι θεμελιώδης παράγοντας που καθορίζει την οικονομία πολύ περισσότερο από όσο ο άνθρωπος είναι διατεθειμένος να παραδεχθεί, χωρίς όμως να αποτελεί πραγματική ανάγκη, αν και οδηγεί τον άνθρωπο στο να αισθάνεται πιεστική ανάγκη για την ικανοποίησή της. Επιπροσθέτως δε η επιθυμία είναι τόσο προσκολλημένη στα υλικά αγαθά και τόσο άπληστη, που αναγκαστικά καθιστά την οικονομία δυσχερέστατο τομέα για διαχείριση.

Στην πραγματικότητα ο όρος «οικονομία» θα μπορούσε να εφαρμοσθεί υπό ευρεία έννοια σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης προσπάθειας, όπως π.χ. στην πολιτική ή στη σχέση των διαφόρων θρησκειών, των εθνών και αλλού, γιατί η εξουσία ή η υπεροχή παντός είδους είναι πάντοτε σε κατάσταση έλλειψης (δηλαδή δεν μπορούν να την έχουν όλοι), επειδή είναι αντικειμενικοποιημένη, και γι’ αυτό το λόγο υπάρχει ανταγωνισμός για την κατάκτησή της. Με άλλα λόγια ο τομέας της οικονομίας αφορά τις όποιες «ανάγκες» (λογικές και παράλογες) και έχει ως χαρακτηριστικά του την ανεπάρκεια του επιθυμούμενου, την έλλειψη ελευθερίας και τη δέσμευση του ανθρώπου σε μορφές παντός είδους, και επομένως αυτός είναι εξαρτημένος, ακόμη και όταν διαθέτει την εξουσία ώστε να μπορεί να αγνοεί τους άλλους και τις ανάγκες τους.

Υπό αυτή την ευρύτερη έννοια ζούμε συνεχώς σε έναν κόσμο οικονομίας, αν και όχι μόνον με τη μαρξιστική έννοια που είναι ένα μικρό μέρος του συνόλου της έννοιας της οικονομίας.

Έτσι η διαφιλονικούμενη έννοια της «ελευθερίας» στην οικονομία έχει έναν ακόμη παραπάνω λόγο, για να αμφισβητηθεί από τη σημερινή κατάσταση του κόσμου. πέραν των αυταπόδεικτων καθαρά οικονομικών λόγων, όταν μάλιστα η υπό στενή έννοια οικονομική ελευθερία χρησιμοποιείται για την απόκτηση της ισχύος, πράγμα που είναι μια άλλη πλευρά της στενότατης σύνδεσής τους. Η «ελευθερία» της οικονομίας πρέπει να διευκρινιστεί ορθά, για να μπορεί κανείς να κατανοήσει τη διαστρέβλωση των εννοιών και την ανάγκη για την ορθότερη αντίληψή τους. Συνήθως οι άνθρωποι είναι τρομερά αδρανείς ή ανώριμοι στην εννοιολογική επεξεργασία των δεδομένων και γι’ αυτό είναι τόσο παραδομένοι στους πολιτικούς (αν και δεν τους εμπιστεύονται), για να σκέπτονται εκείνοι γι’ αυτούς.

Αυτή την ανωριμότητα είχε προσδιορίσει πολύ εύστοχα ο Καντ στο έργο του «Δοκίμια (Καντ Εμμ., Δοκίμια – 2. Απόκριση στο ερώτημα: Τι είναι Διαφωτισμός, σελ. 42 επ, μετάφραση Ε.Π. Παπανούτσου, εκδόσεις Δωδώνη, 1971). «Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του, για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος. Ανωριμότητα είναι η αδυναμία να μεταχειρίζεσαι το νου σου χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου. Είμαστε υπεύθυνοι γι’ αυτή την ανωριμότητα, όταν η αιτία της βρίσκεται όχι στην ανεπάρκεια του νου, αλλά στην έλλειψη αποφασιστικότητας και θάρρους να τον μεταχειριζόμαστε χωρίς την καθοδήγηση ενός άλλου… »
«Οκνηρία και δειλία είναι οι αιτίες που ένα μεγάλο μέρος των ανθρώπων, αν και η Φύση από καιρό τους έχει ελευθερώσει από ξένη καθοδήγηση, ευχαρίστως μένουν όλη τη ζωή τους ανώριμοι και που γίνεται εύκολο σε άλλους να τους επιβληθούν…»
«Για τον κάθε άνθρωπο χωριστά είναι λοιπόν δύσκολο να βγει με δική του προσπάθεια από την ανωριμότητα που του έχει ήδη γίνει φύση. Την έχει μάλιστα αγαπήσει, και πραγματικά είναι στην αρχή ανίκανος να μεταχειριστεί το δικό του νου, γιατί ποτέ δεν τον άφησαν να το δοκιμάσει αυτό. Δόγματα και φόρμουλες, αυτά τα μηχανικά εργαλεία μιας έλλογης χρήσης ή μάλλον κατάχρησης των φυσικών του χαρισμάτων, είναι αλυσίδες μιας διαρκούς ανωριμότητας…».

Βέβαια σήμερα, παρά την προσπάθεια χειραγώγησης, ο άνθρωπος είναι πολύ πιο ελεύθερος να επιλέξει από όσο ήταν στην εποχή του Καντ, επομένως η ευθύνη του είναι πολύ μεγαλύτερη.

Ποια λοιπόν λογικά είναι η φύση της ελευθερίας της οικονομίας; Θα πρέπει αρχικά να επισημάνουμε ότι δεν μιλάμε για την οντολογική ή πνευματική ελευθερία που είναι μια έννοια σχετικά απρόσιτη. Μιλάμε για μια προσιτή και εμπράγματη ελευθερία –συχνά μάλιστα αντίθετη προς την πνευματική. Πρώτα από όλα η ελευθερία στους ανθρώπινους τομείς δράσης δεν μπορεί να είναι απεριόριστη, γιατί και αυτή, όπως και καθετί στην ανθρώπινη ζωή, είναι σε έλλειψη και δεν μπορεί επομένως να είναι απεριόριστη. Αυτό συμβαίνει επειδή αυτή η ελευθερία αφορά γενικά τον κόσμο των φαινομένων ή των μορφών που υπόκεινται πάντοτε σε περιορισμό.

Επομένως σε αυτό το σημείο τίθενται αναγκαστικά τα ακόλουθα ερωτήματα για τον προσδιορισμό της φύσης αυτής της ελευθερίας:
α) Αυτή η ελευθερία πρέπει να υπακούει σε ένα σύστημα αξιών ή όχι;
β) Η οικονομία ως ισχύς και εξουσία πώς επιδρά στο οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό πεδίο;
γ) Πού πρέπει να αποσκοπεί η ελευθερία: στο μέγιστο καλό για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων ή στην αρπαγή κάποιου είδους δύναμης από τους ικανότερους για μια τέτοια αρπαγή;
δ) Η ικανότητα για πλουτισμό τι σημαίνει και πώς θα την δεχθούμε ως κριτήριο για άσκηση μιας τέτοιας ελευθερίας, αν αποφασίζαμε ως κοινωνία να θέσουμε ένα τέτοιο κριτήριο; Με τα κριτήρια άλλων ικανοτήτων τι θα γίνει; Θα τα αγνοήσουμε με νιτσεϊκή λογική ή θα τα συμπεριλάβουμε;
ε) Υπάρχει πραγματική ελευθερία ή έστω ανταγωνισμός σε ανισότητα δυνάμεων ή μήπως η μάχη του ανταγωνισμού είναι για τους πολλούς από την αρχή χαμένη;
στ) Τι ακριβώς προστατεύει το Σύνταγμα ως ελευθερία; Τον άνθρωπο ως κοινωνική οντότητα ή τον άνθρωπο ως εξουσιαστή; Και ποια η σχέση αυτού του είδους της ελευθερίας με την ισότητα;
ζ) Ποια η επιρροή της «ελεύθερης» οικονομίας στη δημοκρατία; Και πώς συνδυάζεται η ελευθερία με τη δημοκρατία;
η) Ποιος είναι ο σκοπός του Κράτους; Μόνον η εξουσία ή η διακυβέρνηση που περιλαμβάνει και την πρόνοια; Και ποια η θέση του σημερινού κράτους, όπου υπάρχουν ιδιώτες ισχυρότεροι από αυτό;
Θα κάνουμε μια προσπάθεια να προσεγγίσουμε τα ερωτήματα.

Ιωάννα Μουτσοπούλου, δικηγόρος
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
' ); document.write( addy19444 ); document.write( '' ); //--> ioanzisi@otenet.gr ' ); //--> Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. ' ); //-->

Χρειαζόμαστε μια νέα κουλτούρα υποκειμενικότητας η οποία δεν θα λειτουργήσει σαν ισοπεδωτική νεωτερικότητα αλλά θα λειτουργήσει σαν μια ολιστική σύνθεση με έναν νέον ανθρωπισμό τελικά. Αυτή η νέα κουλτούρα θα συνεχίσει τις διεργασίες της συμπληρωματικότητας όπως αυτές που υπήρξαν μεταξύ του ελληνικού πολιτισμού και του χριστιανισμού στην Δύση ή τις διεργασίες που υπήρξαν μεταξύ της σημερινής αναπτυξιακής δυναμικής της Ανατολής στην ανακατανομή της ισχύος και στο συστημικό γίγνεσθαι σε σχέση με τις μεγάλες κοσμοθεωρητικές καταβολές - όπως αυτές της Ινδίας και της Κίνας - χωρίς να απαξιώνουμε άλλες μεγάλες επίσης κουλτούρες που εξειδικεύτηκαν τοπικά όπως συνέβη στην Αίγυπτο και στην Ιαπωνία.

Αντίστοιχα, η επικαιροποίηση και η επανώσμωση μιας διεφθαρμένα υλιστικά καπιταλιστικής κοινωνίας - όπως στην Βόρεια Αμερική - καλείται να ανακτήσει κάποιες παραμέτρους της ανθρωπολογικής και οικολογικής κουλτούρας των Ινδιάνων. Είμαστε σε ένα δρόμο σύνθεσης - σε χώρο και χρόνο - όπου ο καταλυτικός παράγοντας οπωσδήποτε θα πρέπει να συμπεριλάβει τόσο την ψυχή όσο και το σύστημα σε μια σύνθεση.

Είμαστε σε ένα δρόμο ενοποίησης όπου αυτή η ενοποίηση - στον βαθμό που θα γίνει με λειτουργίες νηφαλιότητας και ενάργειας - θα μπορέσει να απελευθερώσει δυνάμεις για την έξοδο από την κρίση. Διαφορετικά ο μετασχηματισμός τον οποίον επικαλούνται στοχαστές καλής θέλησης όπως ο Έρβιν Λάσζλοου δεν θα μπορέσει να τελεσφορήσει και θα δώσει την θέση του σε μια τραγική καταστροφικότητα που δεν θα έχει τα στοιχεία της αυτοϋπερβατικότητας, της αυτοτελείωσης ή της μεταμορφωτικής και συνεργατικής εξέλιξης.

Οι ιεραρχικότητες της Ανατολής με τις αυτεξουσιότητες της Δύσης - τις θεσμικές - καλούνται να συνδυαστούν σε μια κουλτούρα που μπορεί να συνενώσει ελευθερία και αλληλεγγυότητα, ισότητα και δικαιοσύνη. Καλούμαστε να συναδελφώσουμε τον νοητικό πλουραλισμό της Δύσης, με την την οραματική και την στοχαστική υπερβατική ενορατικότητα της Ανατολής και να δώσουμε ένα πολύ πιο γόνιμο πεδίο περιορίζοντας την τυραννία του φόβου και της αμφιβολίας, του ολοκληρωτισμού και της αδράνειας σε όλα τα πεδία και σε όλα τα μήκη και πλάτη αφήνοντας τόπο στην εξέλιξη και θεραπεύοντας τις πνευματικές και υπαρξιακές ανασφάλειες και ανελευθερίες.

Αυτός είναι ο δρόμος των ορθών ανθρωπίνων σχέσεων - στην μικρή και στην μεγάλη κλίμακα, στο πνευματικό, στο οικολογικό και στο κοινωνικό πεδίο - και αυτόν καλούμαστε να υπηρετήσουμε όπως θα έλεγε και ο καθ’ ημάς Αδαμάντιος Κοραής και οι αρχαίοι Έλληνες στοχαστές ώστε «παν πλήθος και πας πλούτος να υπηρετήσει την αρετή». Η γενική βούληση να εκφράσει το γενικό καλό και η επίκληση μας είναι αυτή, ώστε να το εκφράσει ως σχέδιο για το μέλλον και ως εξελικτική μαθητεία εσωτερική και συστημική.

Το θέμα μας για αυτό τον δρόμο δεν είναι να χάσει ο καθημερινός άνθρωπος την ευεξία, την ευτυχία και την ζωτικότητα, αλλά να μην την επενδύσει στην ψευδαίσθηση. Δεν είναι να βυθιστεί στην τραγικότητα και να επαναδραματοποιηθεί μέσα σε αυτήν αλλά να λειτουργήσει με όρους μιας αμοιβαίας ευεργετικότητας, χωρίς όμως να συγκαλύπτει την αναγκαιότητα της προόδου με καταναλωτικές χίμαιρες, μιας προόδου που πρέπει να είναι βιωματική και να έχει συνεργατικά και δίκαια χαρακτηριστικά ομαδικότητας.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
' ); document.write( addy34278 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Η γένεση του κοινοβουλευτισμού πρόβαλε μέσα από τη διαπάλη της φεουδαρχίας με τη συγκεντρωτική αυταρχική ηγεμονικότητα όπως επίσης και η γένεση του μέσα από την ανάδυση της αστικής τάξης.
Ωστόσο η «δημοκρατία» των τάξεων - ή της σύγκλισης των τάξεων και της ανάδειξης της αστικής τάξης ή της τάξης του εμπορίου δεν είναι νέα. Υφίσταται ως κάστα στον κώδικα του Βαϊσβάτα Μανού σ’ έναν από τους αφετηριακούς κώδικες διοίκησης και νομοθεσίας της ινδοευρωπαικής Αρίας φυλής. [1]

Η ταύτιση της αστικής τάξης και της Γαλλικής Επανάστασης με την εμπορική οικονομία είναι εσφαλμένη καθώς ο Φρανσουά Κενέ και ο Μιραμπό που ήταν από τους πρωτεργάτες της Γαλλικής Επανάστασης και του Όρκου του Σφαιριστηρίου, ήταν θεμελιωτές της φυσιοκρατικής οικονομικής σχολής και ήταν αντίθετοι στην εμποροκρατία. Αυτό όμως, δεν είναι ευρύτερα γνωστό καθώς έχει επικρατήσει η θεωρία της -τότε ανερχόμενης- αστικής τάξης ταυτισμένης με το εμπόριο ως πηγή της Γαλλικής Επανάστασης.

Αντίθετα κινούμενος ήταν ο Αγγλοσαξονικός προσανατολισμός ο οποίος στο εσωτερικό πεδίο της Αγγλίας λειτουργούσε με μια αποικιακή οικονομική ηγεμονία και πυροδότησε με την σκληρότητά της την γένεση της Αμερικάνικης Επανάστασης μέσα από τους εμπορικούς δασμούς. Ο Αγγλοσαξονικός προσανατολισμός επικεντρώθηκε στην εμποροκρατία για να δώσει με την σειρά του την κυριαρχία στο τραπεζικό σύστημα του κεφαλαίου το οποίο είχε βέβαια καταγωγές από την Γερμανία, από τους Φούγκερ και στην συνέχεια τους Ρότσιλντ. Αυτό φυσικά δικτυώθηκε σε όλη την Ευρώπη - και συνεχίζει μέχρι σήμερα να δικτυώνεται - κάνοντας θεμελιώδεις στρατηγικές κινήσεις σε όλες τις εθνικές οικονομίες σε συνάρτηση βέβαια της ενδοτικότητας και των αναγκών των κυβερνήσεων. Αρκεί κανείς να θυμηθεί τα γράμματα των Φούγκερ απέναντι σε έναν ηγεμόνα του μεγέθους του Καρόλου του 5^ου - σε έναν από τους δύο μεγαλύτερους ηγεμόνες της εποχής, ο δεύτερος ήταν ο Φραγκίσκος ο 1^ος της Γαλλίας - για να καταλάβει κανείς το μέγεθος των επιρροών τους. [2]

Η εμποροκρατία λοιπόν δεν ήταν ενταγμένη στην κυρίαρχη λογική της πολιτικής κουλτούρας της Γαλλικής Επανάστασης, παρότι έγινε αυτή η απλοποίηση από πλευράς της Μαρξιστικής κυρίως ανάλυσης. Η Γαλλική Επανάσταση είχε μέσα της αναδιανεμητικά αιτήματα. Ακόμη και η Επανάσταση του Κοινοβουλίου που μετέπειτα ανάδειξε ως ηγετική την πολιτική τον Κρόμβελ, κατέληξε να έχει στοιχεία μιας διαφορετικής προσέγγισης, μιας αναζήτησης κοινωνικής πολιτικής παρά την σύγκρουση που υπήρξε με τους ισοπεδωτιστές οι οποίοι είχαν αναπτύξει μια ισχυρή επιρροή στο πλαίσιο του Αγγλικού Επαναστατικού στρατού του Κοινοβουλίου.

Στην Γαλλική Επανάσταση - όπως και σε κάθε εξέλιξη εξουσίας, κάτι που φάνηκε και από την Μπολσεβίκικη επανάσταση και την ανεπάρκειά της στη Ρωσία - μπορεί να πει κανείς ότι έχουμε μια σαφή δυναμική που αναδεικνύεται με την κυριαρχία αυτού που είναι πολιτικά συγκροτημένο με οικονομίες κλίμακας στην οικονομία. Αυτό είναι πάντα το πεδίο συγκέντρωσης του κεφαλαίου ή επίσης το πεδίο συγκέντρωσης της πολιτικής υπεραξίας όπως γίνεται σε μια επαναστατική τάξη που στην συνέχεια θεσμοποιείται γραφειοκρατικά όπως συνέβη στην εκτροπή σοσιαλιστικής επανάστασης.

Τα διλλήματα που τίθενται στην διάρκεια της μεταβατικής εξουσίας, έχουν ένα ισχυρό δέλεαρ ρεαλισμού. Τίθεντο ζητήματα προσαρμογών και διλλημάτων επιλογής μεταξύ συνθηκών αφενός μεν διατήρησης μερικής της βιωσιμότητας της εξουσίας που διολισθαίνει σε έκπτωση αξιών αφετέρου δε ενός πλαισίου συναλλαγής.

Η φθίνουσα ιστορική και πολιτική απόδοση της νεωτερικότητας
Νομίζουμε ότι χρειαζόταν αυτό το προοίμιο για να κατανοήσουμε τον κύκλο που φαίνεται ότι διαγράφεται στην ιστορία της νεωτερικότητας και του κοινοβουλευτισμού και την φθίνουσα ιστορική και πολιτική του απόδοση. Αυτό το αναφέρουμε χωρίς να παραγνωρίσουμε το γεγονός ότι αυτός ο κύκλος γνώρισε την μεγαλύτερη επίτευξη του και την μεγαλύτερη του θεσμική δικαίωση στον 20^ο αιώνα.

Θυμίζει όμως κάπως τον Νόμο του Πάρκινσον στη συμβολική του όψη. Ας κάνουμε μερικές κρίσιμες παρατηρήσεις με βάση αυτή την αξία του Νόμου αυτού.
1. Η ανοικοδόμηση του Ανακτόρου των Βερσαλλιών έγινε στην παρακμή του Λουδοβίκου 14^ου
2. Η απόκτηση της στέγης από την Κοινωνία των Εθνών έγινε την στιγμή που ξεθώριαζε πλήρως κάθε λόγος και κάθε ουσιαστικότητα και αποτελεσματικότητα στην ύπαρξη της κατά την διάρκεια του Μεσοπολέμου.
3. Η γραφειοκρατική φθίνουσα ανάπτυξη των θεσμών, η σύγχρονη τεχνοκρατική θεώρηση της ιστορικότητας και της προόδου αναφέρεται και αναδεικνύεται σε κάθε έργο ιστορικό, πολιτικό, οικονομικό ή άλλο. Σύμφωνα με αυτή κάθε έργο τείνει να συμπεριλάβει στην εκτέλεσή του όσο το δυνατόν περισσότερους, με όσο το δυνατόν μικρότερο αποτέλεσμα. Θα λέγαμε ότι μοιάζει σαν μια πιο κοσμοθεωρητική δικαίωση και εποπτεία του Νόμου του Μέρφυ ή των μη γραμμικών παραδοξοτήτων της αρχής της εντροπίας και της φθίνουσας απόδοσης.

Αυτό αναδεικνύεται βέβαια στην έννοια, στην λειτουργία, στην προσέγγιση και των οικονομιών κλίμακας στην οικονομική θεωρία όπως την εισήγαγε και όπως μπορούμε να την επεξεργαστούμε σαν συνέχεια συνεχίζοντας το έργο του Μάλθους. [3]

Το πρόβλημα λοιπόν της ιστορικής θεμελίωσης του κοινοβουλευτισμού είναι ένα πρόβλημα που συνδέεται με αρκετές μεταπτώσεις. Αρχικά η νεωτερικότητα -από την Μάγκνα Κάρτα, τις συντεχνίες, τις κοινότητες, τις πόλεις-κράτη στην Ιταλία και τις Κάτω Χώρες- συνδέεται με τα ζητήματα της ρήξης και των διαδικασιών της ρήξης που επέφερε η μεταρρύθμιση στην πολιτική και την οικονομική κουλτούρα σε σχέση με την παραδοσιακότητα και συγκεντρωτικότητα του Καθολικισμού. Φυσικά συνδέεται και με την επαναδιεκδίκηση της εξουσίας από τους ισχυρούς έναντι του συγκεντρωτισμού των βασιλείων στο τέλος του κύκλου.

Σε κάποιες περιπτώσεις, είχαμε επιλογές συνύπαρξης και συμβολοποίησης του βασιλικού θεσμού -μια επικίνδυνη συμβολοποίηση- γιατί έχει υπερβολικές δικαιοδοσίες και παράδοξες. Αυτό το βλέπουμε ακόμη και στην σημερινή Μεγάλη Βρετανία στο πλαίσιο ακόμη και των ευρύτερων επιδράσεων που μπορεί να έχει ο θεσμός αυτός στις πολιτικές εξελίξεις σε άλλες χώρες όπως στον Καναδά, παρά το γεγονός ότι οι κοινωνίες αυτές έχουν περάσει τόσο από τις φορτισμένες περιόδους της δημοκρατικής πολιτικής διακυβέρνησης όσο και από τις αποικιοποιήσεις όπως στην μακρά θητεία του Φιρντώ. [4]

Ο μύθος της δημοκρατικότητας της αντιπροσώπευσης
Όμως καταρχήν πρέπει να τελειώσουμε με τον θεωρητικό μύθο της δημοκρατικότητας της αντιπροσώπευσης. Πολύ σωστά ασκούν κριτική –όσοι ασκούν- ότι η αντιπροσώπευση δεν ταυτίζεται με την δημοκρατία. Η αντιπροσώπευση υπό την έννοια του αιρετού, είναι ένα βήμα εκδημοκρατισμού αλλά δεν ταυτίζεται με την δημοκρατία. Στην πραγματικότητα σήμερα υπάρχει απλώς ένα δημοκρατικό υπόβαθρο στην τιμοκρατική κατ’ ουσία διακυβέρνηση. Παρόμοια κατάσταση υπήρχε ακόμη και στην αρχαία Αθήνα -σε ένα πολύ μεγάλο βαθμό- υπό την έννοια των επιρροών που μπορούσαν να ασκούν οι οικονομικά ισχυροί που εμπλέκονταν στην πολιτική.

Αυτό το αρχέγονο θα έλεγε κανείς ζήτημα της οικονομικής διαπλοκής φαίνεται και στους Παράλληλους Βίους του Πλούταρχου. Αρκεί να δει κανείς συγκριτικά τον πολιτικό βίο του Αριστείδη και τον βίο του Θεμιστοκλή. Θα διαπιστώσει τις δύο αντίθετες θέσεις παρά την κατ’ επίφαση ένταξη σε κόμματα.
Το ίδιο μπορεί να παρατηρήσει κανείς συγκρίνοντας κάποιες πολιτικές του Γιούλισες Γκραντ στις ΗΠΑ μετά τον Αβραάμ Λίνκολν -ενός ανθρώπου που λειτούργησε ανοίγοντας θεσμικά επικίνδυνους δρόμους ή αλλιώς συγχύζοντας προοδευτικές πολιτικές με τη διαφθορά. Ωστόσο με ανάλογες προοδευτικές πολιτικές ο Φραγκλίνος Ρούσβελτ καινοτομεί στην συνέχεια από την μεριά των ρεπουμπλικάνων όπως ο θείος του, Θεόδωρος Ρούσβελτ. Ενδιαφέρον έχει και η παράξενη διαλεκτική των Ρεπουμπλικάνων σε σχέση με τον ρατσιστικό Νότο που αντιστράφηκε από την εποχή της συνταγματικής μεταρρύθμισης του Λ. Τζόντζον. [5]

Στην ιστορία λοιπόν του κοινοβουλευτισμού βρίσκονται ανακολουθίες. Παρότι έχει εμφανιστεί θεωρητικά να συνδέεται απολύτως με την ανάδειξη της αστικής τάξης τελικά συνδέεται με μια ανακολουθία με την αρχαία δημοκρατία στην οποία όμως υπήρχαν κληρωτές λειτουργίες με μικρά χρονικά διαστήματα εξουσίας. Ήταν μια κοινωνία οργανωμένη πολιτικά ως «πολιτική κοινωνία» σε μικρότερη κλίμακα αν και μπορεί να πει κανείς ότι σήμερα κλίμακες κρατών όπως είναι Λουξεμβούργο ή κρατίδια όπως αυτά του Λιχτενστάιν και του Μονακό λειτουργούν είτε κοινοβουλευτικά είτε θεσμικά με αναχρονιστική μορφή παρά το γεγονός ότι αποτελούν πληθυσμιακά το αντίστοιχο των αρχαιοελληνικών πόλεων.

Το Αμφικτιονικό πρότυπο και η δημοκρατία
Το ζήτημα λοιπόν έχει να κάνει με το πόσο ολοκληρωμένη είναι η δημοκρατία και από πού αντλεί τα οικονομικά της αποθέματα. Εδώ πρέπει να γίνουμε σαφείς. Τα οικονομικά αποθέματα της δημοκρατίας του Κλεισθένη δεν συντηρήθηκαν και δεν αναπτύχτηκαν από τον ηγετικό ρόλο της ίδιας της Αθηναϊκής πολιτείας σε ένα ευρύτερο περιβάλλον όπως θα το συναντήσουμε αργότερα πριν από τον Πελοποννησιακό Πόλεμο -από την εποχή μετά από τον ηγετικό ρόλο των Αθηνών στους Μηδικούς Πολέμους της Αθηναϊκής Πολιτείας και μετά από την συγκρότηση της Αθηναϊκής συμμαχίας.
Αυτό το σύστημα θα λέγαμε της αρχαίας δημοκρατίας είχε εγγενή στοιχεία μιας άλλης προσέγγισης -όσο ανολοκλήρωτη και αν ήταν- η οποία είχε ξεκινήσει από το Αμφικτιονικό πρότυπο.

Το Αμφικτιονικό πρότυπο προσπαθούσε να συνδυάσει και συνδύαζε την συλλογική αντιπροσώπευση, και με θεσμικούς εκπροσώπους τους Πυλαγόρες και τους Ιερομνήμονες καθώς ή τελευταίες αντιπροσώπευαν την πνευματική διάσταση του Αμφικτιονικού Πνεύματος. Δηλαδή οι Πυλαγόρες λειτουργούσαν ως αντιπροσωπευτικοί ηγέτες, ενώ οι Ιερομνήμονες ως συμβούλιο σοφών που εξέφραζαν την παράδοση. Υπήρχε η δυνατότητα συλλογικής συμμετοχής όλων στην διαδικασία επίλυσης διαφορών στην διαιτησία.

Η δικαιϊκή καταγωγή της δημοκρατίας
Εδώ λοιπόν πρέπει να σημειώσουμε ότι η διαδικασία της δημοκρατίας γεννιέται από ότι φαίνεται δικαιϊκά. Αυτό το βλέπουμε από την πρώτη διάσταση της δημοκρατίας που έχουμε τον δικαστικό ή δικαιϊκό εκδημοκρατισμό του Σόλωνα και όπου διαμορφώνεται ο εκδημοκρατισμός με την καινοτομία στο οικονομικό πεδίο των θεσμών με την Σεισάχθεια και με την απελευθέρωση των δούλων, την ανάκτηση της ιδιότητας του πολίτη από ανθρώπους που είχαν εμπορευτεί τελικά τον εαυτό τους για οικονομικούς λόγους, την πολιτική τους υπόσταση δηλαδή για οικονομικούς λόγους και την είχαν χάσει. Το δικαιϊκό ζήτημα ήτανε πάντα στην αφετηρία θεμελιακών εξελίξεων τόσο για την πολιτική όσο και για την οικονομία. Αυτό αναδεικνύει και η θεωρία του Αριστοτέλη για την σχέση σπανιότητας πόρων και δικαιοσύνης.

Η σημαντικότητα του δικαστικού εκδημοκρατισμού φαίνεται και με την έννοια της διαλεκτικής ή του Λόγου όπως την συναντάμε στο Ινδικό έπος Μαχαμπαράτα με τον θεμελιώδη νομικό στοχασμό της Ντραουπάντι που αλλάζει την τροπή όλων των εξελίξεων της παιγνιακότητας της ελευθερίας και της υπόστασης στο τυχερό παιχνίδι που έπαιξε ο Γιουντιστίρα με τον Σακούν εμπορευόμενος και χάνοντας την σύζυγο του τη Ντραουπάντι, τους αδελφούς του και τον εαυτό του σε μια διαδικασία πλήρους απαξίωσης.
Στο έπος αυτό βλέπουμε τη Ντραουπάντι να κινητοποιεί κομβικές διαδικασίες δικανικού λογισμού σε ένα από τα μεγαλύτερα παγκόσμια έπη. Η Ντραουπάντι συμβολίζει εκεί και την ύλη ως όψη που θέτει ως αναγκαιότητα την κατ οικονομία δικαιοσύνη και νομοτέλεια ως αντίθεση στην παιγνιότητα.

Το πρόβλημα λοιπόν της αντιπροσώπευσης πρέπει να το δούμε σε μια άλλη βάση. Αφενός μεν γύρω από την επάρκειά της και την αντιστοίχισή της με την έννοια της δημοκρατίας αλλά αφετέρου δε από την ιστορική της αποτελεσματικότητα και αξιοπιστία.

Ο ολοκληρωτισμός του μαζικού πολιτισμού και η αντιπροσώπευση
Ωστόσο, παρά τον κοινοβουλευτισμό που ανέδειξαν οι μεγάλοι πολιτικοί στοχαστές -στην περίοδο των Πατέρων της Αμερικάνικης Ανεξαρτησίας, τόσο στις μεγάλες διακηρύξεις όσο και στην λογική ενός προβληματισμού που αναπτύχτηκε στον Εμφύλιο Πόλεμο και μεταγενέστερα διασχίζοντας το «New Deal» και τον αγώνα ενάντια στα Trust που ξεκινάει από τον Άντριου Τζάκσον και πριν από αυτόν και φτάνει στον Θεόδωρο Ρούσβελτ συνεχίζοντας στη λογική του New Deal και του Φραγκλίνου Ρούσβελτ και φτάνοντας ως την «Μεγάλη Κοινωνία» του Τζόνσον- έχουμε φτάσει πλέον σε ένα κρίσιμο σημείο κατάρρευσης και ελλειμματικότητας των θεσμών και των ιστορικών προσωπικοτήτων.

Αυτό παρατηρεί και ο καθ’ ημάς Παναγιώτης Καννελόπουλος στους ύστερους προβληματισμούς του -ελεύθερος από τους δογματισμούς που κυριάρχησαν στην ρεαλιστική του ταύτιση με πολιτικούς ρόλους από το παρελθόν- κάνοντας λόγο για την κρίση της ιστορικής προσωπικότητας, συνεχίζοντας την λογική ενός προβληματισμού που αναπτύσσει ο Γκρασέ για την «έγερση των μαζών» και της παγίωσης της μαζικής κοινωνίας. Όμως η εποχή μας δεν πηγαίνει μόνο με τον μεγαλύτερο ρόλο των μαζών αλλά και με μια μεγαλύτερη αποστασιοποίηση και αποξένωση και κυριαρχία των ελίτ.

Αυτό συμβαίνει γιατί ο μαζικός πολιτισμός -όπως παρατηρούσε ο Κάρλ Γιάσπερς- κρύβει μέσα του στοιχεία ενός ολοκληρωτισμού. Η μαζικότητα δεν βρίσκεται στην έννοια της ικανότητας των μαζών για αγώνα αλλά στο γεγονός ότι λειτουργούν σε αυτήν πολύ πιο εύκολα τα στοιχεία αλλοτρίωσης, όπως αυτά που αναδεικνύονται από τους προβληματισμούς του Γκουσταύου Λε Μπον του Φρόιντ και άλλων γύρω από την μαζική ψυχολογία και το εγώ, ή αναπτύσσεται συνέχεια και ως αγοραία «κοινωνία του θεάματος».

Προβληματισμούς πάνω σε αυτά τα σημεία έχουμε αναπτύξει σε προγενέστερα κείμενα όπως για την ειδωλοποίηση και την κυριαρχία του τίποτε [6]ή για την εικονοποίηση της πολιτικής και τον πολιτικό μηδενισμό. [7]

Οι κύκλοι των ιδεών, το τέρμα της γραμμικότητας και η αντιπροσώπευση
Το θέμα αυτό μπορούμε να το προσεγγίσουμε με δύο όψεις:
1.Πρώτον με βάση τους κύκλους των ιδεών, υπό μια έννοια συστημικής ιστορικής εξέλιξης. Αναδεικνύονται κύκλοι ιδεών σε ιστορικά πεδία που εμπλουτίζονται και περνούν από σημεία καμπής και κρίσης και που μετασχηματίζονται καθολικά. Εδω θα θυμηθούμε την ανάλογη θεωρία για τους ιστορικούς κύκλους Κοντράτιεφ στην οικονομία. Μπορούμε να μιλήσουμε λοιπόν για ανάλογους πολιτικούς κύκλους με τους οικονομικούς του Κοντράτιεφ.

2.Δεύτερον υπό την έννοια του τέλους της γραμμικότητας. Μπορούμε να σταθούμε σε κριτικές που αφορούν στην νεωτερικότητα όπως αυτή που έχει επιχειρήσει συστηματικά απέναντι σε αυτή, σαν κριτική θεώρησή της από τον Giddens αλλά πάνω από όλα μπορούμε να μιλήσουμε για το τέλος της γραμμικότητας της νεωτερικότητας.

Η νεωτερικότητα δεν έχει τελειώσει ως υπόθεση αλλά έχει χάσει πολλές από τις γραμμικές απλοϊκότητές της, οι οποίες την οδήγησαν σε εκκρεμείς ή σε ακραίες δυναμικές και προσεγγίσεις όπως η «σύγκρουση των πολιτισμών» και «το τέλος της ιστορίας». Και οι δύο αυτές προσεγγίσεις αναδεικνύονται κατ’ ουσίαν το ίδιο φρούδες, ουτοπικές ή μάλλον θα έλεγε κανείς μη ουσιαστικές. Υπάρχουν άλλες διεργασίες που είναι πιο ουσιαστικές, είναι διαδικασίες όπως οι συστημικές προσεγγίσεις που επιχειρεί ο Βάλλερνσταιν αλλά και άλλες που έχουν πεδίο γόνιμης αντίληψης και κριτικής θεώρησης και που συνδυάζουν την πολιτική με την οικονομία ως δυναμικά πεδία που αλληλεπιδρούν και που λειτουργούν και ως αιτίες επίσης παλίνδρομων εξελίξεων.

Εδώ πρέπει να προσθέσουμε την ανθρωπολογική, ψυχολογική και πολιτισμική κρίση, όχι υπό την έννοια της σύγκρουσης των πολιτισμών, αλλά υπό την έννοια του συστήματος που συνδέει τον άνθρωπο και διαμορφώνει ένα πεδίο συνεργειών με την πολιτική και την οικονομία. Η άλλη λοιπόν κριτική ματιά και προσέγγιση μπορεί να περιλάβει έναν εντοπισμό των βασικών χαρακτηριστικών της σημερινής πολιτικής πραγματικότητας, μια διείσδυση πέρα από τις θεσμικές γοητείες και αυθεντίες και τον κριτικό απόηχο που λειτουργεί σαν διάκοσμος και σαν εναλλακτικότητα και που εμφανίζεται στην κομματική διπολικότητα που καταλήγει να είναι όλο και πιο ανούσια.

Ωστόσο σε κάθε εποχή παρουσιαζόταν η ανάγκη για ένα πεδίο κάθαρσης. Μιλάμε σήμερα για το Ρωμαϊκό δίκαιο και αγνοούμε ότι δύο μεγάλοι του στοχαστές ο Παπινιανός και ο Ουλπιανός εκτελέστηκαν ή δολοφονήθηκαν από αυτοκράτορα ή από πραιτωριανούς υπερασπίζοντας τις ιδέες τους. Οι ιδέες αυτές είναι προφανές ότι δεν είχαν καμία πέραση στην εποχή τους. Συχνά μας μένουν ως κληρονομιά κάποιες ιδέες, αυτές όμως αποτελούν ένα ασθενή θεσμικό απόηχο ικανό και εκτεθειμένο σε παλινδρομήσεις, από εποχές όπου όμως δεν υπήρχε η πραγματική τους δικαίωση όπως μέσα από την ιστορική αφήγηση που έχουμε για αυτές τις εποχές.

Πάντα λοιπόν υπήρχε η ανάγκη της κάθαρσης όπως τονίζεται και με τον υπέροχο ορισμό της τραγωδίας από τον Αριστοτέλη και όπως πραγματώνεται αυτή τελικά στους Αρχαίους Τραγικούς και τον Σαίξπηρ. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλάκις το πεδίο της αναφοράς του Σαίξπηρ είναι το πολιτικό που διαπλέκεται με το ψυχολογικό και το προσωπικό. Είναι το προσωπικό πεδίο αναφοράς που δεν μπορούσε να αναγνωρίσει ο Μαρξισμός και που καθυστερημένα το αναγνώρισε ο Λένιν μέσα από τις επιπτώσεις της επιλογής μιας προσωπικότητας τύπου Στάλιν ως τον διάδοχο ηγέτη.

Γενικότερα η σχέση της προσωπικότητας με το σύστημα και την κοσμοθεωρητική ιδεολογία και την λειτουργία της στην ιστορία είναι ένα σύνθετο ζήτημα που δεν επιδέχεται τις απλοϊκότητες της συστημικής και μονοδιάστατης θα έλεγε κανείς θεώρησης των πραγμάτων. Με τον όρο συστημική θεώρηση δεν εννοούμε την συστημική θεωρία που είναι ιδιαίτερα γόνιμη και απέχει πολύ από την ιδέα που έχουμε του πολιτικού συστήματος το οποίο στο ρεαλιστικό του πεδίο και τη μορφή που συγκρινόμενο γίνεται ένα τερατούργημα. Η σχέση μιας θεμελιώδους ιδέας, στο ιδεατό της αντανακλάται στο ειδωλικό της πεδίο παραμορφωτικά χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η λέξη σύστημα είναι κατοχυρωμένη σε αυτή την κατά πολλούς βαρβαρότητα που λέγεται πολιτικό οικονομικό σύστημα. Πρέπει να αποσπάσουμε τη ρουτίνα της έννοιας από την έννοια της συστημικής θεωρίας που έχει τόσα να μας διδάξει.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ
[1] Η «φυλή» εδώ αναφέρεται με την έννοια της ινδοευρωπαϊκής καταγωγής της και όχι με την φυλετική ρατσιστική της εκδοχή που μάθαμε τόσο κακοποιημένα στον 20^ο αιώνα καταμεσής της νεωτερικότητας και που δήθεν εξέπληξε την ανθρωπότητα με την ανάδειξη της και με τη θεωρία του υπεράνθρωπου και πάλι στρεβλωμένη.

[2] Durant Will, THE STORY OF CIVILIZATION, VOLUME SIX, THE REFORMATION, 1957
Επιστολή του Jakob Fugger II στον Κάρολο τον 5^ο
«Είναι γνωστό ότι η Μεγαλειότητά σας ίσως να μην απολάμβανε της Αυτοκρατορικής τιμής χωρίς τη βοήθειά μου, κάτι το οποίο μπορεί να επιβεβαιωθεί και με δηλώσεις όλων των αντιπροσώπων. Σε όλα αυτά δεν κοίταξα ποτέ το δικό μου κέρδος. Η σεβάσμια παράκλησή μου είναι να διατάξετε την χωρίς περαιτέρω καθυστέρηση της επιστροφής των χρημάτων που πλήρωσα, συν τους τόκους»

[3] Cohen Daniel, Η ευημερία του κακού, 2010, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, σελ 69
«Ο νόμος του Thomas Manlthus μπορεί να συνοψιστεί ως έξης: Όποια και αν είναι η πρόοδος που επιτυγχάνουν οι ανθρώπινοι πολιτισμοί στο πεδίο των τεχνών ή των τεχνικών, το εισόδημα των κατοίκων μιας χώρας δεν μπορεί να αυξηθεί! Ο λόγος είναι εξαιρετικά απλός. Μόλις το εισόδημα ενός έθνους αυξηθεί, ο πληθυσμός τείνει να αυξηθεί ακόμη γρηγορότερα. Κάθε βελτίωση του βιοτικού επιπέδου του πληθυσμού προκαλεί έτσι μια εκθετική μεγέθυνση του πληθυσμού, η οποία αργά η γρήγορα πρέπει να αναχαιτιστεί λόγω ανυπαρξίας διαθέσιμων εδαφών»

[4] Ζήση Γιάννη, ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΡΟΤΕΚΤΟΡΑΤΑ ΣΤΟΥΣ G-8, www.solon.org.gr
[5] Krugman Paul, 2007, Η συνείδηση ενός προοδευτικού, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, σελ134
[6] Ζήσης Γιάννης, Η ΕΙΔΩΛΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΤΙΠΟΤΕ , www.solon.org.gr
[7] Ζήσης Γιάννης, Η ΕΙΚΟΝΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ Ο ΜΗΔΕΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy44235 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Η ανασφάλεια εκφράζεται κυρίως στον οικονομικό τομέα και εντείνεται από την απουσία ενός κοινωνικού ρεύματος τέτοιου που θα μπορούσε να αποτελέσει ένα καταφύγιο για όσους ήδη αντιμετωπίζουν οικονομικά προβλήματα ή έστω τα βλέπουν να έρχονται και να τους απειλούν.

Δεν αναφέρομαι σε ένα πολιτικό ρεύμα αλλά σε ένα κοινωνικό ρεύμα αλληλεγγύης και κοινής προσπάθειας, όπου μέσα από μια κοινή στήριξη και κοινή δράση να εξασφαλίζεται ένα μίνιμουμ ασφάλειας και επιβίωσης.
Ήδη σε αρκετούς η ανασφάλεια παίρνει τα χαρακτηριστικά της απελπισίας και της κατάθλιψης. Ειδικά στις πιο επισφαλείς ομάδες όπως είναι η μεσήλικες άνεργοι ή οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας ή οι μονογονεϊκές οικογένειες η κατάθλιψη έχει πάρει χαρακτηριστικά επιδημίας.

Το επικρατούν σύστημα της κεφαλαιοκρατικής συσσώρευσης μοιάζει να καταποντίζεται μέσα στις αντιφάσεις του και ο πολύς κόσμος, έστω και αστόχαστα, αυτό δείχνει να το αντιλαμβάνεται. Κάτι πήγε και πάει λάθος.

Οι «τυπικές λογικές» θέσεις των οικονομολόγων και των πολιτικών του συστήματος για λιτότητα ώστε να περιοριστούν τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος ακούγονται πλέον παράλογες. Παράλογες από την πλειοψηφία των πολιτών. Προσπαθούν να στηρίξουν και να δώσουν διάρκεια σε ένα σύστημα αδυνατώντας να στοχασθούν πάνω στις αντιφάσεις του αφού οι ίδιοι είναι ο σκελετός του ίδιου του συστήματος¹. Μερικοί ακόμη εμμένουν στις παλαιές αυτές συνταγές αλλά το γεγονός ότι ο κόσμος αισθάνεται ότι οι «ειδικοί» και οι κρατούντες δεν κατανοούν αυτόν τον παραλογισμό, τους μετατρέπει στα μάτια του σε τραγικές φιγούρες που προσκυνούν ακόμη εδώλια στη Μέκκα όταν ήδη ο Μωάμεθ ως απόλυτος κυρίαρχος, εισέρχεται στην πόλη.²

Βρισκόμαστε συνεπώς σε μια κοινωνική καμπή. Αυτό που μένει να δούμε είναι αν περνώντας σε μια νέα φάση της Ιστορίας, ο κόσμος διαθέτει την ωριμότητα να οργανωθεί σε ένα κοινωνικά πιο δίκαιο και περιβαλλοντικά πιο βιώσιμο και αειφορικό σύστημα. Μένει να δούμε αν η χειραφέτηση των μαζών οδήγησε σε μια τέτοια ωριμότητα που να μπορεί στοχαστικά να σχεδιάσει ένα δημοκρατικότερο και δικαιότερο μέλλον. Αν μπορούν οι κοινωνίες να ανακαλύψουν μια νέα κοινωνικότητα θεμελιωμένη στην αλληλεγγύη ή αν θα οδηγηθούν στα συνηθισμένα λάθη του παρελθόντος: τον ολοκληρωτισμό ή τον ποδηγετισμό τους από νέες ελίτ.

Αυτό θεωρώ ότι εξαρτάται από το κατά πόσο θα ξεκινήσει ένα αυτοδιαχειριστικό ρεύμα και πνεύμα τόσο στην οικονομία όσο και στα υπόλοιπα μείζονα ή ελάσσονα ζητήματα. Εξαρτάται από το πόσο ο κοινωνικός αναστοχασμός θα ξεπεράσει εκείνη την κρίσιμη μάζα που θα επιτρέψει να δημιουργηθούν και να διασπαρθούν σε όλη την κοινωνία πειραματικές μορφές κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης. Εξαρτάται όμως και από την αντίσταση στη γοητεία των παλαιών ατομοκεντρικών προτύπων (που ήταν κυρίως κυριαρχικά μέσω της δύναμης του χρήματος) και αν θα μπορέσουν να επικρατήσουν νέα κοινωνικά πρότυπα συνεργατικά και ομαδικά.

Τα ομαδικά αυτά πρότυπα μπορούν να διασφαλίσουν ως ένα σημείο ένα μεγαλύτερο βαθμό αυτονομίας του ατόμου αλλά και δημοκρατίας αποφεύγοντας (στατιστικά) ή έστω μειώνοντας τον κίνδυνο των ατομικών ανισορροπιών. Μπορούν να λειάνουν τις ακρότητες ως ένα βαθμό και να εκφράσουν και να διαχύσουν στην κοινωνία έναν πιο συγκροτημένο και συνεκτικό λόγο, ακριβώς λόγω της διαλεκτικής των αποφάσεων που αναπτύσσονται μέσα σε μια ομάδα.

Αυτό όμως που κυρίως μπορεί να επιτευχθεί μέσα σε ένα ομαδικό (κοινωνικό) σχήμα είναι η εκπαίδευση στη μεστότητα και η ωριμοποίηση των μελών της μέσα από τη συμμετοχή στις αποφάσεις. Επειδή μια ομαδική απόφαση είναι αποτέλεσμα ενός ομαδικού διαλόγου ο οποίος με τη σειρά του μέσα από τη συχνότητά του εξορθολογίζει τον ατομικό στοχασμό³, «απελευθερώνοντάς τον από την ανωριμότητά του»⁴ χαράζοντας την εποχή «για ένα νέο διαφωτισμό».

Σε ένα πιο ευρύτερο σχήμα η σύνθεση των ομαδικών αντιλήψεων και δράσεων μπορούν να προκαλέσουν την ποιοτική ανάδυση⁵ (με τη φιλοσοφική και βιολογική έννοια του όρου) ενός νέου πολιτισμού αλλά και μιας νέα πολιτικής σκέψης και κουλτούρας θεμελιωμένη στον οικονομικό μερισμό, την κοινωνική και περιβαλλοντική δικαιοσύνη και ανεκτικότητα.

Αναφορές:
[1] «Κανένα τυπικό σύστημα δεν μπορεί να ολοκληρώσει την αναστοχαστική διαδικασία από μόνο του» Jean Ladriere (από το βιβλίο του Εντγκαρ Μορέν: «Η μέθοδος 4^ος τόμος»),
[2] «Γενικά η πραγματικότητα είναι διατεταγμένη στο μέτρο ακριβώς που ικανοποιεί τη σκέψη μας. Άρα η τάξη είναι μια κάποια συμφωνία μεταξύ του υποκειμένου και του αντικειμένου.» Ερρίκος Μπερξόν: «Η δημιουργική εξέλιξη»,
[3] «Η κάθαρση λοιπόν των λανθασμένων γνωμών και των προκαταλήψεων που προηγείται όλων των συλλογισμών, όπως εφαρμόζεται από τον Σωκράτη, είναι μια αφαιρετική διαδικασία από τις πλάνες και την άγνοια και μια απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για την ψυχή στην προσπάθειά της να κατακτήσει την αλήθεια… Και τελείται σύμφωνα με την διαλεκτική μέθοδο οδηγώντας μας σε αντίφαση και διατυπώνοντας έλεγχο στην απάτη και τις διανοητικές δραστηριότητές μας και προοδεύει διά μέσου των λημμάτων εκείνων που είναι πιο γνώριμα και καθολικά σε αναμφισβήτητα συμπεράσματα, λαμβάνουσα τις μείζονες από τις προτάσεις εκ της περιοχής της κοινής έννοιας, ενώ θέτει τις ελάσσονες από τη συμφωνία του ατόμου που λαμβάνει μέρος στη συζήτηση.» Πρόκλος. Σχόλια στον πλατωνικό διάλογο Αλκιβιάδης Α΄.
[4] «Διαφωτισμός είναι η έξοδος του ανθρώπου από την ανωριμότητά του για την οποία ο ίδιος είναι υπεύθυνος» Εμμάνουελ Καντ: «Δοκίμια»,
[5] «Ανάδυση: όταν σε ένα δομημένο σύστημα αναδύονται νέες ιδιότητες στα υψηλότερα επίπεδα ολοκλήρωσης, οι οποίες δε θα μπορούσαν να είχαν προβλεφθεί από τη γνώση των συνιστωσών των κατώτερων επιπέδων.» Από το «Αυτή είναι η Βιολογία» του Ernst Meyr.

Γιώργος Μαυρουλέας, Πολιτικός Επιστήμονας
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy10403 ); document.write( '' ); //--> gmavrouleas@solon.org.gr

2. Την αμεσότητα ευθύνης της ολότητας του πολιτικού υποκειμένου. Η συνείδηση πρέπει να ανατείνει για να μπορεί να αναλάβει την πληρότητα της ευθύνης της στο πλήρες υποκείμενο, στην ολότητα των υποκειμένων. Έτσι θα μπορέσει να είναι δικαιϊκά λειτουργική ώστε να μπορεί να εγείρει την έσχατη ευθύνη και την πλήρη - καθολική ευθύνη.

Η δικαιοδοσία λοιπόν έχει δύο βαθμίδες:
Α. την βαθμίδα της αντιπροσώπευσης σε σύμβαση, και
Β. την βαθμίδα της αμεσότητας του υποκειμένου.

Έτσι αναδεικνύεται το καθολικό, ως ζώνη ή κλίμακα ευθύνης, είναι η ευθύνη της καθολικότητας. Συνδέεται με το θεμελιακό και οντολογικό μέρος, στον βαθμό που το οντολογικό αναφέρεται στην λειτουργική διαιρετότητα του κόσμου.

Τόσο για τη δικαιοδοσία, όσο και για την νομιμότητα της σύμβασης, την διαδικασία συμβατοποίησης και ευθύνης θα πρέπει να αποβλέπουμε στο συνολικό πεδίο. Σε τελική ανάλυση αυτό αποτελεί και το πεδίο της έσχατης κρίσης και της έσχατης δικαιοσύνης.
Εννοείται ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται το κατακερματιστικό θράσος της ιδιοποιημένης συνείδησης. Σε αυτή την περίπτωση η ιδιοποιημένη συνείδηση δεν αποτελεί ένδειξη ελευθερίας και αξίας. Μπορεί να την εκφράζει μόνο αν είναι αναλογική δικαϊκά.
Η έννοια του θεσμού εμπεριέχει σαφώς την μη διαιρετότητα. Έτσι, όταν έχουμε να αντιμετωπίσουμε θεσμικές αναγωγές αυτές πρέπει να γίνονται στο σύνολο του υποκειμένου και μιας αρχής.

Παράλληλα, με τον ίδιο τρόπο μπορεί να προσεγγιστεί η έννοια της έσχατης κρίσης και τελικά η ανάκτηση μέσα στην οριακή συμβατότητα της αντιπροσωπευτικής εξουσίας και της έσχατης δικαιοσύνης. Η έσχατη κρίση υφίσταται ως όψη της ολότητας, ως κρίση της ολότητας. Υπό την έννοια αυτή εμπλέκει τους πάντες στην ολότητά τους. Αυτό είναι το ορθό σημείο στάσης της συνείδησης για να μην λειτουργούν οι οριακές συμβάσεις ως εκπτώσεις, ως διακινδυνεύουσες εκδοχές της δικαιοδοσίας και της δικαιοσύνης.

Ας αναφερθούμε όμως και στην εσχάτη προδοσία και την εσχάτη δίκη, το ανάλογο του υπέροχου θεαματικού πεδίου της Καπέλα Σιξτίνα δημιουργημένο από τον Μιχαήλ Άγγελο. Η έννοια του εσχάτου εδώ ταυτίζεται και με το οικουμενικό ως Judicial universale ως παγκόσμια κρίση. Είναι η πιο ανακεφαλαιωτική έννοια της δίκης, από αυτές που αναφέρει στα ποιήματα με πρόζα ο Όσκαρ Ουάϊλντ γύρω από την κρίση της συνείδησης σε ρόλο, στους ιαθέντες από τον Χριστό και στην παλινδρόμησή τους στους ρόλους τους, γύρω από την αλλοτριωτική καθήλωση στην αποσπασματική θεατρικότητα.

Αναδεικνύεται από τον Ουάιλντ - στον Οίκο της Κρίσης - ότι το πρόβλημα του όντος είναι το πώς αυτό να ανοίξει έναν αγωγό ευρέως διαμετρήματος και μείζονος προοπτικής προς το οντολογικό πεδίο βίωσης και εννοιολόγησης έτσι ώστε αυτό να μπορέσει να απελευθερωθεί από την θεατρική μεταπτωτικότητα.
Σε αυτό έγκειται η ελευθερία του από την έσχατη προδοσία και απ’ την ανθρωπολογική παλινδρόμηση στο τιτανικό στοιχείο, την επαναβύθιση στον υλισμό, στο «καταραμένο απόθεμα» υπό την όποια εκδοχή του. Υπάρχουν δύο αντίποδες της προσέγγισης στην χρήση των όρων αυτών καθώς τελικά το υλικό ή λειτουργικό παύει να γίνεται πεδίο θεατρικής διασκέδασης και εκτροπής και μετατρέπεται σε ιερό στην προοπτική του οντολογικού.

Το φυσικό, ανακτάται στο βαθύτερο ψυχολογικό και σε αυτό συνίσταται η βαθιά παγκόσμια κρίση, η έσχατη κρίση, αν θέλουμε να μιλήσουμε με έναν πιο ουσιαστικό τρόπο από τον συνήθη θρησκευτικό τρόπο που έχει μια δραματουργικότητα θεατρική. Αν πάμε επέκεινα της θεατρικής καθήλωσης στο οντολογικό πεδίο όπου τελικά καταλήγουμε, αυτή η παγκόσμια κρίση μπορεί είτε να επιφέρει την καταλλαγή και τον εφησυχασμό είτε να προβληθεί ως αφετηρία για έναν νέο κύκλο πνευματικού εγχειρήματος - ως απελευθέρωση από το πεδίο της Λιλά και της Μάγια - μέσα στο πεδίο όπου το όνειρο ανακτάται στον Λόγο και ο Λόγος ανακτάται στο όνειρο και έτσι ανοίγεται ο δρόμος της οντολογικής ταύτισης.

Είναι παράδοξο αλλά ξεκινήσαμε αυτό το κείμενο κάτω από την προοπτική μιας αναφοράς στο γεγονός ότι -στο πολιτικό, ιστορικό, πολιτισμικό, συστημικό επίπεδο- πολλές φορές γίνονται οριακοί αποσπασματικοί χειρισμοί διαμεσολάβησης και αντιπροσώπευσης σε συμβάσεις που υπερβαίνουν την δικαιοδοσία. Ανάλογοι χειρισμοί γίνονται επίσης στο θρησκευτικό πεδίο οι οποίοι έχουν περιορισμένη δικαιοδοσία, νομιμότητα και δικαιοπρακτική πραγματικότητα και εγκυρότητα και όπου η διαπιστωτικότητά τους είναι πολύ περιορισμένη και είναι με όρους ενός θεάτρου κέρδους και δρομολογούν συμβάσεις που έχουν μια πειρατική φύση.

Τέτοιους όμως χειρισμούς κάνει και το ίδιο το άτομο στην καθημερινότητά του ή στον βίο του και έτσι το να αναχθεί το θέμα στο πνεύμα του νόμου είναι εξαιρετικά δύσκολο. Επιχειρήσαμε λοιπόν μέσα από αυτή την αφορμή αυτής της διαιρετοποίησης της διαμεσολάβησης και της δικαιοδοσίας να έρθουμε σε ένα καθαρό πεδίο αρχετύπων και εννοιών, σε ένα καθαρό οντολογικό πεδίο για να θεραπεύσουμε αυτή την σχισματικότητα μεταξύ ευθύνης, δικαιοδοσίας και δικαιοπραξίας, μεταξύ της ουσιαστικότητας και της σκοπιμότητας στην οντολογική έκφραση μας και την χρονική ή τροπική έκφρασή της μέσα στις συνθήκες. Επιχειρήσαμε να δούμε αυτά τα θέματα ουσιαστικά οντολογικά πέρα από το θέατρο της επικαιρότητάς τους.

Σε τέτοια μείζονα θέματα πρέπει να εφαρμόζεται η έσχατη λογική η έσχατη αιτία ultima ratio υπό την έννοια της έκφρασης του πνεύματος στο υποκείμενο και την ιστορία. Αυτό υποδηλώνει μια ιδιαίτερα δραματική κρίση αυτοπερισυλλογής, καταστροφής, αποδόμησης, αφαίρεσης ή απόδοσης.

Είναι μια κρίση ζωής των ιδεών. Μέχρι την αιτία θα περάσουν τα πάντα για να ανακτήσουν τον χαρακτήρα της αρχής και της ιερότητας για να πραγματώσουν το Είναι, μέσα και από την κατάλυση του χρόνου ή την ιστορικότητα, με όλη την φασματική τους δυναμική, ως μαρτυρία ύπαρξης, ως μαρτυρία ζωής και ενέργειας.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy96333 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Τώρα όμως, νέα στοιχεία αποδεικνύουν ότι ακόμα και αν εφαρμοστούν οι απορρέουσες από το «εθελοντικό» κείμενο δεσμεύσεις της αποτυχημένης Διάσκεψης στην πρωτεύουσα της Δανίας, η μέση παγκόσμια θερμοκρασία θα αυξηθεί κατά 4 βαθμούς έως το 2100.
Το Ινστιτούτο του Πότσνταμ στη Γερμανία υπολογίζει ότι η αύξηση θα ανέλθει στους 3,6 βαθμούς τονίζοντας μάλιστα ότι «στην πραγματικότητα δεν υπάρχει πιθανότητα» οι κυβερνήσεις του κόσμου να προβούν σε μέτρα τα οποία θα συγκρατούσαν την αύξηση κάτω των 2 βαθμών.

Οι πέντε πρώτοι μήνες του 2010 είναι οι θερμότεροι από την εποχή που άρχισαν να καταγράφονται οι παγκόσμιες θερμοκρασίες το 1880, με τη μέση θερμοκρασία να είναι στους +0.7 βαθμούς παραπάνω. Η Climate Interactive Scoreboard, διεθνής επιτροπή η οποία καραγράφει τις ποσότητες των εκπομπών ρύπων παγκοσμίως, επισημαίνει ότι έως το 2100 η μέση θερμοκρασία του πλανήτη θα έχει αυξηθεί κατά 4 βαθμούς Κελσίου, αύξηση δηλαδή διπλάσια του στόχου των 2 βαθμών. Σύμφωνα με την επιτροπή μάλιστα αν η κατάσταση παραμείνει όπως έχει σήμερα ("business as usual" σενάριο) η αύξηση θα φτάσει τους 4,8 βαθμούς.
Μια αύξηση 4 βαθμών Κελσίου θα είναι μοιραία για τον πλανήτη. Πέραν της εξαφάνισης χιλιάδων ειδών ζώων και φυτών, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι θα υπάρξει τεράστια κρίση στην παγκόσμια παραγωγή τροφίμων και στην πρόσβαση σε νερό.

Σύμφωνα άλλωστε με τη Διακυβερνητική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Κλιματικές Αλλαγές (IPCC), μια αύξηση της μέσης θερμοκρασίας άνω των 2 βαθμών θα έχει ως αποτέλεσμα:
-την πιθανή εξαφάνιση του 20-30% όλων των ειδών χλωρίδας και πανίδας,
-εκτεταμένες και εντονότερες ξηρασίες και πλημμύρες,
-τον ολικό σχεδόν αφανισμό της Γροιλανδίας από τον χάρτη, με συνέπειες τραγικές για την άνοδο της στάθμης των υδάτων παγκοσμίως (εκτιμήσεις κάνουν λόγο για άνοδο των υδάτων από 2 έως και 7 μέτρα),
-τη διάβρωση εδαφών,
-τη μόλυνση των υδάτων,
-την αύξηση των περιόδων καυσώνων, και
-ως αποτέλεσμα όλων των παραπάνω, την αύξηση των ασθενειών και της έλλειψης ή ελάχιστης πρόσβασης σε τρόφιμα και νερό για εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων στον πλανήτη.

Με το πρόσφατο G-20 να παραπέμπει για άλλη μια φορά το περιβάλλον στις καλένδες και τους οιωνούς -ενόψει της κλιματικής Διάσκεψης του Κανκούν, στο τέλος του έτους- να παραπέμπουν σε μία Κοπεγχάγη νο.2, τέτοιες εκτιμήσεις και προβλέψεις μπορεί να μοιάζουν με απόλυτη καταστροφολογία, δυστυχώς όμως φαίνεται να αποτελούν το σημαντικότερο κομμάτι του άμεσου μέλλοντός μας.

Δείτε εδώ το εξαιρετικό βίντεο της Climate Interactive Scoreboard για την αύξηση της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

(Πηγές: Guardian , Climate Interactive Scoreboard)

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy70719 ); document.write( '' ); //--> aris@solon.org.gr

Η τρίτη απαξίωση συνίσταται στην εκδοτικότητα απέναντι στον φονταμενταλισμό και στον εριστικό κύκλο της αντιδικίας, στην καθήλωση, στο καθ’ ημάς πεδίο, την εσωτερική προτιμησιακότητα που εκδηλώνεται με βάση την εσωτερική προοπτική μεροληψίας για τα ζητήματα.
Είναι μια πολιτισμική, θεσμική και πολιτική αδιακρισία απέναντι σε όλων των ειδών τους φονταμενταλισμούς που αφορούν τις συλλογικότητες μας και δω ακριβώς ακυρώνονται ατομικές όψεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών αυτονόητα του ανθρωπισμού ολοκληρώνοντας έτσι τον φαύλο κύκλο που ξεκινάει από τις στρατηγικές της ισχύος και των μπλοκ που συνδέονται με την υπερεκμετάλλευση και την υπεραξία στον οικονομικό τομέα.
Οι εσωτερικοί θεσμικοί και πολιτισμικοί φονταμενταλισμοί διασυνδέονται με διεθνοποιημένες πλέον στρεβλώσεις στρατηγικών και ολοκληρώνουν την απαξία του ανθρώπου, του ανθρωπισμού και της ανθρωπότητας στην διεθνή κοινότητα και στις διεθνείς σχέσεις.

Διαπιστώνουμε δηλαδή ένα έλλειμμα αλληλέγγυας υπευθυνότητας και απελευθερωτικού μερισμού και την ανάγκη ότι η διεθνής κοινότητα χρειάζεται ολοκλήρωση - αμερόληπτη, πολιτισμική, δικαιϊκή και πρωτοβουλιακή - σε νέα βάση, σε σχέση με την αξία του ανθρώπου, τον πολιτισμό και τον μερισμό των πόρων.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy60328 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Το ζήτημα του περιβάλλοντος (στο οποίο βρίσκονται τα ζώα και τα φυτά, τα τοπία και οι βιότοποι) είναι κατά βάση ένα πρόβλημα συνείδησης, ένα πρόβλημα (κοσμο)θεώρησης. Είναι κυρίως πρόβλημα ενός ολοκληρωτισμού στη σκέψη, όπου ο άνθρωπος είναι το επίκεντρο, το σημείο γύρω από το οποίο (θεωρεί ο ίδιος) ότι τα πάντα περιστρέφονται ως λειτουργικές οντότητες, «χρήσιμες» και χρηστικές. Ότι δηλαδή αυτές υπάρχουν και νοηματοδοτούνται μέσα από τη λειτουργία τους προς τον άνθρωπο και προς εξυπηρέτησή του.

Ο ολοκληρωτισμός αυτής της θεώρησης βρίσκεται στο ότι αντιλαμβάνεται τα πάντα ανθρωποκεντρικά. Λες και όλα φτιάχτηκαν για τον άνθρωπο και ότι όλα μπορεί να τα χρησιμοποιεί κατά το δοκούν.

Αυτή είναι μια κλειστή κοσμοθεώρηση, μια μηχανική θεώρηση του κόσμου. Μηχανική όχι μόνο εξαιτίας του κλειστού συστήματος αλλά κυρίως λόγω της λειτουργικής αντίληψής του για τη ζωή. Όλα γίνονται αντιληπτά μέσα από τη λειτουργικότητά τους ως προς τον άνθρωπο και όχι από την οντολογική τους αξία, από το εσωτερικό τους υπαρξιακό περιεχόμενο. Εδώ κρύβεται η φύση του ολοκληρωτισμού και όλης της κακοδαιμονίας ατομικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής: στο λειτουργισμό, στο «σημείο στο κέντρο», στην αφαίρεση όλου του εσωτερικού περιεχομένου πλην αυτών των λειτουργιών του, στην εργαλειακή σκέψη.

Όχι τυχαία το κατεξοχήν ολοκληρωτικό καθεστώς από όσα έχουν περάσει, το ναζιστικό, έδωσε τεράστιο βάρος στη δύναμη της μηχανής και έτσι προχώρησε στη μηχανοποίηση του στρατού, των υπηρεσιών του κράτους (μέσα από τη γραφειοκρατία και τον αδυσώπητο έλεγχο), τις μαζικές τελετουργίες, τις παρελάσεις ακριβείας κλπ) αλλά και στη βία. Γιατί ο μηχανικός και ολοκληρωτικός νους ρέπει πάντα προς τη βία. Είναι ο ίδιος ο ρυθμός της μηχανής, πάντα βίαιος. Οι μηχανικοί ρυθμοί δεν υπάρχουν στη φύση. Αυτή έχει τους δικούς της ρυθμούς.
Αυτός ο ολοκληρωτισμός της μηχανικής σκέψης και λογικής, εντελώς παράλογος αλλά υπαρκτός, μπορεί να πάρει και μορφές φαινομενικά αντίθετες από αυτές που καταστρέφουν το περιβάλλον (οικοφασισμός). Αλλά το αποτέλεσμα θα είναι εντέλει το ίδιο. Αργά η γρήγορα ο ολοκληρωτισμός έχει μια μοναδική τάση να είναι καταστροφικός- διαλυτικός, αφού αντιφάσκει στην ίδια τη φύση του Είναι που είναι διαλεκτική συνύπαρξη.

Η μηχανή είναι αποτέλεσμα του ανθρώπινου νου. Δεν υπάρχει στη φύση αυτούσια παρά μόνο μέσα από τον άνθρωπο. Ο εξωτερικός (κακόηχος) θόρυβος που παράγει αντανακλά τη μηχανική-γραμμική-ολοκληρωτική σκέψη και τον εσωτερικό θόρυβό της (μιας συγκεχυμένης και δυσαρμονικής – αντισυνυπαρκτικής δηλαδή, λειτουργίας του ανθρώπινου νου).
Γιατί πράγματι η ησυχία που βρίσκουμε στη φύση δεν είναι απόλυτη σιωπή, δεν είναι κενή δηλαδή ήχων. Το θρόισμα του ανέμου στα φύλλα, το κελάιδισμα των πουλιών και οι φωνές των ζώων, ο ήχος της βροχής, το κελάρυσμα του νερού που κυλάει, είναι ήχοι που δένουν αρμονικά μεταξύ τους. Αυτή η αρμονία προκύπτει μέσα από τη ίδια τη συνύπαρξη και αυτήν είναι που αντιλαμβανόμαστε ως ησυχία. Και ασφαλώς δεν είναι μόνο ο μηχανικός θόρυβος. Το μεταποιημένο προϊόν, πχ η πλαστική σακκούλα στο δάσος, ως αποτέλεσμα της μηχανής, επίσης προκαλεί έναν αισθητικό «θόρυβο» στην όραση, μια κακοποίηση της ομορφιάς και της οπτικής αρμονίας του χώρου.

Ο σημερινός πολιτισμός, κατεξοχήν εργαλειακός, κατεξοχήν τεχνολογικός δεν αντιμετωπίζει μόνο τη φύση εργαλειακά-λειτουργικά. Αντιμετωπίζει και τον άνθρωπο (και όχι μόνο μέσα από την εργασία του). Είναι αυτό που αναφέρθηκε προηγουμένως, πως δηλαδή ο οποιοσδήποτε ολοκληρωτισμός δεν μπορεί παρά να έχει ένα καταστροφικό και διαλυτικό-αποσυνθετικό αποτέλεσμα ακόμη και σε ‘κείνον που τον εφαρμόζει στην πράξη. Η αιτία βρίσκεται ότι αντιφάσκει στο δομικό στοιχείο της Ζωής και του Είναι και άρα υπονομεύει τα ίδια τα θεμέλια στα οποία και αυτός στέκεται.

Ένα κατεξοχήν αποτέλεσμα της μηχανής είναι η ομοιομορφία του παραγόμενου προϊόντος κάτι που δεν παρατηρείται στη φύση που είναι πραγματικά μια έκρηξη ποικιλότητας. Αντανακλά κι αυτό, τον ολοκληρωτισμό της νοητικής αφαίρεσης των ποικίλων διαφοροποιήσεων των όντων όπως υφίστανται στην πραγματικότητα και η αντιμετώπισή τους ως λειτουργίες-εργαλεία. Η κοινή γνώμη, τα κοινά κυρίαρχα πρότυπα ζωής, οι τελετουργικές κοινές και κενές σκέψεις και πράξεις είναι ενδεικτικά της μηχανικής αντίληψης.
Η μηχανή απολιθώνει τη ζωή αφαιρώντας την στην ουσία, τη μετα-ποιεί όπως η Μέδουσα στο μύθο του Περσέα. Τα έβλεπε όλα με το ίδιο πνεύμα που βλέπει τη ζωή και ο σημερινός μας πολιτισμός απολιθώνοντάς τα, πτωματοποιώντας τα (εξού και η αισθητική δυσαρμονία των βιομηχανικών προϊόντων). Στην ουσία η μηχανική σκέψη αποσυνθέτει.

Η ολοκληρωτική μηχανική σκέψη όμως κρύβεται πίσω από την αντίληψή μας και για το χρόνο αλλά ακόμη και στις λύσεις που προτείνονται για το περιβαλλοντικό πρόβλημα. Η αντίληψη του χρόνου, της διάρκειάς του μόνο ως προς το χρονικό διάστημα που εμείς θα ζήσουμε και η αφαίρεσή του από τις επόμενες γενιές, είναι ολοκληρωτισμός και κατεξοχήν χαρακτηριστικό της εργαλειακής αντίληψης και του χρόνου. Συμπεριφερόμαστε ως εάν όλο αυτό το τεράστιο διάστημα ζωής και εξέλιξης να γεννήθηκε και να αγωνίστηκε για να εξυπηρετήσει το ελάχιστο αυτό χρονικό σημείο. [Γιατί πραγματικά η διάρκεια μιας ανθρώπινης ζωής μοιάζει με σημείο μπροστά στη διάρκεια της ζωής του σύμπαντος]. Λες και όλα ολοκληρώνονται μέσα από την εξυπηρέτησή τους προς εμάς. Στην ουσία θεωρούμε ότι μείς είμαστε η αρχή και το τέλος του Σύμπαντος και της εξέλιξής του. Εκεί που αρχίζει και τελειώνει το νόημά του.
Από την άλλη η χρονική βία-βιασύνη που προαναφέρθηκε, συνδέεται στενά με την αίσθηση της μικρής διάρκειας, της στενότητας χρόνου και την ανάγκη υψηλής απόδοσης. Ο ολοκληρωτικός νους δεν μπορεί να αντιληφθεί μια άπειρη διάρκεια καθώς είναι σημειακός στη χρονική του αντίληψη, από την ίδια τη φύση του.

Η απόδοση ως έτερο χαρακτηριστικό της μηχανής, είναι κατεξοχήν ποσοτική και όχι ποιοτική. Επειδή το εσωτερικό περιεχόμενο της ποιότητας έχει να κάνει με τη μη ολοκληρωτική αντίληψη αλλά με την ολοκλήρωση, και όχι με την πρακτική συνείδηση αλλά με την αυτοπραγμάτωση.
Οι λύσεις του περιβαλλοντικού προβλήματος που δεν περιλαμβάνουν ένα συνθετικό τρόπο αντιμετώπισής του (και όχι απλά συστημικό, γιατί το σύστημα μπορεί να αλλάξει αλλά να μην αλλάξει ο ολοκληρωτισμός ως ανθρωπολογικό χαρακτηριστικό) είναι άστοχες και επίσης αποτέλεσμα της μηχανικής- γραμμικής και ολοκληρωτικής σκέψης. Το περιβαλλοντικό πρόταγμα πρέπει να είναι κυρίως αυτογνωσιακό (όχι με την έννοια της εσωστρέφειας αλλά της αποσπασμένης παρατήρησης) και επαναστατικό (με την έννοια της ριζικής αλλαγής στη στάση μας).

Βιβλιογραφία:
1. Herbert Marcuse: «Ο μονοδιάστατος άνθρωπος».
2. Γιάννης Ζήσης: «Ειρήνη και διανόηση».
3. Γιάννης Ζήσης: «Η βιογραφία του σημείου», άρθρο στην ιστοσελίδα της ΜΚΟ Σόλων.
4. Λιούις Μάμφορντ: «Τέχνη και τεχνική»
5. Ευάγγελος Πρωτοπαπαδάκης: «Οικολογικός φασισμός: η περίπτωση του Kaarlo Penttii LinKola».

Γιώργος Μαυρουλέας, πολιτικός επιστήμονας
Μέλος της Μ.Κ.Ο. Σόλων
' ); document.write( addy73215 ); document.write( '' ); //--> gmavrouleas@solon.org.gr

Η Επιτροπή Κλιματικής Αλλαγής της χώρας όμως ενημέρωσε τη βρετανική κυβέρνηση, ότι η μείωση αυτή οφείλεται σχεδόν εξολοκλήρου στην οικονομική ύφεση, προειδοποιώντας ταυτόχρονα ότι χωρίς την υλοποίηση συγκεκρίμένων και άμεσων μέτρων, θα είναι αδύνατο να επιτευχθεί ο στόχος μείωσης των εκπομπών ρύπων κατά 34% το 2020.

Η Βρετανία έγινε το 2008 η πρώτη χώρα παγκοσμίως στην οποία ψηφίστηκε νόμος (Climate Change Act) για τη μείωση των εκπομπών ρύπων. Ο Νόμος προέβλεπε μείωση των εκπομπών ρύπων κατά 34% το 2020 (με έτος βάσης το 1990), ποσοστό το οποίο μπορεί να ανέλθει στο 42% αν η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφασίσει μείωση των εκπομπών κατά 30% από 20% που είναι σήμερα.

-τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα (στόχος η κυκλοφορία 1,7 εκ. και πλέον τέτοιων στη χώρα έως το 2020),
-προώθηση πολιτικών για την αύξηση των κτιριακών μονώσεων,
-σημαντικές αλλαγές και μεταρρυθμίσεις στο γεωργικό τομέα, και
-αναδιοργάνωση της ελεύθερης σήμερα αγοράς ενέργειας και αύξηση κινήτρων για επενδύσεις σε τομείς ενέργειας χαμηλών ρύπων, όπως οι ανανεώσιμες πηγές, για τις οποίες η Βρετανία δεν θεωρείται ελκυστική, αλλά και η επιβολή ελάχιστης τιμής στον άνθρακα.

Σύμφωνα πάντως με τον Ντέιβιντ Κένεντι, μέλους της CCC, το πραγματικό τεστ για το νέο κυβερνητικό συνασπισμό, θα είναι οι περιβαλλοντικές πολιτικές που αυτός θα προωθήσει μέσα στα επόμενα ένα με δύο χρόνια.

Το πόρισμα της CCC εκτιμά ότι αν αυτές οι αλλαγές δεν προωθηθούν άμεσα, η Βρετανία που αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους ρυπαντές παγκοσμίως, δεν θα μπορέσει σε καμία περίπτωση να επιτύχει το φιλόδοξο και επί της ουσίας αυτό-δεσμευτικό όριο μείωσης κατά 34% έως το 2020.

(Πηγή: BBC, Independent)

Άρης Καπαράκης,
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy16357 ); document.write( '' ); //--> aris@solon.org.gr

Εισαγωγή στη Φασματική Κοσμοθεωρία, Εξέλιξη, Τυπολογία και Σύνθεση_ Μέρος Α
Παρακολουθώντας όλο το γίγνεσθαι της επιστήμης και του πολιτισμού μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι από τον μικρόκοσμο ως τον μακρόκοσμο η γνώση μας εξελίσσεται φασματοσκοπικά.Οι τεχνολογίες μας και οι έννοιές μας επιδιώκουν να ανιχνεύσουν, να αναγνώσουν και να ερμηνεύσουν τον κόσμο στην λογική της φασματικής ανίχνευσης, από το υποσωματιδιακό πεδίο μέχρι τα κοσμολογικά όρια, και τα μοντέλα ερμηνείας του σύμπαντος και της εξέλιξης στον Εαυτό μας και τον Πολιτισμό. Η φασματική ανάγνωση και αναγνώριση όμως έχει πολύ πιο μακρά ιστορία και καταγωγή στον πολιτισμό μας.

Στον κόσμο των εννοιών υπάρχει ένα διαρκές και πολυδιάστατο φασματικό γίγνεσθαι. Ο κόσμος των εννοιών και των ιδεών μας, συγκροτεί ένα φασματικό τοπίο άλλοτε πιο ζωντανό, γόνιμο και απελευθερωτικό και άλλοτε πιο άγονο, έρημο και σχεδόν άβιο - σκελετικό.
Σε μερικές περιπτώσεις οι έννοιες πρόβαλλαν ερμηνευτικά ως αδιάστατες, αν και πάνω σ’ αυτές κτίσθηκαν ολόκληρες «αυτοκρατορίες» θεωρίας. Οι έννοιες αυτές στο μονοτομεακό τους ορίζοντα αποδείχθηκαν δύσκολες σε επεξεργασία μέσα από την «λογική» αδιεξοδικότητα, αδιαφάνεια και αντιφατικότητα της οριακότητας του ορισμού τους.

Το σημείο και η άβια αντίληψη του Χωροχρόνου
Η οριακή διαλεκτική βιώματος, έννοιας, ορισμού ή γλώσσας και χρησιμότητας υπήρξε και κρίσιμη και διαλεκτική, τόσο στο θεωρητικό, όσο και στο πεδίο των συνεπειών. Μια κορυφαία τέτοια έννοια – λέξη - σύμβολο παρά την πολλαπλότητα του πεδίου αναφοράς της και του τρόπου πρόσληψής της είναι η έννοια του σημείου.
Η έννοια αυτή γνώρισε την «λογική» μαθηματική και επιστημονοτεχνική της δόξα στον ορισμό του Ευκλείδη και την Ευκλείδεια συστηματοποίηση της γεωμετρίας. Η «λογική» και κατηγορική καθήλωση της έννοιας αυτής - παρά την αδιεξοδικότητα και την αντιφατικότητα του ορισμού - αποτέλεσε μόνο μια τομεακή της έκφραση. Ο όρος σημείο ήταν και είναι πολύ πιο πολυσημειακός στην ανθρώπινη κουλτούρα.
Όμως η Ευκλείδεια εκφορά του ορισμού της έννοιας-λέξης και η γεωμετρική συμβολική δυναμική της υπήρξε κυρίαρχη και ανέδειξε το εγγενές σημείο δέσμευσης της σκέψης και την αδυναμία της για μια διαλεκτική αλληλουπέρβαση σε σχέση με την αίσθηση. Το σημείο, υπήρξε ως μια έννοια καταστάλλαξης του αδιεξόδου και της άβιας αντίληψης του Χωροχρόνου ή της διάστασης.

Το επίτευγμα όμως του Ευκλείδη έγκειται στο ότι στους ορισμούς του υπήρξε αποκαλυπτικός του εννοιολογικού, γλωσσικού και εμπειρικού αδιεξόδου. Ο κοινός τόπος των εννοιών, των λέξεων, των αισθήσεων, των σχέσεων και των συμβόλων ήταν υπανάπτυκτος και είναι ακόμη. Τόσο μάλιστα παραμένει υπανάπτυκτος ώστε σε μια σύγχρονη θετικιστική αναδημιουργία του Ευκλείδειου άθλου, ο Ντάβιντ Χίλμπερτ προσπαθεί με μια πανουργία ειδωλικής γλώσσας χωρίς έννοια και αίσθηση να κρύψει την ενοχλητική αποκάλυψη του Ευκλείδη. Βέβαια αυτό το επιχείρησε λίγο πριν από την στιγμή που ο Kurt Gödel [1] «γκρέμισε» τα μαθηματικά και τα μεταμαθηματικά, τα «λογικά» και μεταλογικά, τα συστημικά, συμβολικά και γλωσσικά - «όνειρα» ολοκλήρωσης.

Αυτά τα μονιστικά, λογικά, κατηγορικά και επιστημολογικά «όνειρα» ουσιαστικά ήταν εχθρικά στην ονειρική αειφορία του Λόγου, της Αντίληψης και της Ερμηνείας. Την ίδια στιγμή, ο Χίλμπερτ φασματικοποιούσε την έννοια του Χώρου δίνοντας νέες προοπτικές και στο σημείο των Εναλλακτικών Γεωμετρικών Θεωριών - Μοντέλων. Η φασματική ποίηση της γεωμετρίας είχε και την δική του συνεισφορά.

Το σημείο ως σύμβολο της ανθρωπολογικής κληρονομιάς μας
Η έννοια του σημείου όμως έχει αρχίσει να φασματικοποιείται και ενδομαθηματικά αρκετά νωρίτερα. Στεκόμαστε στην έννοια του σημείου, όπως θα σταθούμε και στην έννοια της ουσίας-υπόστασης και επίσης στην έννοια της διάστασης-Χώρου, και της στιγμής-Χρόνου γιατί αυτές οι έννοιες αποτέλεσαν τον κυρίαρχο εργαλειακό πυρήνα, την βάση της πύκνωσης και εκμηχάνισης της αντίληψής μας με ισχυρά αποτελέσματα και μεγάλες παρενέργειες στο μοντέλο του πολιτισμού μας και στην ψυχολογική μας εξέλιξη. Είναι τα πεδία διχασμού της νόησης και της ταύτισης και αποτελούν σ’ ένα μεγάλο βαθμό υλικό της τραγικής κληρονομιάς μας και της συνέχισης της τραγικότητας της συνείδησης στο ανθρωπολογικό, ψυχολογικό, πολιτισμικό και συστημικό πεδίο και τοπίο.

Η ενοχλητικότητα αυτών των εννοιών λειτουργούσε επίσης σε διαφορετικές διαστάσεις. Στην γνωσιοθεωρητική διάσταση υπήρξαν επίμονες, εργώδεις και βραδείες επεξεργασίες ενώ στο ψυχολογικό, το πολιτισμικό και το συστημικό πεδίο επικράτησαν φυγές, υποκαταστάσεις και αντισταθμίσεις. Το τοπίο φάνηκε να συγκροτείται από μια Τραγική και Τιτανική ασυμφιλίωτη σχέση και δυναμική μεταξύ Φανταστικού και Πραγματικού όπως θα ‘λεγε ένας Αντρέ Μπρετόν. Στην «ομάδα» της «άβιας» πραγματικότητας, κυριάρχησε ο μηδενισμός της ορυκτότητας και της «βαρβαρότητας» της Πέτρας ενώ γιγαντωνότανε αντισταθμιστικά η επιθυμία, η χωριστικότητα η φονταμενταλιστική ειδωλοποίηση του φανταστικού, ο ναρκισσισμός και ο φόβος στα άλλα πεδία.

Όμως το γίγνεσθαι του ανθρώπου, της συνείδησης και του συστήματος - ακόμη και σχιζοειδές- παράμενε ενιαίο, δεσμευμένο σ’ αυτή την τραγικότητα της ανάρμοστης σχέσης και δυναμικής. Η ζωοανθρωπολογική ή καταγωγική εξελικτική υπανάπτυξη και η ιδρυτική δυναμική του ανθρώπου στην ατομικοποίηση ή ταυτοποίησή του - στην εμψύχωση, προσωποποίηση ή θεατρικοποίησή του, στην θεσμική πολιτισμοποίηση και στην τεχνολογικοποίηση της κοινωνικής συγκρότησής του και της εργατικής και δημιουργικής του ανάπτυξης - συνυπήρξαν με τραγικές κρίσεις, εντάσεις και αναδύσεις ως πεδία ζήτησης ή επίκλησης, εφέλκυσης ή εντύπωσης και δημιουργικής εξέλιξης.

Σήμερα φτάνουμε ένα νέο παγκόσμιο σημείο ολοκλήρωσης, κρίσης και εξέλιξης όπου αυτές οι υπολειμματικές εκκρεμότητες και οι διχαστικές αντιστροφές και συγχύσεις πρέπει να επιλυθούν σε βάθος, διεξοδικά και επαναπροσδιοριστικά - μέσα μας και συλλογικά - σε κάθε τομέα και στην συστημική μας οργάνωση. Η αναδρομή στο φασματικο γίγνεσθαι και ο φασματικός αναστοχασμός της ιστορίας μας, στοχεύει στον φασματικό ανασχεδιασμό και την απελευθέρωση της εξέλιξης από την κληρονομιά των τραγικών μας αδιεξόδων. Ας έρθουμε όμως στην γενεαλογία της φασματοποίησης του σημείου.

Η γενεαλογία της φασματοποίησης του σημείου
Η φασματοποίηση του σημείου κατ’ αρχήν ξεκίνησε ήδη από την γεωμετρική εργαλειοποίησή του σ’ ένα σύστημα. Η φασματοποίηση είναι εν γένει δημιουργικό απελευθερωτικό γίγνεσθαι σ’ όλα τα υποθέματά της. Η γεωμετρία προβάλλει ως μια αλλοτροπία του σημειακού συμβόλου παράστασης παρά το - λογικά και εμπειρικά - αδιέξοδο πέρασμα από τον ορισμό του σημείου, στον ορισμό της ευθείας και από κει του Χώρου.

Ο Χώρος είναι απειροστική και άπειρος αλλοτροπία σημείων υπό την έννοια των διευθύνσεων ως τελεστών της αλλοτροπίας και της διάστασης ως τελεστή πολλαπλότητας, ομοιότητας και απείρου. Το σημείο είναι το άμορφο φράκταλ του Χώρου. Η ενδοσημειακή υπόσταση ή η αναφορά σ’ αυτήν δεν υφίσταται. Το σημείο αντικειμενικοποιεί έτσι τον Χώρο παρά το γεγονός ότι ο ορισμός καθιστά το σημείο όχι μόνο αφηρημένη, αλλά και αφαιρετική οντότητα. Στο αδιέξοδο αυτό εμφανίζεται και η ανάγκη του Πλατωνικού στοχασμού. Η «αδιανόητη» απειροστότητα του σημείου είναι και η βάση της «αδιανόητης» απειροσύνης ή πληθυκότητας των σημείων.
Έτσι το σημείο θέτει συμφυώς και το θέμα του απείρου και μας ανοίγει και σε γλωσσικές, εννοιολογικές ή και υπερβατολογικές αναφορές από τους Προσωκρατικούς ως τον Νικόλαο Κουζάνο, τον Τζορντάνο Μπρούνο και τον Φρανσουά Ραμπελαί ως τις μέρες μας.

Σχισματικά - με την νοησιαρχικά, θετικιστικά και αναγωγικά Ευκλείδεια γεωμετρική εργαλειοποίηση της έννοιας και του συμβόλου - αναπτύσσεται και η μεταφυσική του σημείου, που φτάνει ως την Θεολογία του όπως αποδίδεται με τον ορισμό του Θεού που ‘χει το κέντρο σημείο του παντού και πουθενά ως Σημείου του Παντός σε ένα απέραντο Κύκλο Σφαίρα. Η αφετηριακή, ασύμβατη και ασύμπτωτη παραδοξότητα του σημείου μοιάζει εξαιρετικά με την καθυστερημένη ανακάλυψη του φανταστικού αριθμού που ο Γκότφριντ Βίλχελμ Λάιμπνιτς την συνέδεσε σε συμβολικό επίπεδο με το Άγιο Πνεύμα. Μια επίσης τόσο καλά απροσδιόριστη ποσότητα που αποτελεί και συμβολικό «αδιανόητο» για τα αριθμητικά σύνολα και την μοναδιαία και μηδενική αναφορικότητα τους.
Το παράξενο είναι ότι αυτές οι υβριδικές για την φαντασία, την νόηση και την αίσθηση συμβολικές και εννοιακές παραστάσεις υπήρξαν εξαιρετικά γόνιμες και αποτελεσματικές στην πράξη μέσα από την φασματική μόχλευσή τους. Ήταν όμως και είναι ενορατικές - κατηγορικά - έννοιες πέρα από το εμφανές αυτονόητό τους, πέρα από το συμβατικό κύκλο της φέρουσας ικανότητας της διακριτικής ποιότητας του κύκλου της συνείδησής μας.

Αρχικά θα ‘λεγε κανείς πώς ο Ευκλείδης λειτουργεί με ελάχιστους αφορισμούς, προσπαθώντας μάταια να ισορροπήσει στο «ξυράφι του Όκαμ» [2] κατ’ αναλογία με τις Σούτρες των Ουπανισάδων και όπως παρατηρεί ο Ωρομπίντο με την Ινδική Ενορατική, Οραματική, Διαλογιστική και Στοχαστική μέθοδο που είναι υπαινιγμός αλματώδης, τιτανικός και μετά ανοίγεται στην ερπετική συνοχή των βημάτων στο νοητό και επιστητό με την Ελληνική μέθοδο ανάλυσης, και νοησιαρχικού εξορθολογισμού και εργαλειοποίησης βήμα-βήμα σε κάθε εκατοστό του εδάφους. Ο Πυθαγόρειος κόσμος των αρμονικών σφαιρών των αριθμών που «ψυχάζουν» και ο Πλατωνικός και Πλωτινικός κόσμος των Ιδεών και του Θεού που «αει γεωμετρεί» γίνεται πεζός και επιστημολογικός. Ο κόσμος Ζων και η μορφή ως σύμβολο ενορατικής ερμηνείας από τον Ποσειδώνιο ως τον Πρόκλο αντίστοιχα χάνονται.

Το σημείο και η «αυτονόητη» αντίληψή του
Ωστόσο, δεν είναι τυχαία η δυναμική της διαφοροποίησης στις σχολές της Φιλοσοφίας των Μαθηματικών μέχρι τις μέρες μας που απολήγει μέχρι το διχασμό της κατηγοριολογικής ή της ενορατικής αναφορικότητας όπως και της φυσικής. Είναι και αυτή μέρος της φασματικοποίησης και των προβλημάτων που έθεσαν οι Πρώτες Έννοιες και ο προβληματικός χαρακτήρας τους.
Η φασματικοποίηση κρίσιμων και θεμελιακών εννοιών σ’ άλλους τομείς λειτουργούσε αυτονόητα και αντανακλαστικά αναδεικνύοντας δικά της προβλήματα μεθόδου και συνέπειας στον ενιαίο ανθρωπολογικό κύκλο της συνείδησης και του πολιτισμού μας. Η λύση του αυτονόητου δεν είναι λύση ούτε για την επιστήμη ούτε για την ψυχολογική μας στάση.

Τέτοιες χρήσιμες συμπληρωματικά αν και τραγικές και πάλι αυτονόητες φασματοποιήσεις περιέχονται στα σαμανιστικά και ανιμιστικά ή ψυχικιστικά στερεότυπα και δρώμενα που μπορούν να περιορίζουν την τραγικότητα των συνεπειών του νοητικού αδιεξόδου, όμως αδυνατούν να τελεσφορήσουν λυσιτελώς όχι μόνο στο πεδίο της συστημικής εξέλιξης του πολιτισμού, αλλά και στο πεδίο της υπερβατολογικής ενορατικής επίγνωσης, πνευματικής εποπτείας και σύνθεσης. Διακατέχονται από ζωικοψυχιστικές καταβολές και ταυτόχρονα δεν αντιμετωπίζουν την τραγικότητα του βιοτικού κύκλου, τόσο στον άνθρωπο όσο και στην σχέση του με την φύση.

Παρ’ όλα αυτά η φύση δεν αφήνει χώρο για κενό, η ανιμιστική ατομικιστική και κοινωνική, ανθρωποκεντρική και οικοκεντρική δυναμική επιτελεί τον ρόλο της σ’ ένα μακρύ μετουσιωτικό και μερισματικό λειτουργικό, τελετουργικό και συνειδησιακό μετασχηματισμό

Η επικοινωνιακή φασματική διάσταση
Η έννοια σημείο έχει στενή συνάφεια γλωσσικά-ηχητικά στην ελληνική, και ετυμολογικά με την έννοια σημείο, σημασία, σήμανση, σημαντική, σημειώνω, σημειωτική και σημειολογία. Αναδεικνύεται έτσι μια ενδογλωσσική και γλωσσολογική φασματικοποίησή της και μια νέα φασματική της διάσταση, την επικοινωνιακή. Είναι μια διάσταση βέβαια εγγενής στην συμβολική παράσταση και έννοια. Σ’ αυτή την διάσταση θα ‘ρθουμε αργότερα - καθώς ο Τσλαρς Πηρς της απέδωσε χρωματικότητα ή ακτινικότητα ως μια πράξη αναγνώρισης της θεμελιώδους φασματικότητας.

Το σημείο στον Καρτέσιο
Θα μείνουμε για την ώρα στην μαθηματική φασματικοποίησή της - σημειώνοντας ένα επόμενο μεγάλο σταθμό - την καρτεσιανική δυαδικοποίηση του σημείου στην οποία συναντάμε την αριθμητική ζεύξη όπως και την ζεύξη αριθμών και γεωμετρικών παραστάσεων και εννοιών. Είναι μια μεγάλη ανακάλυψη που «ενοποίησε» δυναμικές στο κάλεσμα της ραγδαίας επιτάχυνσης της προόδου μέσα από την σύγκληση Άλγεβρας και Γεωμετρίας σύμφωνα με τον Ζοζέφ Λουί Λαγκράνζ. Ήταν ένα επαναστατικό βήμα με ανοικτούς ορίζοντες, ήταν σαν την σύγκλιση των ποταμών στον Άθλο του Ηρακλή για το Καθάρισμα των Στάβλων του Αυγεία ή την νοητική, βιωματική και συστημική στασιμότητα και υπολλειμματικότητα όπου δεν καταβολίζονταν τα αδρανή αυτονόητα αιώνων.
Το επίτευγμα αυτό είχε δύο βασικά σημεία:
1.Αφ’ ενός φασματικοποίησε δυαδικά τις αριθμητικές παραστάσεις και σχέσεις, θέτοντας τις βάσεις για άλλες ανακαλύψεις όπως την Άλγεβρα Boole, την Γραμμική Άλγεβρα και όχι μόνο.
2.Αφ’ ετέρου οδήγησε σε καταλυτική απεικονιστική και όχι μόνο συσχέτιση και σχέση - που φτάνει ως την θεωρία των συνόλων και των συναρτήσεων, μεταξύ αριθμητικών και γεωμετρικών μορφών.

Το σημείο στο διανυσματικό λογισμό
Ενώ μέχρι τώρα η φασματοποίηση δεν καινοτομεί εννοιακά, στον επόμενο μεγάλο σταθμό υπεισέρχεται και εννοιολογική καινοτομία μαζί με την απεικονιστική. Είναι η στιγμή που μέσα από το σχεδόν παράλληλο γίγνεσθαι της φυσικής έννοιας εμφανίζεται νέος εννοιακός τελεστής, το διάνυσμα. Εφαρμόζεται ο τελεστής κατευθύνσεως κάτω από την επιταγή μιας νέας σύγκλισης και συμβολής αυτή την φορά μεταξύ μαθηματικής και φυσικής αιτιολογικής και μοντελοποιητικής απεικόνισης. Το βήμα αυτό έχει μια νέα δυναμική και αναδεικνύει μετά από την εποχή του Ευκλείδη ξανά την γονιμότητα συμβολής ή σύγκλισης Έννοιας και συμβόλου. Η δεύτερη επιτυχία σ’ αυτή την κατηγορία συμβολής πρέπει να μας αναθερμάνει και για το επιχείρημα ενός νέου γενικευμένου και προσεκτικού κύκλου συμβολών μεταξύ γλωσσικών εννοιών και μαθηματοφυσικών εννοιών.

Βέβαια οι συμβολές αυτές σ’ ένα μεγάλο βαθμό για να μην γίνουν νοητικός και κατηγορικός πληθωρισμός πρέπει να υπακούουν επαρκώς αν και όχι πλήρως στο «ξυράφι του Όκαμ» και στην συνδυαστικότητα αναγωγικότητας επαγωγιμότητας ανοικτής ολιστικότητας με προοπτική επαληθευσιμότητας.
Η διανυσματική φασματικοποίηση του σημείου και του χώρου ήταν η πρώτη αποτίναξη της «λίθινης» παράστασής του. Ο Διανυσματικός Λογισμός άνοιξε τον δρόμο για μια νέα φασματική συνεκτικότητα αναδεικνύοντας και την δυναμική συνάφεια και την αιτιώδη αντίληψη της σχέσης χώρου, χρόνου, πεδίου και υποθέματος.

Το σημείο στον Αινστάιν, στον Πριγκοζίν και στο σήμερα
Έκτοτε η φασματικοποίηση έχει βρει και πολύ πιο λεπτοφυείς ορίζοντες. Το κυρίαρχο πάντως είναι ότι «αναδεικνύεται πολύ περισσότερο», για να θυμηθούμε τους Νόρμπερτ Βίνερ και Κλωντ Σανόν, η δομή, η διάταξη και η σχέση στην διάσταση ως πληροφορία και τελικά ως ολιστική πολυπλοκότητα και συστημογένεση με την λογική του πατέρα της θεωρίας των Γενικών Συστημάτων Λούντβιχ φον Μπερταλάνφι και του Ήλια Πριγκοζίν.[3] Το σημείο φαίνεται σχετικά άχρηστο πια για τον Αϊνστάιν του «χωροχρονικού συνεχούς» και του Πριγκοζίν του «ιστορικού εξελικτικού ολισμού».

Ας μην βιαζόμαστε όμως, έστω και αν προτείνονται τροπικοί φορείς σωμάτια όπως το Χίγκ ή τα καόνια, ή ακόμη χορδές συνδυαστικές, αρμονικής συγκρότησης και δίκτυα βρόγχων και συνεκτικότητας και προσομειωτικά συγχρονικά ολιστικά, επάλληλα ή περιέχοντα σύμπαντα, υπάγοντας σε κβαντική και γενικευμένη αιτιολογική και εξηγηματική κρίση, την μη τοπικότητα της κατάστασης και των σωματικοτήτων.
Κατ’ αρχήν παρατηρούμε μια νέα σχετική εννοιακή και επιγνωσιακή ή υπερβατολογική υπανάπτυξη πια, σε αντίθεση με την κατάσταση που επικρατούσε από την εποχή του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη σε σχέση με την επιστημονοτεχνολογική σημειολογική ανάπτυξη. Ίσως σε εξισορρόπηση αυτής της Τάξης - πλην όμως ανεπαρκούς - γεννήθηκε η Ανθρωπιστική και Επικοινωνιολογική Σημειολογία με ενδιάμεσες την Κυβερνητική, την Θεωρία της Πληροφορίας και την Θεωρία των Συστημάτων.

Το Χάσμα παραμένει προβληματικό και τραγικό παρά τις προσπάθειες του Καντιανού Λόγου, της Φαινομενολογίας και του Υπαρξισμού, παρά τις ψυχαναλυτικές και ψυχολογικές σχολές και παρά τις προσπάθειες του Πιαζέ για λογική και ψυχολογική εξελικτική ενοποίηση της επιστημολογίας των φυσικών επιστημών και της λογικής με την Επιστημολογία των Επιστημών του ανθρώπου.
Το Χάσμα γίνεται πολύ πιο αβυσσαλέο στις ανθρωπολογικές, πολιτισμικές, θεσμικές και συστημικές συνέπειες και εξελίξεις που κυριαρχούνται από την ψυχολογική και οικονομική και περιβαλλοντική κρίση και δυναμική, τις φαυλοκυκλωτικές τραγικές συμβολές του που είναι αποξενωτικά άπληστες για ενέργεια ή ζωτικότητα και ανταγωνιστικές για τις Ιδέες μέσα σε μια θεατρική παραζάλη για ισχύ και συμφέρον και ανοησία.

Το σημείο ως καθήλωση στη χωριστικότητα
Η έννοια του σημείου και οι διεργασίες σ’ αυτήν λειτουργούν ως αρχετυπικές καθηλώσεις στην ταυτοποίηση και την κοσμοθεώρησή μας. Είναι δύσκολο να βγούμε από τον τάφο, από τον λίγθο αυτής της έννοιας και να νιώσουμε το «απελευθερωμένο σημείο». Είναι δύσκολο να δούμε αξιόπιστα την λίθο ως Φιλοσοφική και τις πέτρες του Δευκαλίωνα ως ανθρωπογονία και Ελεύθερο Λαό. Είναι δύσκολο να δούμε την πέτρα ως Ζωντανή και έτσι να ενοποιήσουμε υλοζωϊστικά και υπερβατολογικά συνείδηση, ζωή, θάνατο, ενέργεια και ύπαρξη. Είναι δύσκολο να δούμε τις διαστάσεις και την δυναμική αρμονίας της μεγάλης κλίμακας οργανικά και λογικά όπως ο Πλάτωνας και ο Ποσειδώνιος ως πεδίο συνεκτικής Ζωής, Ταυτότητας, Οντότητας και Λόγου.

Η συνείδησή μας και η καταγωγική της αδράνειας, μας εκθέτει σε πνευματική, υπαρξιακή, οντολογική και κοσμολογική ανασφάλεια που προσθέτει στην ψυχολογική μας έριδα, την χωριστικότητα και το φθονικό ναρκισσιστικό και φοβικό μίσος. Ο διανοητικός και αισθησιακός υλισμός μάς παντρεύει με ένα τραγικό μηδενισμό και σε ένα άνοο και πανούργο κυκεώνα αυταπάτης και γοητείας. Ο ατομικισμός του διαφθορέα του Σόρεν Κίρκεγκαρντ γιγαντώνεται στην διασκέδαση της άγνοιας, της τραγικότητας και της υπαρξιακής μυστηριακότητας. Η ελευθερία όχι μόνο δεν είναι αλληλέγγυα, αλλά δεν είναι ούτε υπερβατολογική και οντολογική. Ο «μύθος της μηχανής» και η ιδιοτέλεια της επιθυμίας και της αυταπάτης μας κυριαρχούν σχιζοειδώς απαξιώνοντας την Καρτεσιανή και την Χομπσιανή διακυβέρνησή τους, και όπως έλεγε ο Εμπεδοκλής «από αμέλεια του νου καταβροχθίζουμε ο ένας τον άλλον».
Η διαμάχη και η οδυνηρή βιαιότητα παραμένουν η κύρια μαθητεία μας. Το κίνητρο της εξέλιξής μας είναι ανάπηρο και καθηλωμένο στην φυσική διαλεκτική και την συγκυρία μέσα στην αγοραία, συστημική και ταυτοποιητική «μας» Βαβέλ.

Οι μύθοι του παρελθόντος είναι ατελέσφορες υπαινικτικές παραστάσεις, μουσεία και σύμβολα μπροστά στην εννοιακή και ενορατική μας τυφλότητα και αδράνεια. Χάσαμε το ελιξίριο της εσωτερικής φασματοποίησης και αυτογνωσίας σε μια γιγάντωση των εξωτερικών συστημικών μορφών και των κύκλων τους. Ειλικρινέστερα μάλλον το ‘χουμε από αρχή χαμένο, σαν τον «Απωλεσθέντα Λόγο» ή την «Χαμένη Λέξη» και τον «υιό της απώλειας».

Από το σημείο στη στιγμή
Αξίζει εδώ να σημειώσουμε ότι την ανάλογη φασματική προοπτική που ανοίξαμε - εισαγωγικά κάπως - την έννοια του σημείου, πρέπει να την ανοίξουμε και για την έννοια της στιγμής φτάνοντας στην μουσική και ορχηστρική ανάγνωση και έκφραση του νοήματος και της βούλησης, του εαυτού και του κόσμου. Αντίστοιχα πρέπει να κάνουμε και για την έννοια του θανάτου, της αφαίρεσης και της καταστροφής που αποτελεί το αδιαφανές του φόβου και της αμφιβολίας και που επέχει θέσης κενού ή απουσίας και ανυπαρξίας, θέση του μηδενός ή της άρνησης στην αίσθηση και στην φαινομενοκρατική και αναλυτική σκέψη. Ωστόσο αυτές οι φασματοποιήσεις είναι εξελικτικές αν έχουν παράλληλα μέτρο απλότητας και υπερβατικότητας.

Σε σχέση με την έννοια της στιγμής, την απειροστατική αναγωγική διαιρετότητα του Χρόνου, η Μπερκσόνια έννοια της Διάρκειας - και όχι μόνο - προσπάθησε να διασπάσει φασματικά την αντίσταση της έννοιας της στιγμιαιότητας και της έκπτωσης του όντος σε σημειακή παράσταση γεγονότος, ή στην αυλαία του «ορίζοντα γεγονότων».
Αντίστοιχα, η θεωρία της κυκλικότητας στην σχέση μεταξύ πνεύματος και ύλης που έρχεται από την Ανατολή ως την πολιτισμική κυκλικότητα του Μπενεντέτο Κρότσε προσπάθησε να συνδυάσει την αφαιρετικότητα του όντος με την συγκεκριμενοποιητική διακύμανσή του.

Όμως, η μηχανιστική διάσταση και η αντίσταση στην φασματικοποίηση της έννοιας ουσία-υπόσταση, σε συνάφεια με την φαινομενοκρατική καθήλωση της εποπτείας μας, υπονομεύει όλα αυτά τα εγχειρήματα και τα καθιστά εννοιολογικά μετέωρα. Σ’ όλα αυτά πρέπει να προσθέσουμε την αυταπάτη του ατομικισμού μας μέσα στην πλάνη και την δουλεία του συστήματος για να κατανοήσουμε την Ανθρωπολογική μας Τραγικότητα.

Χαρτογραφώντας τις απαιτήσεις γεφύρωσης του Χάσματος
Οι λύσεις μέχρι τώρα, σ’ αυτή την τραγικότητα, υπήρξαν αφ’ ενός σ’ ένα βαθμό ολιγάριθμες -ατομικές και ομαδικές- σ’ ένα πνευματικά ιεραρχικό πλαίσιο και αφ’ ετέρου διακινδυνευτικά ασταθείς αν και αρκετές φορές θεσμικά και πολιτισμικά προοδευτικές πλην όμως ταυτόχρονα παλίνδρομες με μια συνεχή αντιστροφική μεγέθυνση και ανακύκλωση του βάθους και του εύρους της τραγικότητας ακόμη και ως «διασκεδαστικής αλλοτρίωσης».

Το φράγμα που εμφανίζει η «λογική» και η «νόηση» στην ενόραση και την πνευματική επίγνωση - μαζί με το φράγμα που εμφανίζει η θυμική και η συστημική μας κατάσταση στην λογική - συνεργούν αρνητικά και εμποδίζουν την φασματική ενάργεια στην ταυτότητά μας και την συστημική συγκρότηση.

Η επικλητικότητά μας δεν είναι φασματικά εύστοχη. Είναι αμβλεία και απουσιάζει ο φασματικός συντονισμός και σχεδιασμός των ενεργειών μας, παρ’ όλες τις υποδείξεις της σύγχρονης επιστήμης και τεχνολογίας όπως πχ στις ιατρικές υπηρεσίες μέσω φασματικής ανίχνευσης, διάγνωσης και θεραπείας. Η ζήτησή μας δεν διαθέτει φασματική ποιότητα. Η θέλησή μας είναι φασματικά ασθενής και τυφλώνεται από τις επιθυμίες και τις γοητείες και τις αυταπάτες.

Οι ανθρώπινες σχέσεις μας δεν είναι φασματικά διακριτικές και γόνιμες. Δεν αξιοποιούν το φασματικό συγκριτικό πλεονέκτημα, τον φασματικό συντονισμό, την συνέργεια, την ομαδικότητα και την πνευματική οικονομία κλίμακας. Δεν υπάρχει δυναμική νέας Πνευματικής και Φασματικής Προσέγγισης και Σύνθεσης.
Στο Βίωμα ή την Εμπειρία, την Κατανόηση, την Επίγνωση, την Ερμηνεία, την Εποπτεία, την Αντίληψη και την Θεωρία, το Χάσμα ανάμεσα στο «Εύρηκα» του Εντγκαρ Αλαν Πόε και του Εύρηκα του Νεύτωνα και του Αϊνστάιν παραμένει μεγάλο, όσο και το χάσμα - παρ’ όλη την γειτονία - ανάμεσα στον Ποιητικό Λόγο του Γουίλλιαμ Μπλαίηκ και τον Νεύτωνα μ’ όλη τη διττότητα του δεύτερου.

Μεταξύ του ανθρώπου που ζει και «κατοικεί ποιητικά» - και που είναι «ποιητικό δαιμόνιο» ή «Ορφικός Λόγος» ή το Ορφικό Πρότυπο του Λιούις Μάμφορντ - και του ανθρώπου που «υπάρχει σκεπτόμενος» και τεχνικά ή «Προμηθεϊκά», τα ζητήματα είναι αγεφύρωτα. Η Ίριδα ή η Ανταχκάρανα οριζόντια και κάθετα είναι ατελής, η Οδός είναι αρκετά αδιάβατη παρ’ όλη την στοχαστική επιμέλεια ανθρώπων όπως ο Έρβιν Λάζλοου. [4]
Τα εγχειρήματα όπως αυτό του Κάρλ Γιουνγκ για ενοποίηση ανάμεσα σε γλωσσικές και εννοιακές κουλτούρες - εσωτερικές και εξωτερικές - είναι ακόμη νηπιακά και απλοϊκά σ’ ένα αφιλόξενο, ιδιοτελές καχύποπτο και φοβικό περιβάλλον. Το ίδιο ισχύει και για εναλλακτικά εγχειρήματα από στοχαστές όπως ο Ρίτσαρντ Μπάκμινστερ Φούλερ και ο Κεν Γουίλμπερ και όχι με κύρια ευθύνη δική τους.

Παράλληλα ο αισθησιακός, ψυχολογικός και κοινωνικός κύκλος κατάθλιψης και ανοιακής διασκέδασης, θυμοποιεί το αδιέξοδο σε προσωπικό επίπεδο και σε μαζική κλίμακα. Η ευτυχία, η ευημερία, ο μερισμός η ελευθερία και η δικαιοσύνη παρ’ όλο το εκπαιδευτικό, επικοινωνιακό, θεσμικό, αγοραίο, πολιτισμικό και τεχνολογικό μέρισμα διαρκώς διαφεύγει. Διαψεύδεται, αναβάλλεται και υποσχεσιολογείται επικίνδυνα.
Το κοινό καλό είναι αμβλύ στην «Γενική Βούληση και το Κοινωνικό Συμβόλαιό της» - σε «χαμηλές» πολιτικές, οικονομίες και επικοινωνιακές δυναμικές - σε αντίθεση με το κοινό και το οργανωμένο ισχυρά κακό των εξουσιαστικών συμφερόντων, παραστάσεων και στρατηγικών. Απουσιάζει η εκφρασμένη θέληση για το καλό, η αναγνώριση των φορέων και της έκφρασής του σε Σχέδιο, Συνεργατική Ομαδική Προσέγγιση και Προοπτική. Το Μέτρο και η Καθαρτήρια Μέση Οδός δεν ελκύουν εξελικτικά τις προσωπικότητες και τις συλλογικότητές μας. Η θρασύτητα του ατομικισμού και της αδιαλλαξίας προβάλλουν εκκωφαντικά.

Η ανεκτικότητα, η συνεργατικότητα αλλά και η εξυπηρέτηση μας μέσα στην καθημερινότητα παραπαίουν. Ζούμε σε δύσκολους και «ενδιαφέροντες καιρούς» σύμφωνα με την κινέζικη ευχή και κατάρα.
Το φασματικό γίγνεσθαι εννοιών και δομών που λειτουργούν καταλυτικά για τις εξελίξεις στην εκπαίδευση και την επικοινωνία, στην πολιτική και την οικονομία είναι υπανάπτυκτο και ανεπαρκές για την αντιμετώπιση της - ενδοτομεακής και διατομεακής - ανατροφοδοτούμενης, ανακυκλούμενης κρίσης και αναβλητικότητας με ένα βαθύ μετασχηματισμό.

Αρχίζουμε να ζούμε την μεγαλύτερη και θεμελιωδέστερη φασματική και τυπολογική κρίση όλων των εποχών με την ποιοτική υπανάπτυξη και απλοϊκότητα και την ποσοτική και αδιάκριτη μεγέθυνση και πύκνωση των μορφών, των αποκρίσεων και των μεριμνών.
Ωστόσο η αγορά, η οικονομία, η αναγκαιότητα της εκπαίδευσης και της γνώσης διευρύνει την πίεση για ευθύνη και νοημοσύνη. Δοκιμάζει το ψυχολογικό όραμα και την κοινωνική συμβατοποίηση. Όμως τόσο η ποιότητα αυτής της πρόκλησης, όσο και της απόκρισης είναι θεμελιωδώς προβληματική όπως και η υπανάπτυξη στις δεξιότητες μας έχει το στρεβλωτικό της τίμημα.

Η σφράγιση της πύλης του κοινού κακού
Παράλληλα με την πίεση για μια πιο ποιοτική και συνεπή κοινωνικά, πολιτισμικά και περιβαλλοντικά, εργασιακή παραγωγική και καταναλωτική απόδοση, υπάρχει μια θεμελιώδης ανάγκη απάρνησης, θυσίας και αποσύνδεσης ή ελαχιστοποίησης, τόσο σε σχέση με την φύση, όσο επίσης σε σχέση με την οικονομία και την κοινωνία, όπως επίσης και στον ψυχολογικό κύκλο της καθημερινής ζωής και των ανθρώπινων σχέσεων.
Αυτό πρέπει να γίνει με όρους ύφεσης της κοινωνίας του θεάματος και της επικοινωνιακής υπεραξίας και γοητείας. Αντίστοιχα αναγνωρίζουμε την ανάγκη, την ευθύνη μας για μια άλλη βιωματική, πολιτισμική, αλληλέγγυας και βαθιά απελευθερωτικής ποιότητας ελεύθερου χρόνου και ζωτικότητας.
Όμως, δεν επικρίνουμε ολοκληρωτικά την κοινωνία του θεάματος και τη θεατρικότητα. Τοποθετούμαστε με όρους βελτίωσής της αλλά ακόμη και αναγνώρισης του καλού που εκφράζεται και που πολλές φορές δρα και μέσα από την μη πλήρη εμπορευματοποίησή του.

Πρέπει να γίνει με όρους μείωσης του οικονομικού φονταμενταλισμού και του άγριου φουτουρισμού, μείωσης της νεοπλασματικής υπεραξίας και της πειραματικής κερδοσκοπίας και συγκεντρωτικότητας των επιχειρήσεων των κεφαλαίων ή μέσων και των αγορών σ’ όλες τις κλίμακες.
Πρέπει να γίνει με όρους μείωσης του γραφειοκρατικού, τεχνοκρατικού και θεσμικού φονταμενταλισμού, της πολιτικής διαφθοράς, διαπλοκής υπεραξίας, της διαχειριστικής ανεπάρκειας και ανικανότητας και του αυταρχικού ολοκληρωτικού.
Και πάλι πρέπει να γίνει παράλληλα με την μείωση της πολιτισμικής εντροπίας και ύφεσης, όπως και του πολιτισμικού φονταμενταλισμού και ολοκληρωτισμού.
Αυτή είναι η πρόκληση για την σφράγιση της πύλης του κοινού κακού και του σφετεριστικού και ολοκληρωτικού πατερναλισμού ή της γοητείας των συμφερόντων ισχύος και εξουσίας σ’ όλες τις μορφές, τους τομείς και τα επίπεδα.
Πρέπει και μπορούμε να αναστοχαστούημε αλληλέγγυα και με καλή θέληση να ανακαλύψουμε τον εαυτό μας, τις συλλογικότητες, τις σχέσεις και τις πραγματικές και εξελικτικές ανάγκες μας.

Αναφορές:
[1] “Ο Γκέντελ (1906-1978) καταλήγει στην εξής διατύπωση για το θεώρημα της μη πληρότητας: κάθε σύστημα αξιωμάτων περιλαμβάνει προτάσεις τις οποίες δεν μπορούμε να διερευνήσουμε αν είναι αληθείς ή ψευδείς, με τα μέσα που μας δίνει το ίδιο το σύστημα. Με άλλα λόγια, για να μπορέσουμε να αποδείξουμε τις αξιωματικές αυτές προτάσεις πρέπει να χρησιμοποιήσουμε ένα άλλο σύστημα αξιωμάτων ακόμα πιο ευρύ, που να περιέχει το προηγούμενο. Έτσι όμως, μένουμε και πάλι με την αδυναμία μας να αποδείξουμε το ευρύτερο αυτό σύστημα, και χρειαζόμαστε κάτι ακόμα ευρύτερο. Τελικά φαίνεται ότι η γνώση μας για το κάθε τι πάντα θα απαιτεί περισσότερα στοιχεία, που αναγκαστικά θα μας δίνονται μόνο απ' έξω από το υπό μελέτην σύστημα.
«Με αυτό το θεώρημα, ο Γκέντελ έθεσε τέλος στην αναζήτηση της βεβαιότητας στα μαθηματικά, αποδεικνύοντας ότι δεν υπάρχει βεβαιότητα και δεν μπορεί να υπάρξει. όπως ακριβώς είχε κάνει ο Χάιζενμπεργκ στη φυσική». [www.physics4u.gr]
[2] Στην απλούστερη διατύπωσή του, το Ξυράφι του Όκαμ εκφράζεται ως εξής: «Κανείς δεν θα πρέπει να προβαίνει σε περισσότερες εικασίες από όσες είναι απαραίτητες».
[3] Αντωνίου Ιωάννης, Ψυχολογία της Καινοτομίας
[4] ΜΑΝΙΦΕΣΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΑΝΗΤΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΤΟΤΗΤΑ (του Έρβιν Λάσζλοου)

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy50933 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Δεν φαίνεται να έχουν καμμία σχέση με το κοινό καλό και την εξέλιξη της ανθρωπότητας, παρά τα ωραία λόγια και τις αόριστες αρχές που έχουν μάθει να επαναλαμβάνουν σε κάθε ευκαιρία.

Σε αυτό όμως δεν φταίει το πολιτικό σύστημα, αλλά ο ανθρώπινος παράγοντας στην πολιτική. Οι πολιτικοί είναι πλέον συστημικοί επαγγελματίες και όχι διαμεσολαβητές σε ένα δημοκρατικό κύκλο διακυβέρνησης. Ποια θα μπορούσε να είναι μία εναλλακτική πρόταση; Δυστυχώς δεν υπάρχει προς το παρόν, όχι με την έννοια ότι αυτό οφείλεται σε έλλειψη θεσμών, αλλά σε ανθρωπολογικό έλλειμμα στην πολιτική, και μόνον με την παρατεταμένη εμπειρία της κρίσης και την αναγκαστική επανενεργοποίηση των θεσμών μαζί με την διεύρυνση της δημοκρατικής συμμετοχής θα αναζωογονηθεί δημοκρατικά η πολιτική. Σήμερα η δημοκρατική συμμετοχή δεν μπορεί να αυξηθεί, γιατί οι πολιτικοί είναι απόλυτα προσκολλημένοι στις θέσεις που κατέχουν, έχοντας γίνει νομενκλατούρα ή ελίτ διαχείρισης συστημικής διαπλοκής.

Αυτή η διαπίστωση κανονικά θα έπρεπε να είχε γίνει πριν από πολλά χρόνια, αλλά ο λαός ήταν διαιρεμένος από επιφανειακές ιδεολογίες, αγνοώντας τον ανθρωπολογικό παράγοντα και καλυπτόμενος πίσω από ατελή σύμβολα, και επιδίωκε τη χρήση των πολιτικών για απόκτηση εύνοιας (ρουσφέτια) και στις τελευταίες δεκαετίες επιδιδόταν στην χρηματιστηριακή κερδοσκοπία, όπως ακριβώς και οι μεγάλοι οικονομικοί παράγοντες, αλλά φυσικά σε δραματικά μικρότερο επίπεδο, φαντασιωνόμενος την αχαλίνωτη κερδοσκοπική επέκτασή του.

Το πρόβλημα ήταν πρωτίστως ανθρωπολογικό ή με άλλα λόγια πρόβλημα συνείδησης όλων των ανθρώπων και δευτερευόντως το αν οι ισχυροί έκρυβαν την αλήθεια των οικονομικών περιπλοκών. Η άλογη και άχρηστη και μη επωφελής για τον πολιτισμό απόκτηση κέρδους είναι από μόνη της λανθασμένο κίνητρο και σε αυτό πρέπει να σταθούμε. Εξάλλου και οι μεγάλοι παίκτες σε αυτήν ακριβώς την ανθρώπινη αδυναμία βασίζονται για τα μεγάλα παιχνίδια τους. Και αυτή ακριβώς η αδυναμία είναι εκείνη που στηρίζει όλη τη φαυλότητα όλων των συστημάτων. Αν αυτό δεν γίνει αντιληπτό, δεν πρόκειται να γίνει καμμία ορθή πράξη σε αντιστάθμιση των λαθών του παρελθόντος.

Από αυτούς που έχουν τη δύναμη δεν μπορεί κανείς να περιμένει τίποτε (εκτός φυσικά από εξαιρέσεις, που θεωρητικά δεν μπορούν να αποκλεισθούν). Είναι πολύ δύσκολο για τους ανθρώπους, όταν διαθέτουν τη δύναμη, να την θυσιάζουν για το κοινό καλό. Επειδή αυτό είναι κοινό ανθρώπινο χαρακτηριστικό, η διαπίστωση αυτή δεν πρέπει με κανένα τρόπο να οδηγήσει σε μίσος και βία (συναισθηματική ή ιδεολογική) των μη εχόντων ενάντια στους έχοντες, αλλά σε βαθιά κατανόηση και απόφαση για αλλαγή του τρόπου της αντίληψης για τη ζωή. Αυτή και μόνον η αλλαγή θα αφαιρούσε κάθε έρεισμα από την εξουσία. Αλλά δεν φαίνεται πιθανή στον σημερινό ιδιοτελή και συγχυσμένο κόσμο, όπου ο καθένας αισθάνεται κέντρο του κόσμου.

Έτσι ο ρόλος των πολιτικών και οικονομικών παραγόντων, όπως φαίνεται προς το παρόν, θα είναι αρνητικός στην παρούσα συγκυρία, επιδεινώνοντας την οικονομική και οικολογική κρίση, όπως αποδεικνύουν όλα τα δεδομένα, σύμφωνα με τα οποία προσπαθούν να διατηρήσουν την λεγόμενη «ανάπτυξη» και την στρατηγική υπεροχή, αδιαφορώντας για τους λαούς και για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που επιδεινώνονται ραγδαία. Ορισμένες μάλιστα χώρες, αντί να τρομάζουν με το λυώσιμο των πάγων στο βορρά, αντιθέτως ερείζουν για το ποιος θα χρησιμοποιήσει προς όφελός του τις ανοιγόμενες θαλάσσιες διαδρομές και φαντασιώνονται νέα κέρδη και επεκτάσεις εν μέσω μιας πολυπαραγοντικής παγκόσμιας κατάρρευσης.

Β) Δικαιοσύνη και Διακυβέρνηση
Η έλλειψη μίσους και βίας, στην οποία αναφερθήκαμε ως απολύτως αναγκαία, δεν σημαίνει αδράνεια της δικαιοσύνης και της τάξης, αλλά ότι η δικαιοσύνη πρέπει να έχει παράλληλα με την εξωστρεφή της δράση (που είναι η ανεύρεση και τιμωρία των υπαιτίων) και μία εσωστρεφή ανάδραση στον κάθε άνθρωπο, για να είναι πλήρης και αληθινή. Αλλοιώς θα είναι σαν να προσπαθεί να ξεριζώσει κανείς τα αποτελέσματα των πράξεών του, χωρίς όμως να αλλάζει τις ίδιες τις πράξεις του! Και όταν μιλάμε για πράξεις, εννοούμε και τις παραλείψεις, την αδράνεια, την αδιαφορία και την ενεργό συμμετοχή των πολλών σε αυτό που είναι ανάρμοστο. Αυτό είναι εγκληματικός παραλογισμός.

Πολλοί λένε ότι οι έλληνες ασχολούνται με το ποιος φταίει και με μια κομματική αντιδικία, αντί να ασχολούνται πραγματικά με την οικονομία. Σε αυτή τη δήλωση φαίνεται καθαρά η προτίμηση για μια δήθεν τεχνοκρατική εγκυρότητα, αλλά ταυτόχρονα και η απουσία της λογικής και της δικαιοσύνης.

Το ότι υπάρχει ανόητη και ιδιοτελέστατη κομματική διαμάχη είναι προφανές. Αυτό ακριβώς όμως αποτελεί και την εγγύηση για το ότι, αν παραβλεφθεί η δικαιοσύνη, όχι μόνον δεν θα ληφθούν οι ορθές αποφάσεις, αλλά ότι τα πράγματα θα γίνουν ακόμη χειρότερα. Και αυτό γιατί η ατιμωρησία αποθρασύνει τη διαφθορά.

Το παράξενο με αυτή την άποψη έγκειται στο ότι εμφανίζει το κράτος ανίκανο να κινήσει δύο λειτουργίες ταυτόχρονα: την απονομή δικαιοσύνης και τη λήψη οικονομικών αποφάσεων. Υπήρχε η εντύπωση ότι συνταγματικά είναι κατοχυρωμένη η διάκριση των εξουσιών και ότι οι εξουσίες είναι κατάλληλα «επανδρωμένες», ώστε να εκτελούνται ικανοποιητικά παράλληλα και ανεξάρτητα μεταξύ τους. Εκτός εάν θεωρούμε είτε τη δικαιοσύνη τόσο υποταγμένη στην πολιτικοοικονομική επιρροή, ώστε να είναι άχρηστη, είτε δεν θέλουμε να αποδοθεί η δικαιοσύνη, γιατί ίσως θα επεκταθούν οι αποκαλύψεις σε πάρα πολλούς, πράγμα που προσπαθούν να αποτρέψουν.

Όμως η δικαιοσύνη –αν και δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να είναι απόλυτη- μπορεί να θέσει σε υγιέστερες βάσεις το μέλλον. Τα δε οικονομικά μέτρα που παίρνουν αυτή τη στιγμή οι διάφορες κυβερνήσεις είτε στην Ευρώπη είτε στις ΗΠΑ δεν μπορούν να επιλύσουν τα πραγματικά προβλήματα, γιατί η οικονομία δεν είναι θέμα μαγείας, όπως προσπαθούσαν να πείσουν ώς τώρα με την ασύστολη ανάπτυξη και κερδοσκοπία. Είναι ένας τομέας που στηρίζεται μεν στην ψυχολογία του ανθρώπου που ρέπει σε μία παράλογη -σαν «μαγική» συνταγή- απληστία, αλλά παράγει πρακτικά αποτελέσματα που δεν μπορούν να αντισταθμιστούν με μέτρο την ίδια την απληστία, έστω και αν αυτή η λύση μπορεί στην παρούσα περίπτωση να ακολουθηθεί μόνον από ελάχιστους ισχυρούς σε βάρος των υπολοίπων. Ο αλαζονικός τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισε ο διευθύνων της BP στις ΗΠΑ τους πολίτες στον Κόλπο του Μεξικού αποτελεί μάλλον μια ισχνή μόνον ένδειξη για το πώς ίσως βλέπουν τους συνανθρώπους τους άλλοι ισχυρότεροι από αυτόν.

Ξαναγυρίζοντας στο θέμα της δικαιοσύνης και της διακυβέρνησης θα πρέπει να επισημάνουμε ορισμένα πράγματα:

Η τρεις συνταγματικά κατοχυρωμένες εξουσίες πρέπει να συντρέχουν και η μία να μην παραβιάζει τις αρχές της άλλης, δηλαδή π.χ. δεν μπορεί να υπάρξει πραγματική διακυβέρνηση χωρίς δικαιοσύνη. Και μάλιστα η δικαιοσύνη θα πρέπει να αφεθεί να λειτουργεί απρόσκοπτα, γιατί είναι αυτή που μπορεί να αντιμετωπίσει την «τέταρτη» αλλά ανεπίσημη εξουσία που επί του παρόντος είναι η οικονομική με όλες τις μορφές της (π.χ. τη διαχείριση της πληροφορίας) και βρίσκεται πίσω από όλες τις άλλες διαφθείροντάς τες. Μόνη η νομοθετική εξουσία δεν θα ήταν επαρκής για κάτι τέτοιο, γιατί οι νόμοι μπορούν να αλλάξουν ή να παραβιασθούν, όπως π.χ. τώρα αλλάζουν οι νόμοι οι σχετικοί με το εργασιακό καθεστώς, και σε τελευταία ανάλυση δεν έχουν καμμία αξία όταν δεν εφαρμόζονται. Στην πραγματικότητα οι νόμοι εφαρμόζονται κυρίως στις μικρής οικονομικής αξίας υποθέσεις και έτσι επαληθεύεται αυτό που έλεγε ο αρχαίος Σκύθης σοφός Ανάχαρσις, ότι ο νόμος μοιάζει με έναν ιστό αράχνης που πιάνει τα μικρά έντομα, αλλά παραβιάζεται από τα μεγάλα.

Γιατί όμως η δικαιοσύνη θεωρείται μη επιθυμητή στην παρούσα κατάσταση;

Πρώτον, μπορεί να προκληθεί μίσος και βία, που κατά την άποψή μας είναι όντως αποφευκτέο, γιατί δεν επιλύει πραγματικά τα προβλήματα αλλά αντιθέτως δημιουργεί άλλα, ενίοτε χειρότερα. Όμως το μίσος θα είναι αναπόφευκτο, αν η οικονομική συμπίεση συνεχιστεί και αυξηθεί –αν θέλουμε να είμαστε στην κυριολεξία ρεαλιστές και όχι απλώς ιδεολογικά-στρατηγικά μιμούμενοι τον ρεαλισμό.

Δεύτερον, η αποκάλυψη της έκτασης της διαφθοράς σε πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό επίπεδο, μπορεί να προκαλέσει τέτοια έλλειψη εμπιστοσύνης και επακόλουθη κοινωνική έκρηξη που θα επιφέρει αποσάθρωση της ίδιας της εξουσίας (και βέβαια και της κοινωνίας), πράγμα που η εξουσία σε οποιαδήποτε μορφή της προσπαθεί να αποφύγει.

Για το σύνολο όμως της κοινωνίας (εθνικής και παγκόσμιας) μόνον η σταθερή αναλαμπή της ισότητας και της δικαιοσύνης θα μπορούσε να συγκρατήσει αυτό το χάος. Αλλά αυτές οι αρχές δεν πρόκειται να υπερισχύσουν, γιατί η ανθρωπότητα ακολουθεί έναν απόλυτα εγωκεντρικό δρόμο τόσο ανάμεσα στις διάφορες φυλετικές, εθνικές και κοινωνικές ομάδες της όσο και ανάμεσα σε αυτήν και το περιβάλλον.

Έχουμε φθάσει σε ένα ιστορικό σημείο που οι θεσμοί έχουν εξαντληθεί, απλώς επειδή δεν υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι να τους υποστηρίξουν πραγματικά. Οι πολλοί φανταζόντουσαν ίσως ότι οι θεσμοί από μόνοι τους, χωρίς την ανθρώπινη συμμετοχή, μπορούσαν να δημιουργήσουν μία δίκαιη κοινωνία για λογαριασμό τους. Αλλά αυτό είναι ένα ανεύθυνο λάθος, το οποίο καλούμαστε να πληρώσουμε τώρα. Όπως ακριβώς αυτόματη αγορά δεν είναι επαρκής, έτσι ακριβώς και αυτόματη πολιτική με θεσμούς που λειτουργούν γραφειοκρατικά και τεχνοκρατικά δεν είναι επαρκής ως πολιτική κοινωνία. Η πολιτική κοινωνία –και σε αυτήν συμπεριλαμβάνεται και το σύνολο των πολιτών- για να εξυγιανθεί απαιτεί την πολιτισμική συνέργεια των λαών, πράγμα που αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει σε κανένα μέρος της γης, καθώς οι ίδιοι οι λαοί είναι αλλού κυριαρχημένοι από τα είδωλα της αγοράς και από την πολιτισμική κυριαρχία της κοινωνίας του θεάματος και του καταναλωτισμού, και αλλού από ποικίλους φονταμενταλισμούς, λειτουργώντας έτσι οι μεν απέναντι στους δε ως προβοκάτσια και άλλοθι για την πολιτισμική και δημοκρατική εξέλιξη.

Το πρόβλημα δεν είναι ο κοινοβουλευτισμός ή η αγορά, αλλά ο ανθρωπολογικός ή πολιτισμικός ολοκληρωτισμός που στρεβλώνει τους θεσμούς και τις έννοιες τόσο στο επίπεδο των ελίτ όσο και στο μαζικό. Αυτός είναι ο έμμεσος ολοκληρωτισμός ή η δημοκρατική παράσταση του ολοκληρωτισμού.

Ιωάννα Μουτσοπούλου, δικηγόρος
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
ioanzisi@solon.org.gr

1. Η φυσική ή ιατρική θεραπευτική που προϋποθέτει συστημική γνώση και προσέγγιση σε λανθάνοντες ορίζοντες φαινομένων με όρους τεχνικής επαναρύθμισης της μορφής σε λανθάνοντα ή εμφανή σημεία.

2. Η ψυχολογική, νοητική και ψυχική θεραπευτική, που λειτουργεί στο πλαίσιο μιας οργανικής και υποστασιακής διπολικότητας και σύμπλεξης ζωικών λειτουργικών αποκρίσεων και ψυχοσωματικών εκλυτικών δυναμικών στους οργανικούς κύκλους, τα συστήματα και τις κλίμακες ενέργειας και πληροφορίας

Στην Ψυχολογική, νοητική και ψυχική θεραπευτική προσέγγιση απαιτείται μια διαφορετική στάση απέναντι στον εαυτό μας, την συμπλεγματική φόρτιση και αντίδραση που διέρρηξε την οργανική αρμονική και ορμονική ποιότητα, όπως και απέναντι στην συμπλεγματική στάση απέναντι στην ζωή, την υγεία, την ασθένεια, τον πόνο, τον κόσμο και τον θάνατο. Ο λόγος γι’ αυτό βρίσκεται στην αποκατάσταση του ψυχικού ισοζυγίου, της ψυχικής ενάργειας στο βάθος του συστημικού και μορφογενετικού διπολικού πεδίου, που λειτουργεί ομοιοστατικά με δύο λειτουργούς πόλους, τον εγκέφαλο ως ρυθμιστή της κυκλοφορίας και δυναμικής συνειδησιακής ολοκλήρωσης μέσω νευρικού και ορμονικού συστήματος και μέσω του αίματος και της ομοιοστατικής και μεταβολιστική λειτουργίας σε σχέση με το σύνολο των οργάνων-ιστών.

Σε μία πιο πνευματική θεραπευτική στάση πρέπει να απελευθερωθούμε από την ζωική συμπλεγματοποίηση στάσεων και μεθόδων όσο και αν αυτές κρύβονται με εξιδανίκευση και εξορθολογισμό. Αυτό σημαίνει μια βαθύτερη απελευθέρωση από την επιθυμία ή την εκβίαση αποτελεσμάτων καθώς μια τέτοια στάση θα αναβαθμίζει την συμπλεγματικότητα.

Αυτό δεν σημαίνει ανυπαρξία θέλησης ή μεθόδου, αλλά ένα βαθύτερο επίπεδο προσέγγισης για την διάλυση του αιτιατού που μορφώνεται και ως ασθένεια. Σημαίνει μια βαθύτερη αγωγιμότητα ή αναφορικότητα με ελαχιστοποίηση του ψυχολογικού θορύβου ή του ιξώδους των ψυχικών εντυπώσεων και δράσεων.

Προφανώς ο συνδυασμός και η σύνθεση των μεθόδων θεραπείας έχει διακινδυνεύσεις αλλά μεγεθύνει την αποτελεσματικότητα, άμεσα στο πεδίο του αιτιατού, και σε μήκος χρόνου στις επαναλαμβανόμενες και ανακυκλωτικές αιτίες του αιτιατού.

Η πληρότητα της συνείδησης στο παρόν, ο στόχος κάθε θεραπείας
Προσεγγίζοντας το θέμα της θεραπείας της συνείδησης μπορούμε να αντιληφθούμε πώς η θεραπεία σημαίνει πληρότητα της συνείδησης στο παρόν. Η θεραπεία της συνείδησης συνδέεται τόσο με τον συστημικό ρόλο της γνώσης στην θεραπευτική, όπως επίσης με τον ρόλο της συνείδησης στην ψυχοσωματική διεργασία του οργανισμού και με την ψυχική και πνευματική αναφορά της συνείδησης και της ζωής. Συνδέεται επίσης και με τις επιπτώσεις τους στην εξέλιξη της μεταβιολογικής οργάνωσης του πολιτισμού, της κοινωνίας και των προβλημάτων της ανθρωπότητας και του πλανήτη.

Ακόμη όμως και σ’ αυτή την υπερβατικοποίηση και την αποκέντρωση της θεραπευτικής, απέναντι στις ιδιοτελείς καταβολές της, δεν πρέπει να ξεχνάμε την επαναφορά στην απλότητα της ρυθμικής συναίνεσης στον κύκλο της ζωής ή στην ενόραση του όντος, απελευθερωμένα ακόμη και από την ειδωλική αξία του και συνεισφορά του. Χρειαζόμαστε διαρκώς την πληροφορία της ελαχιστοποίησης ή της απόπτωσής μας, καθώς αυτή αποκαλύπτει και μεγιστοποιεί την εξελικτικότητα της ζωής και της συνείδησης και συνεπώς και την δική μας με την συνεκτικότητα και την ολότητα της ζωής. Προφανώς όμως, οι θεραπευτικές προσεγγίσεις αναπτύσσονται όταν λειτουργούν συστημικά και όχι ιδεολογικά. Έτσι τίθεται και το ευρύτερο και ενοποιητικό πλαίσιο μεθόδου με πραγματισμό χωρίς όμως την έκπτωση των θεραπευτικών στόχων και αξιών.

Η αναγκαιότητα πάντως για αποκέντρωση, ομαδοποίηση και υπερβατικοποίηση της βιοτικής μέριμνας δεν προκύπτει μόνο στην λογική μιας εννοιακής κατανόησης και ιδεολογικής ανάδειξης της ζωής. Προκύπτει και από την εντροπία με την οποία φθείρει και την μορφή μέσω λειτουργικής χωριστικοποίησης της η ιδιοτέλεια. Η ιδιοτέλεια έχει όριο και πρέπει να ρυθμίζεται από όρια σε κάθε συστημική οργάνωση και οργανικότητα. Τα όρια αυτά είναι πολλά και τελικά αναλωτικά.

Διαβάστε επίσης:
-Ολιστική ψυχοσωματική υγιεινή & θεραπευτική - Εισαγωγική προσέγγιση
-Συνοψίζοντας την αντίληψη για τη ζωή και το θάνατο
-Η αποφυγή της Εδέμ και η θεραπευτική

' ); //--> Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. ' ); //-->

Καθώς όμως το ζήτημα των εκπομπών ρύπων αποκτά πλέον τεράστιες περιβαλλοντικές αλλά και πολιτικές διαστάσεις οι ΗΠΑ, ακολουθώντας το ευρωπαϊκό παράδειγμα -με πρωτεργάτες τη Γαλλία και τη Γερμανία- στρέφουν και πάλι τα βλέμματά τους στην ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας ως της μόνης βιώσιμης λύσης.
Η περίπτωση των ΗΠΑ φέρνει στο μυαλό τις αντίστοιχες της Σουηδίας και της Βρετανίας, οι οποίες γνώρισαν ένα τεράστιο αντιπυρηνικό κίνημα για τουλάχιστον δύο δεκαετίες και τώρα στρέφονται στα πυρηνικά. Το ίδιο κάνει και η κυβέρνηση Ομπάμα, προκειμένου να εξασφαλίσει τον «αδιαπραγμάτευτο αμερικανικό τρόπο ζωής» .

Η Ρυθμιστική Επιτροπή Πυρηνικής Ενέργειας της χώρας (Nuclear Regulatory Commission -NRC) δέχτηκε το 2007 την πρώτη αίτηση δημιουργίας πυρηνικού αντιδραστήρα εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες. Μέχρι το τέλος του 2009 οι αιτήσεις έχουν φτάσει τις 18 και αναμένεται να αυξηθούν χάρη στα σχέδια της κυβέρνησης Ομπάμα, που βλέπει στην πυρηνική ενέργεια τη λύση στο ακανθώδες ζήτημα των εκπομπών ρύπων της χώρας.

Καθώς όμως η μεγαλύτερη οικονομία και μέχρι πρόσφατα και μεγαλύτερος ρυπαντής του πλανήτη φαίνεται να ακολουθεί το νέο ρεύμα που επικρατεί παγκοσμίως υπέρ της ανάπτυξης της πυρηνικής ενέργειας, τα κυριότερα ερωτήματα σχετικά με την υπάρχουσα τεχνολογία παραμένουν επί της ουσίας αναπάντητα.

Οι υπέρμαχοι της κατασκευής νέων πυρηνικών αντιδραστήρων, που θα προστεθούν στους ήδη 104 υπάρχοντες στη χώρα, υποστηρίζουν ότι οι νέες τεχνολογίες θα βασίζονται λιγότερο στον ανθρώπινο παράγοντα ενώ επιπλέον η μηχανική υποστήριξη που θα απαιτείται εξαιτίας του νέου σχεδιασμού τους θα είναι σημαντικά λιγότερη σε σχέση με τους παλαιού τύπου αντιδραστήρες. Κάτι τέτοιο σημαίνει ότι τα περιθώρια ανθρώπινου ή μηχανικού λάθους που θα είχε ως αποτέλεσμα κάποιο ατύχημα ελαχιστοποιούνται, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς μάλιστα, ακόμα σε ποσοστό ενός ατυχήματος σε διάστημα 10 εκατομμυρίων ετών! Οι μέχρι τώρα εξελίξεις όμως δεν διασφαλίζουν μία τέτοια σιγουριά.

Οι ισχύοντες κανονισμοί της NRC (Ρυθμιστικής Επιτροπής Πυρηνικής Ενέργειας της χώρας) δεν απαιτούν από τους κατασκευαστές εχέγγυα ώστε οι νέοι αντιδραστήρες να είναι ασφαλέστεροι από τους παλαιούς. Πιο συγκεκριμένα μάλιστα προϋποθέτουν απλώς «να παρέχουν τον ίδιο βαθμό προστασίας» με τους ήδη υπάρχοντες.
Είναι ενδεικτικό ότι ο Ρας Μπελ, υπεύθυνος για τις αδειοδοτήσεις κατασκευής νέων αντιδραστήρων παραδέχεται ότι οι βασικές τεχνολογίες που θα χρησιμοποιηθούν θα είναι οι ήδη γνωστές και δοκιμασμένες. Να σημειωθεί εδώ ότι ο κ. Μπελ θεωρείται υπέρμαχος της κατασκευής νέων αντιδραστήρων.

Ένα άλλο σημαντικό πρόβλημα είναι η αντοχή των πυρηνικών εγκαταστάσεων από τους σεισμούς, από τους οποίους μάλιστα υποφέρουν αρκετές πολιτείες των ΗΠΑ και ειδικά αυτές της Δυτικής Ακτής. Παρά τους ισχυρισμούς των κατασκευαστικών εταιριών περί εξαιρετικής αντοχής των νέων αντιδραστήρων, είναι χαρακτηριστικό ότι σε επιθεώρησή της η NRC, έχει κρίνει ως ακατάλληλους εφτά αντιδραστήρες, θεωρώντας ότι δεν θα μπορέσουν να αντέξουν σε σεισμό μεγάλης ισχύος.

Μία άλλη παράμετρος που εξετάζεται στις ΗΠΑ είναι βέβαια και αυτή του τρομοκρατικού χτυπήματος. Μετά τις επιθέσεις της 11^ης Σεπτεμβρίου 2001, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις θεωρητικά πρέπει να διαθέτουν τις υποδομές ώστε να αντέχουν σε σύγκρουση με αεροπλάνα! Κάτι τέτοιο όμως δεν μπορεί να εξασφαλιστεί λόγω των πάρα πολλών διαφορετικών παραμέτρων που θα υπεισέρχονταν σε μία παρόμοια επίθεση.

Ένα άλλο ερώτημα το οποίο εδώ και δύο χρόνια τουλάχιστον προκαλεί ερωτηματικά, ανησυχίες και ακόμα και την οργή αρκετών αρθρογράφων, είναι το συνολικό κόστος του υπερφιλόδοξου εγχειρήματος (ο Μάρτιν Φέρτελ του Nuclear Energy Institute CEO κάνει λόγο για 187 νέους αντιδραστήρες μέχρι το 2050) και κυρίως το ποιος θα το πληρώσει. Πρόκειται βέβαια για το ίδιο ερώτημα που οι αρνητές της ανθρώπινης ευθύνης για την κλιματική αλλαγή προβάλλουν στις προτάσεις για «πράσινη ανάπτυξη» και την ανάπτυξη ΑΠΕ.
Στην περίπτωση των πυρηνικών εγκαταστάσεων βέβαια το κόστος -για το ύψος του οποίου κανείς δεν μπορεί να προβεί ούτε καν σε ασφαλείς εκτιμήσεις ακόμα- θα είναι πολλαπλάσιο και όπως οι περισσότεροι προβλέπουν, αυτός που θα το πληρώσει είναι ο μέσος Αμερικανός πολίτης. Γιατί, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές τα χρήματα των επιχορηγήσεων και των δανείων θα προέρχονται σε μεγάλο μέρος τους (άνω του 50%) από τα δημόσια ταμεία, ουσιαστικά δηλαδή από τη φορολόγηση του μέσου πολίτη.

Το σημαντικότερο όμως ερώτημα το οποίο οι μεγάλες εταιρίες και προσφάτως και οι περισσότερες κυβερνήσεις προτιμούν να παρακάμπτουν, είναι η τύχη των πυρηνικών αποβλήτων. Ουράνιο, θόριο, πλουτώνιο και άλλα καταστροφικά για τη χλωρίδα και την πανίδα στοιχεία παραμένουν για χιλιάδες χρόνια ενεργά, μετατρέποντας την αποθήκευση τους σε μία βραδυφλεγή βόμβα, έτοιμη να εκραγεί ανά πάσα στιγμή. Η πρόσφατη ιστορία με την υπόγεια αποθήκη αποβλήτων στη Γερμανία αποδεικνύει ότι οι υπάρχουσες λύσεις δεν είναι επαρκείς.

Αόριστες ελπίδες για την εξεύρεση νέων τεχνολογιών διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων ή ακόμα και πρακτικά ανεφάρμοστες προτάσεις (όπως πχ. η απόρριψή τους στο …διάστημα) δεν πείθουν προς το παρόν ακόμα και πολλούς από τους υπέρμαχους της πυρηνικής ενέργειας, που μπορεί να φαίνεται συμφέρουσα στο θέμα των εκπομπών ρύπων αλλά παραμένει παντελώς ανασφαλής σε περίπτωση ατυχήματος ή στο ζήτημα της διαχείρισης των πυρηνικών αποβλήτων.

Διαβάστε επίσης: Η ενεργειακή κρίση και η κλιματική αλλαγή ως πρόσχημα για μία νέα πυρηνική κούρσα

(Πηγές: Περιβαλλοντική Ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου του Yale, Environmental News Network, Bulletin of the Atomic Scientists, http://scitizen.com)

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy87715 ); document.write( '' ); //--> aris@solon.org.gr ' ); //--> Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. ' ); //-->

Η συνείδηση αποτελεί την δυναμική ανταύγεια του Πνεύματος ή της Ουσιώδους, ακεραιοποιητικής και ταυτοποιητικής πραγματικότητας. Αποτελεί διάθλαση της εγγυοδοτικής και βουλητικής Οντολογικής, Υπερβατικής και Κοσμολογικής Θεότητας στην προοπτική της Υπερβατικής και Αναγεννητικής συνέχειας.

Αν δεν είναι αυτό δεν της μένει να ‘ναι τίποτε άλλο από μηδενιστική μηχανιστική διακύμανση στερημένη - νοηματικά και αναφορικά – της ταυτότητας. Συνεπώς είναι το πεδίο της Εργασίας για το Υπερβατικό, μόνο που αυτό οφείλει να συντελεσθεί με όρους στοχευμένης ενάργειας και εναρμόνισης σε συνάφεια και με το Λειτουργικό φυσικό πεδίο. Αυτό σημαίνει ότι προσεγγίζει το Υπερβατικό μέσα από την αναθεώρηση - την μετουσιωτική και μεταμορφωτική - του δεδομένου και υφισταμένου, μεγιστοποιώντας τα όρια του εφικτού και της εξέλιξης. Έτσι εξ’ άλλου λειτούργησε και η εξελικτική οργανισμική ταυτοποίηση, στην ίδια λογική της «προχώρησης» στην μεταφυσική οργανικότητα του Α.Ν. Ουάιτχεντ.

Πρέπει δηλαδή αφ’ ενός να αντιληφθούμε ενορατικά την εσώτερη φύση και προοπτική της συνείδησης και αφ’ ετέρου αντίστοιχα την εσώτερη φύση και προοπτική του επιστητού της και να λειτουργήσουμε εξελικτικά. Αυτό το εγχείρημα στην ουσία είναι ενιαίο και δηλώνει μια ενοποιητικά διακρίνουσα αντίληψη και με ενορατική απόσπαση και αφαίρεση. Είναι η απόσπαση που επιφέρει υπερβατική ταύτιση και πρόθεση.

Συνείδηση και αντίληψη του Όλου
Η συνείδηση είναι η ψυχική προβολή του Πνεύματος στην εξέλιξη και τη ζωή της μορφής. Είναι η υπερβατική και απελευθερωτική ζεύξη στην ζωή και την δημιουργό αφαιρετικοποίηση της μορφής. Αποτελεί βουλητικοποίηση των όντων στην προοπτική της υπερβατικής αυτοπραγμάτωσης, στην αντίληψη και την ταύτιση με το Όλο και την ένθεη Ενόρμησή του. Οι διαστάσεις αντίληψης του Όλου και των ζωντανών μερών του, αποτελούν μέρος αυτής της Ζωντανής Συνείδησης, της Υπερβατικής Κοινωνίας της συνειδητότητας.

Η συνείδηση λειτουργεί ως διαμεσολαβητής στην σχέση πνεύματος και ύλης. Αυτή η διαμεσολάβηση δεν πρέπει να εξελιχθεί σαν αποκλειστική πύκνωση και αρνητική «απλοϊκά» τόσο προς την περιεκτική αραιότητα και απλότητα του Υπερβατικού ως προς την σκέψη μορφής και την μορφή σκέψης, όπως επίσης και ως προς την φυσιολογία της έμμορφης ζωής που υποβάλλεται βέβαια σε μια εξελικτική κάθαρση και διαύγαση αναγεννητική και εκφραστική για το πνεύμα. Τόσο η νοητική, όσο και η συναισθηματική πύκνωση της συνείδησης πρέπει να αποφευχθεί παρά το γεγονός ότι η πύκνωση αποτελεί ένα μέρος της δημιουργικής ανάπτυξης και της εξελικτικής προοπτικής. Η συμπληρωματικότητα, η υπερβατική εξισορρόπηση και αρμονία πρέπει να ελέγχουν τις διαδικασίες πύκνωσης - τόσο της συνείδησης, όσο και της φυσιολογικής οργάνωσης - σ’ όλα τα πεδία.

Η συνείδηση χρειάζεται θεραπεία για να γίνει θεραπευτική δύναμη. Η συνείδηση στο πεδίο της φυσιολογικής δυναμικής της δεν έχει ουσιαστικά ερευνηθεί, καθώς δεν έχουν αναπτυχθεί ακόμη ισχυρές και ποιοτικές όψεις της - πέραν της ψυχοκοινωνικής, αισθητηριακής και επιστημονοτεχνολογικής αναφοράς της και τις στερεότυπες, μιμητικές και αναπαραγωγικές παραστάσεις της ενταγμένες στο πλαίσιο απλοϊκών εννοιακών και επιγνωσιακών προσεγγίσεων.

Συνείδηση και ολιστική επιστημονική έρευνα
Ωστόσο αρχίζει να αναγνωρίζεται και φυσιολογικά ότι υφίσταται μια ολιστική ψυχόσφαιρα με μια επικοινωνιακή δυναμική και ανάδραση με ισχυρά αποτελέσματα στον οργανισμό - ακόμη και φαρμακολογικά - καθώς πλέον και οι φαρμακολογικές επιδόσεις οφείλουν όλο και πιο πολύ να συγκρίνονται με επιδόσεις placebo, ιδιαίτερα στα ψυχοφάρμακα.
Παράλληλα έχουν αρχίσει να διευρύνονται - με ευρύτητα εργαλείων έρευνας - ζητήματα ψυχονευρό-ανοσοβιολογίας παρά το γεγονός ότι ο κλάδος της νευροβιολογικής προσέγγισης του εγκεφάλου περνάει την πιο «υλιστική και μηχανιστική» του καμπή. Όμως η ολιστική αυστηρά επιστημονική προσέγγιση μέσα και από διεπιστημονική και διακλαδική συστημική σύνθεση αναδεικνύει - ακόμη και σε επίπεδο στατιστικών μελετών - όλο και πιο πολύ μια ολιστική ευθυγράμμιση της συνειδησιακής κατάστασης και επίδρασης στην φυσιολογική. Το σώμα δεν λειτουργεί μόνο με αναγωγική αναλυτική πόλωση, αλλά και με ολιστική πόλωση και διακυβέρνηση, με ουσιαστική τουλάχιστον ψυχολογική αναφορά.

Η ολιστική έρευνα αρχίζει. Δεν αναιρεί την αναλυτική έρευνα, την συμπληρώνει και αυτό σημαίνει βέβαια και την υπέρβασή της γι’ όλους εκείνους που την θεωρούν «πλήρη και ικανή».

Όπως όμως και να ‘χει το ζήτημα της συνείδησης στον τομέα της φυσιολογίας - και το οποίο θα επιλυθεί με χρόνο και ανοικτή έρευνα - υφίσταται το θέμα ότι η οργάνωση - σε ένα επίπεδο με νέες βάσεις - είναι εξαιρετικά και ολοκληρωτικά, αποτελεσματικά ουσιαστική σε δύο πεδία.
1.Το πρώτο πεδίο είναι αυτό κάθε ψυχοκοινωνικής αναφοράς.
2.Το δεύτερο πεδίο αφορά την ανάδυση νέων όψεων και καταστάσεων αισθαντικότητας, σκέψης και βιωματικής επίγνωσης ή σχέσης.

Συνείδηση ως δικαίωμα απελευθέρωσης και ευθύνης
Ο φόβος μήπως απολεσθεί ο γραμμικός έλεγχος της συνείδησης από τους ανοιχτούς ορίζοντές της δεν πρέπει να αποβεί ολοκληρωτισμός της εκάστοτε «σύγχρονης επιστήμης και λογικής» καθώς και η τελευταία μ’ όλη την προσπάθεια της να είναι αντικειμενική δεν μπορεί να αποφύγει το γεγονός ότι είναι ανοικτή σε ιστορικές «αδράνειες νοοτροπίας», σε ερευνητικές πλάνες και ψυχολογικούς πατερναλισμούς, δομές και λειτουργίες. Αυτό δεν σημαίνει μια ανεξέλεγκτη μορφογένεση της συνείδησης και έναν ασύδοτο υποκειμενισμό που θα εμπνέεται από συνειδησιακή υπανάπτυξη, ρήξη και συγκαλυμμένη ιδιοτέλεια.

Σίγουρα όμως παραμένει δικαίωμα η ανοικτή βιωματική προοπτική για καθένα ιδιαίτερα στην υπαρξιακή αντιμετώπιση που έχει θιγεί ώριμα από την εξελικτική αναζήτηση του ανθρώπου και της συνειδητότητας, καθώς μάλιστα αυτή είναι εξοπλισμένη με ψυχοβιολογικά και υπαρξιακά ένστικτα που έχουν το ιστορικό βάθος όλης της φύσης, της εξέλιξης και του πολιτισμού.

Είναι υποχρέωσή μας αυτοί οι ανοιχτοί ορίζοντες για μια νέα συνειδητότητα να προσεγγισθούν στην βάση μιας σύνθεσης, αμοιβαίας αλληλεπίδρασης και συστημικής συνέπειας που βασίζεται παράλληλα στην μείζονα ελευθερία. Παραμένει η συνείδηση πάντα ως δικαίωμα αυτοβελτίωσης, επικοινωνίας και υπαρξιακής ικανοποίησης, υπό την ευθύνη της αναγνώρισης της ολότητας και της αβλαβούς συνεισφοράς και αμοιβαιότητας για την ολοκλήρωση της έκφρασης και της εξέλιξης της.

Συνείδηση, πνεύμα και ομορφιά
Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε παράλληλα ότι υπάρχει μια παραδοσιακή πνευματικότητα, όπως και μια σύγχρονη πνευματικότητα με ποικιλομορφία, όπως θα υπάρξει και μια νέα πνευματικότητα, και όλες αυτές θα συνθέτουν ένα πνευματικά ανελισσόμενο πεδίο μάθησης. Μέσα στην πνευματική ανέλιξη δεν μπορεί να συμπεριληφθεί τίποτε ως υπανάπτυξη, αλλά μόνο ως πνευματικός έλεγχος, μέτρο, ισορροπία, αρμονία, συμπλήρωση και ολοκλήρωση.

Στην επικοινωνία αυτού του πνευματικού ορίζοντα ενυπάρχουν πυκνότητες και αραιότητες μέσων, πεδίων, ποιοτήτων και περιεχομένων ποικίλες.
Η ομορφιά αυτή υπηρετεί την ολότητα της αλήθειας και την κοινότητα του αγαθού.
Η ομορφιά αυτή ατενίζει το πρίσμα του απείρου και της ολότητας όπως αντανακλούν οι γαλήνιες θάλασσες, το φως του ήλιου.
Η ομορφιά αυτή συνθέτει τις ακτίνες όπως ένα περιστρεφόμενο διαμάντι.
Η ομορφιά αυτή μας απελευθερώνει ποιητικά στον δρόμο του εγκάρδιου στοχασμού.
Η ομορφιά αυτή οικοδομεί τον βιωματικό ναό της πνευματικής ελευθερίας.
Η ομορφιά αυτή είναι γιορτή του πνεύματος.
Η ωραιότητα είναι πηγή έμπνευσης από την Βεβαιότητα της Ύπαρξης.
Είναι το Όνειρο Αυτογνωσίας που συνεισφέρουν πνεύμα και ύλη και το άρωμα της Ζωής στην Ενότητα της Ενέργειας.
Μ’ αυτή ο λόγος γίνεται Τραγούδι και το τραγούδι Χαρά και αγάπη της δημιουργίας.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy67735 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Η ιδεολογία της συνεχούς ανάπτυξης έχει μέσα της ένα θεσμικό αδιέξοδο γύρω από την στενότητα του μέσου και οδηγεί σε ένα νέο κύκλο υπερχρέωσης και προϋποθέτει την ζήτηση η οποία εν τω μεταξύ πρέπει να έχει εξυγιανθεί.

Εξυγίανση της ζήτησης και του πατερναλισμού της προσφοράς
Κατ’ ουσίαν, κανείς δεν σκέφτεται την πολλαπλή εξυγίανση της ζήτησης και την αντιμετώπιση του ασύδοτου πατερναλισμού της προσφοράς σε θεσμικό, κοινωνικό, πολιτισμικό και περιβαλλοντικό πεδίο. Εκείνο που πρέπει να συνειδητοποιήσουμε είναι ότι πρέπει να εξυγιάνουμε την ζήτηση και η εξυγίανση της ζήτησης σημαίνει και το μινιμαλισμό της σε βραχυχρόνια, μεσοπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη προοπτική. Σημαίνει την ποιότητά της, την εξορθολογισμένη συνέργεια και την οικονομία κλίμακάς της στην επιρροή της προς την προσφορά και προς την αναδιαμόρφωση του οικονομικού συστήματος, πλέγματος και πεδίου.

Η εξυγίανση της ζήτησης κατ’ ουσίαν επιδιώκεται με την αναδιάρθρωση των δημοσιονομικών και των ιδιωτικών χρεών αλλά ταυτόχρονα ακολούθως επιδιώκεται ένας νέος κύκλος νεοπλασματικής εκτροπής της ζήτησης για την αναπτυξιακή ανατροφοδότηση, για την ανακύκλωση των κεφαλαίων, για την ανάκτηση των κεφαλαιακών και επενδυτικών της ζημιών. Αυτός είναι ο καθαυτώ φαύλος κύκλος και πρέπει να καταλάβουμε επιτέλους ότι παρότι η κρίση ηγεμονεύεται από την κυριαρχία της προσφοράς και της συσσώρευσης κεφαλαίου πρέπει πλέον οριστικά και στην προοπτική του μέλλοντος να ελεγχθεί από μια νέα δυναμική ισορροπία ζήτησης και δω ακριβώς βρίσκεται η λανθασμένη εκτροπή του Κευνσιανισμού.

Δεν μπορεί να αποτελεί η ζήτηση και η απασχόληση πανάκεια για το συνολικό κύκλο του οικονομικού συστήματος και του οικονομικού προϊόντος, αλλά ωστόσο δεν πρέπει να κυριαρχεί η στενότητα του μέσου ως ο μοναδικός ρυθμιστής της ζήτησης, υπό όρους της εξουσίας, της προσφοράς και της μεγάλης κλίμακας κεφαλαίου, παραγωγικών συντελεστών και δυνάμεων.

Η αναδιάρθρωση των παραγωγικών σχέσεων πρέπει να περάσει μέσα από την αναδιάρθρωση των καταναλωτικών σχέσεων και στάσεων, και αυτό είναι το βασικό σημείο για το ανθρωπολογικό, το πολιτισμικό και θεσμικό κλειδί της οικονομίας και της ανασυγκρότησης του οικονομικού συστήματος.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy31101 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Η διατροφική ασφάλεια δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων θα βρεθεί σε κίνδυνο τα επόμενα χρόνια στις περιοχές των Ιμαλαίων και την Ινδική Χερσόνησο, εξαιτίας του λιωσίματος των πάγων της μεγαλύτερης οροσειράς του κόσμου.

Το ερώτημα δεν είναι οι ρυθμοί με τους οποίους λιώνουν οι πάγοι στην περιοχή των Ιμαλαίων, αλλά ποιες θα είναι οι επιπτώσεις από την αδιαμφισβήτητη τήξη τους, σε μία τεράστια περιοχή της Ασίας η οποία φιλοξενεί περισσότερο από το ¼ του παγκοσμίου πληθυσμού.

Σύμφωνα με έρευνα ολλανδικής επιστημονικής ομάδας η οποία δημοσιεύτηκε στο Science, οι επιπτώσεις της τήξης των πάγων της οροσειράς ίσως θέσουν σε μεγάλο κίνδυνο την ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στην περιοχή.

Τα Ιμαλάια τα οποία από αρκετούς επιστήμονες αποκαλούνται οι «υδάτινοι πύργοι» του πλανήτη (περισσότερες των 100 κορυφών υψηλότερες από 7,200μ.), αποτελούν ένα από τα πλέον ζωτικά σημεία του πλανήτη, καθώς από αυτά εξαρτάται η ζωή 1,4 δις και πλέον ανθρώπων.

Πέντε από τους μεγαλύτερους ποταμούς του κόσμου, ο Ινδός, o Βραχμαπούτρα, ο Γάγγης, ο Γιανγκ-Τσε και ο Κίτρινος Ποταμός πηγάζουν από τους πρόποδες της μεγαλύτερης οροσειράς του πλανήτη. Από τους τέσσερις αυτούς ποταμούς εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η επιβίωση και η διαβίωση του ¼ του παγκόσμιου πληθυσμού. Σύμφωνα με την έρευνα η τήξη των πάγων στην οροσειρά θα έχει διαφορετικά αποτελέσματα στην ποσότητα των υδάτων κάθε ποταμού. Η έρευνα θεωρεί ότι περισσότερο θα επηρεαστούν η λεκάνη των ποταμών Ινδού και του Βραχμαπούτρα, με ανυπολόγιστες συνέπειες για την ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ινδική χερσόνησο. Οι δύο ποταμοί ενδέχεται, με τον όγκο των υδάτων που θα δεχτούν από τους λιωμένους πάγους των Ιμαλαϊων να πλημμυρίζουν συχνότερα και σε μεγαλύτερη ένταση, δεδομένο που θα αποβεί καταστροφικό για τους τουλάχιστον 60 εκατομμύρια ανθρώπους που ζουν στις όχθες τους.

Οι αλλαγές που θα επέλθουν στην ποσότητα των υδάτων των πέντε μεγάλων ποταμών προβλέπεται να έχουν αρνητικά αποτελέσματα για την διατροφή 60 περίπου εκατομμυρίων ανθρώπων στις περιοχές των ποταμών Ινδού και Βραχμαπούτρα και άλλων 10 εκ. στις περιοχές του Γιανγκ-Τσε και του Γάγγη.

Τα δεδομένα πάντως δεν προβλέπονται πάντως καταστροφικά για όλους τους ποταμούς. Ο ποταμός Κίτρινος Ποταμός στην Κίνα, του οποίου οι ταμιευτήρες έχουν πολύ λίγο νερό στην αρχή των καλλιεργητικών περιόδων παρουσιάζει –λόγω της τήξης των πάγων της οροσειράς- μια σταθερή αύξηση στην ποσότητα των υδάτων του. Σύμφωνα με την έρευνα η παραγωγή τροφίμων θα αυξηθεί σημαντικά (έως και 3,1 εκ. άνθρωποι επιπλέον θα μπορούν να τραφούν από αυτή).

Ο αριθμός των ανθρώπων που απειλούνται είναι πολλαπλάσιος αυτών που ίσως επωφεληθούν των συνεπειών των αλλαγών που λαμβάνουν και πρόκειται να λάβουν χώρα στην περιοχή. Τα Ιμαλάια υπολογίζεται ότι επηρεάζουν συνολικά την ζωή 3 δις. ανθρώπων σε 18 διαφορετικά κράτη, κάποια εκ των οποίων είναι είτε τα πολυπληθέστερα (Ινδία, Κίνα), είτε τα πλέον πυκνοκατοικημένα του πλανήτη (Μπαγκλαντές, Ινδία).

Παρά την επαπειλούμενη καταστροφή όμως στην περιοχή, μερικά από τα μεγαλύτερα ΜΜΕ του κόσμου, προτίμησαν να υπερβάλλουν για ένα τεχνικό ζήτημα και κάποια διογκωμένα στοιχεία για τον ρυθμό τήξης των πάγων, παρά να αποδεχτούν την καταστροφική για 3 δις Ασιάτες αλήθεια των επιπτώσεων των κλιματικών αλλαγών.

(Πηγές: BBC, Science Daily)

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα καθορίσθηκε αρχικά στο πλαίσιο του αστικού κυρίως δικαίου, αλλά και του ποινικού, με διάφορους τρόπους, οι οποίοι αναφέρονται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ζώων, στην οικονομική εκμετάλλευσή τους, σε υλικές ζημίες που προκαλούν αυτά στην περιουσία, στη θανάτωση ανθρώπου από ζώο κλπ. Αντίθετα, ο ιστορικός του δικαίου βρίσκεται σε μεγάλη αμηχανία, όταν καλείται να αντιμετωπίσει την προβληματική της νομικής προστασίας των ζώων.

Νομοθετικά υπάρχει σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα στην προστασία των ζώων εν γένει και στην προστασία των ζώων συντροφιάς ειδικότερα, με την έννοια κυρίως ότι τα ζώα συντροφιάς έχουν καλύτερη νομική αντιμετώπιση.

Το Σύνταγμα του 1975 ρύθμισε στο άρθ. 24 την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο εντάσσονται και τα ζώα και έδωσε αφορμή σε μια ιδιαίτερα εκτεταμένη νομολογία για την προστασία της φύσης της πανίδας και πολλών αγρίων ζώων και πτηνών.

Με την ενσωμάτωση το 1992 στην εθνική νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των ζώων συντροφιάς, η έννοια του ζώου συντροφιάς πέρασε πλέον στο κανονιστικό μας σύστημα.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004, στάθηκαν η αφορμή για μια συνολική ρύθμιση του ζητήματος των αδέσποτων κι έτσι η Ελληνική Πολιτεία, δεδομένης της διεθνούς κατακραυγής κατά της Ελλάδας για τα αδέσποτα, «οδηγήθηκε» στην έκδοση του νόμου 3170/2003, του πιο σημαντικού και ολοκληρωμένου μέχρι σήμερα νομοθετήματος για την προστασία των ζωών συντροφιάς.

Ένα πλέγμα διατάξεων ρυθμίζει πλέον τις υποχρεώσεις στοργής των ανθρώπων για τα ζώα συντροφιάς. Οι ρυθμίσεις των νόμων για τα ζώα δεν περιορίζονται πια στον Αστικό Κώδικα και αναδείχθηκε μια μετατόπιση του ρυθμιστικού πεδίου από την ατομική ευθύνη στη συλλογικότητα και από το ιδιωτικό δίκαιο στη σφαίρα των κανόνων του δημοσίου δικαίου. Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι οι νέες αυτές διατάξεις αποτελούν ίχνος εκπολιτισμού του ανθρώπου, αν παράλληλα δεν αυξάνονταν τα εγκαταλελειμμένα ή τα φολιασμένα ζώα στους δρόμους και αν δεν υπήρχε άλλο πλέγμα διατάξεων που να ρυθμίζει την πολιτισμένη εξολόθρευση διαφόρων κατηγοριών ζώων και πάλι για λόγους συλλογικού ενδιαφέροντος.

Διαβάστε εδώ αναλυτικά τη νομοθεσία που καθορίζει τις σχέσεις των ανθρώπων με τα ζώα και τις ποινές που προβλέπονται για την κακομεταχείριση ή τη δολοφονία τους.


Βάσω Τάκη, Δικηγόρος Πρωτοδικείου Βέροιας

Ευχαριστούμε το Σύλλογο Ζωόφιλων Ημαθίας για την παραχώρηση του υλικού

Η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα καθορίσθηκε αρχικά στο πλαίσιο του αστικού κυρίως δικαίου, αλλά και του ποινικού, με διάφορους τρόπους, οι οποίοι αναφέρονται στο ιδιοκτησιακό καθεστώς των ζώων, στην οικονομική εκμετάλλευσή τους, σε υλικές ζημίες που προκαλούν αυτά στην περιουσία, στη θανάτωση ανθρώπου από ζώο κλπ.

Αντίθετα, ο ιστορικός του δικαίου βρίσκεται σε μεγάλη αμηχανία, όταν καλείται να αντιμετωπίσει την προβληματική της νομικής προστασίας των ζώων.

Νομοθετικά υπάρχει σαφής διαφοροποίηση ανάμεσα στην προστασία των ζώων εν γένει και στην προστασία των ζώων συντροφιάς ειδικότερα, με την έννοια κυρίως ότι τα ζώα συντροφιάς έχουν καλύτερη νομική αντιμετώπιση.

Το Σύνταγμα του 1975 ρύθμισε στο άρθ. 24 την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο εντάσσονται και τα ζώα και έδωσε αφορμή σε μια ιδιαίτερα εκτεταμένη νομολογία για την προστασία της φύσης της πανίδας και πολλών αγρίων ζώων και πτηνών.

Με την ενσωμάτωση το 1992 στην εθνική νομοθεσία της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για την προστασία των ζώων συντροφιάς, η έννοια του ζώου συντροφιάς πέρασε πλέον στο κανονιστικό μας σύστημα.

Οι Ολυμπιακοί Αγώνες του 2004, στάθηκαν η αφορμή για μια συνολική ρύθμιση του ζητήματος των αδέσποτων κι έτσι η Ελληνική Πολιτεία, δεδομένης της διεθνούς κατακραυγής κατά της Ελλάδας για τα αδέσποτα, «οδηγήθηκε» στην έκδοση του νόμου 3170/2003, του πιο σημαντικού και ολοκληρωμένου μέχρι σήμερα νομοθετήματος για την προστασία των ζωών συντροφιάς.

Ένα πλέγμα διατάξεων ρυθμίζει πλέον τις υποχρεώσεις στοργής των ανθρώπων για τα ζώα συντροφιάς. Οι ρυθμίσεις των νόμων για τα ζώα δεν περιορίζονται πια στον Αστικό Κώδικα και αναδείχθηκε μια μετατόπιση του ρυθμιστικού πεδίου από την ατομική ευθύνη στη συλλογικότητα και από το ιδιωτικό δίκαιο στη σφαίρα των κανόνων του δημοσίου δικαίου. Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι οι νέες αυτές διατάξεις αποτελούν ίχνος εκπολιτισμού του ανθρώπου, αν παράλληλα δεν αυξάνονταν τα εγκαταλελειμμένα ή τα φολιασμένα ζώα στους δρόμους και αν δεν υπήρχε άλλο πλέγμα διατάξεων που να ρυθμίζει την πολιτισμένη εξολόθρευση διαφόρων κατηγοριών ζώων και πάλι για λόγους συλλογικού ενδιαφέροντος.

Διαβάστε εδώ αναλυτικά τη νομοθεσία που καθορίζει τις σχέσεις των ανθρώπων με τα ζώα και τις ποινές που προβλέπονται για την κακομεταχείριση ή τη δολοφονία τους.


Βάσω Τάκη, Δικηγόρος Πρωτοδικείου Βέροιας

Ευχαριστούμε το Σύλλογο Ζωόφιλων Ημαθίας για την παραχώρηση του υλικού

Η κρίση χρέους στην Ελλάδα είναι η απόδειξη ότι ένα Δικαστήριο Διεθνών Χρεών είναι απαραίτητο. Και η πίεση είναι παρακαταθήκη για όλη την Ευρώπη.

Η κρίση του χρέους που αντιμετωπίζει η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, αποτελεί απόδειξη ότι η «χρηματοδότηση», εξακολουθεί να προκαλεί προβλήματα παντού.
Βρισκόμαστε σε έναν κόσμο όπου οι δανειστές μπορούν να δανείζουν με ατιμωρησία και οι δανειολήπτες θα πρέπει πάντα να πληρώνουν το τίμημα.

Το τίμημα αυτή τη στιγμή το πληρώνει η φτώχεια στην Ελλάδα, αλλά εδώ και δεκαετίες αυτή η μονομέρεια του χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει προκαλέσει τη φτώχεια και τον πόνο σε δεκάδες χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου. Μετά από μήνες, στα πρόθυρα της οικονομικής κατάρρευσης και ένα πακέτο διάσωσης, που ανέρχεται σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, η ελληνική κρίση δεν έχει ακόμη επιλυθεί, διότι οι μηχανισμοί που θα μπορούσαν να επιτρέψουν μια πραγματική λύση δεν υπάρχουν στο οικονομικό μας σύστημα. Καμία χώρα δεν έχει πρόσβαση στη δικαιοσύνη για να απαλλαγεί από τα αθέμιτα και ανεξόφλητα χρέη της.

Ενώ οι άνθρωποι οδεύουν στη ζωή τους χωρίς υγειονομική περίθαλψη και εκπαίδευση, ο δανειστής μπορεί να αναμένει πάντα την επιστροφή του. Η χώρα δανεισμού έχει δύο επιλογές:

1. να πληρώσει τα χρέη της χωρίς να δώσει σημασία στις επιπτώσεις των πολιτών της και στο πόσο άδικες είναι οι απαιτήσεις αυτές,

2. την αθέτηση των οφειλών και τον κίνδυνο της διεθνούς οικονομικής απομόνωσης.

Ακόμη και αν η τελευταία λύση θα ήταν καλύτερη για τους πολίτες, λίγες κυβερνήσεις το κάνουν.

Ουσιαστικά πολλές αναπτυσσόμενες χώρες ήταν και συνεχίζουν να είναι κλειδωμένες στην φυλακή του οφειλέτη τους.

Σήμερα η Ελλάδα έχει λάβει μια γεύση από το φάρμακο που έχει δοθεί στις φτωχότερες χώρες για πάρα πολύ καιρό.

Που αναγκάζονται να αποδεχθούν επιζήμιες οικονομικές πολιτικές που τους επιβάλλονται αντιδημοκρατικά από τους πιστωτές τους.

Ως οικονομολόγος η Jayati Ghosh λέει: «Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να εφαρμόσει μέτρα λιτότητας που θα προκαλέσουν σημαντική μείωση του εισοδήματος και της απασχόλησης άμεσα τώρα, αλλά και στο προβλέψιμο μέλλον, και τα οποία δεν θα διορθώσουν τις υπάρχουσες ανισότητες, αλλά στην πραγματικότητα θα επιδεινωθούν»

Αυτό δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα της Ελλάδας. Ο Juan Somavia, ο επικεφαλής της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας, εξέφρασε σοβαρές ανησυχίες αυτήν την εβδομάδα σχετικά με την κυρίαρχη κρίση του χρέους στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με την αυτοκαταστροφή του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος, μπορεί να θέσει τις ήδη εύθραυστες προσπάθειες παγκόσμιας οικονομικής ανάκαμψης σε περαιτέρω κίνδυνο.

Μια νέα έκθεση της I.L.O. αναφέρει ότι οι εξαναγκαστικές - από τις αγορές - δημοσιονομικές πολιτικές δεν μπορεί να είναι προς το συμφέρον τους, εφόσον θα οδηγήσουν σε μεγαλύτερη οικονομική συρρίκνωση ή ακόμη και σε μια βαθύτερη ύφεση. Ήταν απλώς αυτή η τακτική που βοήθησε να επέλθει η Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930. Οι εκθέσεις του οργανισμού λένε ότι η παγκόσμια ανεργία βρίσκεται στο υψηλότερο ποσοστό όλων των εποχών, με 34 εκατομμύρια άτομα να χάνουν την δουλειά τους διαμέσου της οικονομικής κρίσης και 110 εκατομμύρια άνθρωποι ωθούνται σε «διακυβευόμενες» θέσεις εργασίας.

Δεν πρέπει να πάρουμε αυτόν τον δρόμο. Χρειάστηκε η κρίση του χρέους να χτυπήσει το κατώφλι του σπιτιού μας για να ξυπνήσουμε απέναντι στα προβλήματα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Αλλά δεν είναι πολύ αργά για να τα διορθώσουμε.

Ένα Διεθνές Δικαστήριο Χρέους θα μπορούσε να ανατρέψει την κατάσταση, επιστρέφοντας στους ανθρώπους κάποια δύναμη από αυτή που τους πήρε η παγκόσμια οικονομία.

Ένα τέτοιο δικαστήριο θα επιτρέψει μια ουδέτερη διαιτησία σε περιπτώσεις διαφορών χρέους. Εάν συσταθεί σωστά, θα αποτρέψει τους δανειστές από την υπερβολική συμπίεση των οφειλετών – συνειδητοποιώντας ότι η πρωταρχική υποχρέωση ενός κράτους είναι η προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων των λαών της. Θα μπορούσε να αποτρέψει τις περιπτώσεις ανεύθυνων δανειστών να δίνουν χρήματα για άχρηστα, επιβλαβή, ή επικίνδυνα σχέδια.

Θα μπορούσε να σταματήσει τις κρίσεις ιδιωτικού χρέους να μετατρέπονται σε κρίσεις δημόσιου χρέους. Θα μπορούσε να αποτρέψει την κρίση χρέους του Τρίτου Κόσμου της δεκαετίας του 1980 και του '90 και να σταματήσει τα «ταμεία όρνια» που κατέστρεψαν ότι απέμεινε από τις χώρες οφειλέτες.

Η Γερμανία ζήτησε πρόσφατα κάτι σαν το εν λόγο Διεθνές Δικαστήριο Χρέους να ασχοληθεί με την κρίση του χρέους στην Ελλάδα. Αλλά εμείς πρέπει να είμαστε σίγουροι ότι ένα τέτοιο δικαστήριο θα λειτουργεί πραγματικά προς όφελος των φτωχότερων.

Κατά τους προσεχείς μήνες, το Jubilee Debt Campaign (JDC) θα συνεργαστεί με τους διεθνείς εταίρους για μια εκστρατεία για ένα Διεθνές Δικαστήριο Χρέους. Πιστεύουμε ότι ένα τέτοιο δικαστήριο θα πρέπει να είναι:

• Ουδέτερο: ότι δεν θα ελεγχθεί από τους πιστωτές, όπως είναι το ΔΝΤ. Αυτό είναι το πρόβλημα με το σημερινό σύστημα
• Περιεκτικό: πρέπει να ασχολείται με όλα τα χρέη από όλους τους πιστωτές και να εξετάζει το «δίκαιο του δανεισμού» πίσω από το χρέος, καθώς και τη βιωσιμότητα του χρέους αυτού καθαυτού.
• Προσιτό: σε απλούς ανθρώπους να καταθέσουν
• Δυνατότητα διαταγής άμεσης στάσης πληρωμών για την εν λόγω χώρα

(Πηγή: http://www.jubileedebtcampaign.org.uk/)

Αλέξανδρος Μπέλεσης
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
info@solon.org.gr

Ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προωθεί προς τα έξω την εικόνα ότι έχει «μεταρρυθμιστεί», ότι ενδιαφέρεται πλέον για τους οικονομικά ασθενέστερους και ότι έχει απαρνηθεί τις αποδεδειγμένα καταστροφικές πρακτικές του παρελθόντος, πρόσφατες ανεξάρτητες μελέτες επισημαίνουν ότι οι όποιες αλλαγές στην πράξη αποδεικνύονται επουσιώδεις.

Συγκεκριμένα, τον Απρίλιο του 2010, η ΜΚΟ Third World Network and Eurodad, δημοσίευσε μια μελέτη η οποία αναλύει τις συνθήκες του ΔΝΤ στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, επισημαίνοντας ότι η υποσχόμενη «μεγαλύτερη ευελιξία» είναι βραχυπρόθεσμη.

Έκθεση της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών (SOAS)
Οι ερευνητές της Σχολής Ανατολικών και Αφρικανικών Σπουδών (SOAS), θεωρούν ότι το Ταμείο επιστρέφει ήδη στις παραδοσιακές «λύσεις» των αντιπληθωριστικών οικονομικών πολιτικών και αποτρέπουν τις αναπτυξιακές πολιτικές μέσω μακροπρόθεσμων δημόσιων επενδύσεων. Η πλειονότητα των χωρών του δείγματος της μελέτης, αντιμετωπίζουν ήδη αυστηρότερους δημοσιονομικούς περιορισμούς μέσα στο 2010. Οι συγγραφείς της μελέτης κάνουν λόγο για «περιθωριακές προσαρμογές» στην παραδοσιακή πολιτική του ΔΝΤ, παρατηρώντας ότι «η υποκείμενη ιδεολογία και οι επιβαλλόμενες μεροληψίες του ΔΝΤ παραμένουν ανέπαφα». Το ΔΝΤ εξακολουθεί να δείχνει «έλλειψη φαντασίας» ενώ καταχράται την υιοθέτηση του όρου (policy space) έναν όρο που παραδοσιακά παραπέμπει σε πολιτικές «μακροπρόθεσμων και περισσότερο αναπτυξιακών προοπτικών».

Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι τα προγράμματα του Ταμείου εξακολουθούν να θέτουν ως βάση της στρατηγικής τους την «υπερβολική ενασχόληση με τους νομισματικούς και οικονομικών δείκτες», όπως των δημοσιονομικών, την σταθερότητα των τιμών, του πληθωρισμού, των χαμηλών επιτοκίων. Αυτή όμως η εστίαση κινείται σε βάρος της «απόδοσης των πραγματικών μεταβλητών», (πραγματικά επίπεδα της παραγωγής, εισοδήματος και απασχόλησης).

Τα «προγράμματα του ΔΝΤ εξακολουθούν να επιμένουν ότι η τόνωση της εγχώριας ζήτησης μέσω των δημόσιων δαπανών εξαρτάται από την διαθεσιμότητα της χρηματοδότησης από εξωτερικές πηγές, με ευνοϊκούς όρους», τη χρήση των «εγχώριων πόρων με ένα μη πληθωριστικό τρόπο», την διατήρηση των συναλλαγματικών αποθεμάτων και αποφεύγοντας τον «παραγκωνισμό του εγχώριου ιδιωτικό τομέα».

Η εστίαση αυτή αποκαλύπτει ότι το ΔΝΤ πιστεύει στην ανωτερότητα του εγχώριου ιδιωτικό τομέα έναντι του δημόσιου ως προς την ικανότητα εγχώριας οικονομικής ανάκαμψης. Το γεγονός αυτό περιορίζει σημαντικά τις πολιτικές που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν απασχόληση, επενδύοντας σε δημόσια υπηρεσίες, και θεσπίζοντας ευρύτερες κοινωνικές πολιτικές που θα στηρίξουν την ανάπτυξη και την αντοχή της οικονομίας σε εξωτερικούς κραδασμούς.

Σύμφωνα με την έκθεση, το Ταμείο επιμένει επίσης ότι οι δημόσιες δαπάνες μέσω επιχορηγήσεων, αύξησης της απασχόλησης στο δημόσιο θα πρέπει να μειωθούν. Η νομισματική πολιτική έγινε αυστηρότερη στις περισσότερες χώρες, ενώ η απελευθέρωση των τιμών ενθαρρύνεται και τα «μέτρα προστατευτισμού» όπως οι δασμοί και οι ποσοτικοί περιορισμοί στις εισαγωγές αποθαρρύνονται. Κατά ειρωνικό τρόπο, οι ανεπτυγμένες χώρες υιοθετούν τα προγράμματα «κινήτρων» τα οποία το Ταμείο αποθαρρύνει να εφαρμοστούν στις χώρες που αυτό δανείζει.

Το Ταμείο θα μπορούσε να διαδραματίσει ένα ρόλο «υποστήριξης της εναρμονισμένων παρεμβάσεων θέτοντας τις βάσεις για βιώσιμη ανάπτυξη και τη μείωση της φτώχειας». «Ωστόσο, (το ΔΝΤ) είναι διατεθειμένο να εφαρμόσει περιορισμένες αλλαγές, όπως η κοινωνική προστασία για τους φτωχούς» Μια εναλλακτική προσέγγιση θα ήταν να εφαρμόσει μακροοικονομικές πολιτικές που θα έχουν ως αποτέλεσμα μια ποικιλία κοινωνικών αποτελεσμάτων, πριν από την εφαρμογή τυχόν οικονομικών μέτρων. Αυτό θα απαιτούσε όμως «μια ρητή παρέκκλιση από την πολιτική της κοντόφθαλμης συρρίκνωσης του προϋπολογισμού».

Εκθέσεις της ESRCnet και Center of Concern
Μια άλλη νέα έκθεση από τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, συμπεριλαμβανομένης της Center of Concern και ESRCnet, συμφωνεί με την έκθεση της SOAS και υπογραμμίζει τις επιπτώσεις της παρούσας διαχείρισης της οικονομικής κρίσης από τις κυβερνήσεις, στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι «η έλλειψη ορθών πολιτικών σε περιόδους κρίσης συχνά διακυβεύει τις τιμές στον τομέα της στέγασης, της εκπαίδευσης, της υγεία, της ύδρευση και την απασχόληση». Η έκθεση τονίζει την «ανάγκη να δοθεί λεπτομερή προσοχή στο πώς οι οικονομικά ασθενέστεροι θα ωφεληθούν από τις εθνικές πολιτικές τόνωσης της οικονομίας» , υποστηρίζοντας ότι «τα πακέτα ώθησης της οικονομίας αποτυγχάνουν να συμπεριλάβουν το στόχο της υποστήριξης των οικονομικά ασθενών ομάδων του πληθυσμού».

Ανάγκη για συνοχή
Σε μια στοχαστική και η αναλυτική ματιά των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους χώρες έχουν ανταποκριθεί στην κρίση, η Dr Ilene Grabel του Πανεπιστημίου του Ντένβερ υποστηρίζει ότι η χαοτική απάντηση στη σημερινή παγκόσμια κρίση από το ΔΝΤ και τις εθνικές κυβερνήσεις αντιπροσωπεύει μια ιστορική στιγμή της «παραγωγικής ασυναρτησίας». Δηλώνει αισιόδοξη, δεδομένου ότι αυτή η έλλειψη συνοχής έχει εκτοπίσει την «νεοφιλελεύθερη συνοχή». Η Grabel παρατηρεί ότι η αλλαγή στο Ταμείο ήταν άνιση, και πως κάνει «ένα βήμα προς τα πίσω για κάθε δύο βήματα προς τα εμπρός». «Ενώ το ΔΝΤ έχει πραγματοποιήσει αρκετές θεμελιώδεις αλλαγές στις πολιτικές του εξακολουθεί να έχει πολύ δρόμο να διανύσει» Για τις αλλαγές που κάνει στις απόψεις του «θα πρέπει να αναγνωρισθούν δεόντως, αλλά τα πρόωρα χειροκροτήματα θα πρέπει να πρέπει να αποφεύγονται».

ΠΗΓΈΣ – ΑΝΑΦΟΡΕΣ
1. [brettonwoodsproject.org]
2.www.jubileedebtcampaign.org.uk
3.Η ΧΑΜΕΝΗ ΕΥΚΑΙΡΙΑ & ΤΟ ΜΑΥΡΟ ΚΟΥΤΙ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ, ΤΗΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ, ΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΤΩΝ & ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΟΥΣ
4.ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΜΕΛΙΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Η αναφερόμενη απλότητα δεν είναι απλοϊκότητα, αλλά αντιστοιχεί σ’ εκείνη την «απλότητα του οφθαλμού», με την χρηστική έννοια και στην πιο βαθιά της διάσταση. Υποδηλώνει μια ενστικτώδη, δοκιμασμένη, ενσυνείδητη και ολοκληρωμένη απροσωπία, αποκέντρωση, ομαδικότητα και συνεργατική επικοινωνία. Υποδηλώνει μια άνεση «Αφιλόδοξης Ταυτότητας» που έχει ως ένστικτο το πάθος της ανωνυμίας, του απαρατήρητου και του άγνωστου που ύμνησε ο Αλεξάντερ Πόπ και πολλοί άλλοι στοχαστές όπως ο Σόρεν Κίρκεγκαρντ που εμπνευσμένα απέδιδε την αρέσκεια του Θεού να κυκλοφορεί incognito. Αυτό συμβαίνει παρά την βιωματικά εναργή ένταση και την αναλισκόμενη υπερβατικότητα της ζωής και της συνειδητότητας σε μια μέθεξη εργώδη εσωτερικά και εξωτερικά.

Δύο είναι τα θεμελιώδη προβλήματα για να αρθεί η ανθρώπινη φύση σ’ αυτή την απλότητα.

1. Το πρώτο σημείο δυσκολίας είναι ότι πρέπει να καταφέρει να διεισδύσει μέσα από την αισθαντικότητα, την σκέψη και τον ψυχολογισμό τους στην ενορατική και ενατενιστική αμεσότητα στον κόσμο και το βάθος της πραγματικότητας, με καθαρό λόγο και διακριτική συμπαθητική κατανόηση.

2. Το δεύτερο σημείο δυσκολίας έγκειται στο γεγονός ότι ένα τέτοιο υπερβατολογικό εγχείρημα συνειδησιακής διέγερσης και αναστοχαστικής επίτευξης μπορεί να εγείρει τυρβώδη και φρενήρη ψυχολογική ατμόσφαιρα στην προσωπικότητα και αυτό δηλητηριάζει βαθιά την δράση της και την εκτρέπει. Γι’ αυτό και πριν από αυτήν την επίτευξη της διακονούσας το Είναι συνειδητότητας, απαιτείται μια μακρά σειρά από επιτεύξεις ή βαθιές παραιτήσεις από την ψυχολογική αυταπάτη.

Μόνο έτσι ο «απλός άνθρωπος» του Ρόμπερτ Μπράουνινγκ, όπως και ο «απλός οφθαλμός» του Χριστού δεν θα υποδηλώνει απαξία για τους άλλους ή τους φυσικούς ανθρώπους όπως και για τους μεγάλους αριθμούς τους που τόσο άρεσαν στον Αβραάμ Λίνκολ ή τον Ουώλτ Ουΐτμαν ώστε ο τελευταίος να τους αφιερώσει τα ένδοξα «φύλλα της Χλόης». Δεν υποδηλώνει απαξία για καμία κλίμακα όντος.

Η χωριστικότητα είναι αδιανόητη οντολογικά και ο νόμος του μερισμού κυβερνάει διακριτικά, άλλοτε ένδοξα και άλλοτε άδοξα σ’ όλα τα επίπεδα. Παραίτηση λοιπόν από κάθε διεκδίκηση έργου και ιδέας παρ’ όλη την εκλυόμενη Θέληση για το καλό και την υπηρετούσα συνταύτιση με το όλο.

Μόνο έτσι τα βάθη του Εαυτού εγείρονται στις φαινομενικές αντιξοότητες επάξια. Έτσι ανοίγεται ο δρόμος της Χαράς και της ευδαιμονίας της ψυχής και του πνεύματος πατά τις όποιες συνθήκες. Μ’ ένα θεατρικό αφοπλισμό του Εαυτού, με μια πραότητα που υποδηλώνει έσχατη ψυχολογική αφοβία.

Αυτή η ευδαίμων υπαρξιακή εμπιστοσύνη αποτελεί βάση βιωματικής ακτινοβολούσας αειφορίας, αφθονία και απελευθέρωση του κινήτρου. Ανοίγει το τοπίο μιας εσωτερικής απειροσύνης που χαίρεται από την φαινομενική αδυναμία της και ανεξουσιαστικότητα της. Ενεργεί υπό το φως μιας διακονούσας ή υπηρετούσας ελευθερίας, υπό την εκουσιότητα ή την θέληση στην Πνευματική της διάσταση.

Λειτουργεί αφαιρετικά και ανακαινιστικά στην μορφή και τις ιδέες που την διακατέχουν.

Αυτή η απλότητα αντιλαμβάνεται την πολλαπλότητα των όντων που ενεργούν παράλληλα με το ότι «Ο Εαυτός είναι Ένας». Έτσι αναγνωρίζεται διακριτικά και ταυτόχρονα ως απελευθερωμένη από το άγχος της αυταπάτης του χωριστού εαυτού με μια ενστικτώδη άνεση στην αναλίσκουσα και ζωοποιό ενότητά Του. Ο εαυτός είναι πέρα από τις θεατρικές παροδικότητες των μορφών. Ζει ως αμέριστα προσηλωμένη και απελευθερωτική «απομονωμένη ενότητα».

Έτσι εκδηλώνει το Είναι με Διάρκεια απελευθερωμένη από το άλγος και την παράσταση του Χρόνου, απελευθερωμένη από τον φόβο και τις τροποποιήσεις του φόβου και του νου. Ζει σε μια αγάπη που πιστοποιεί την αποδοχή της Ολότητας με μια ενάργεια που προσπερνάει την σκέψη και τον νου στο άγχος του να εκφράσει το Είναι και το Πνεύμα.

Μ’ όλη τούτη την βιωματική διαφορά από το σύνηθες η φύση διατηρεί το Χαρίεν μέτρο ως σχεδόν απαρατήρητος βίος και ορθές ανθρώπινες σχέσεις χωρίς τα δεσμά της ιδιοτέλειας.

Προφανώς αυτό είναι ένα όριο εαυτότητας στο οποίο συγκλίνει μια μακρά ακολουθία προοδευτικών πραγματώσεων. Η ομορφιά τόσο του ίδιου του Ορίου όσο και της συγκλίνουσας ακολουθίας συναποτελούν ένα τοπίο ταξιδιού στον Εαυτό μας.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας, Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

Την έναρξη των ανακρίσεων ανακοίνωσε ο Γενικός Εισαγγελέας Έρικ Χόλντερ χωρίς όμως να διευκρινίσει ποιες εταιρίες ή άτομα πρόκειται να εξεταστούν.

Η απόφαση αυτή έρχεται ως «απάντηση» στην κατακραυγή που έχει προκαλέσει η στάση τόσο της εταιρίας BP, όσο και των επίσημων αρχών, που κατηγορήθηκαν ευρέως από μερίδα του Τύπου, πλήθος επιστημονικών περιβαλλοντικών και κοινωνικών οργανώσεων και φορέων αλλά και μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης, για προσπάθεια συγκάλυψης των ευθυνών και της πραγματικής έκτασης της καταστροφής.

Ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα βρίσκεται και αυτός στο επίκεντρο των επικρίσεων. Σε επίσκεψή του στην πολιτεία της Λουϊζιάνα ανέλαβε προσωπικά την ευθύνη για την επίλυση της κρίσης και υποσχέθηκε ότι θα αποδοθεί δικαιοσύνη.

Το σχέδιο “top kill”, η τελευταία φιλόδοξη προσπάθεια της BP για να σταματήσει τη διαρροή πετρελαίου από την πλατφόρμα Deepwater Horizon απέτυχε και είναι πια φανερό ότι η καταστροφή είναι εκτός ανθρώπινου ελέγχου. Όπως και οι προηγούμενες προσπάθειες της εταιρίας για περιορισμό της πετρελαιοκηλίδας το "top kill" απέτυχε και η εταιρία παρά την τεράστια εκστρατεία που χρηματοδοτεί στα αμερικανικά ΜΜΕ βρίσκεται στο «μάτι του κυκλώνα». Κι αυτό γιατί η περιβαλλοντικές συνέπειες της κατάρρευσης της πλατφόρμας εξόρυξης πετρελαίου της στον Κόλπο του Μεξικού είναι ήδη ανυπολόγιστες. Ο υπουργός Εσωτερικών Κεν Σαλαζάρ δήλωσε μάλιστα ότι δεν είναι απολύτως σίγουρος ότι η εταιρία ξέρει τι κάνει. Το Υπουργείο του πάντως ήταν από τα πρώτα που κατηγορήθηκαν για την καταστροφή.

Οι αλιευτικές δραστηριότητες απαγορεύτηκαν σε μία τεράστια περιοχή που καλύπτει το 19% του Κόλπου.

Καθημερινά δεκάδες ζώα ξεβράζονται νεκρά στις ακτές με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις να κάνουν λόγο για μακροχρόνιες επιπτώσεις ακόμα και στη διατροφική αλυσίδα ολόκληρης της περιοχής. Ενδεικτικό της κατάστασης μάλιστα είναι ότι κάποιοι επιστήμονες ήδη ζητούν από την Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ (EPA) την προσθήκη κάποιων ειδών της περιοχής στη λίστα με τα είδη προς εξαφάνιση.

Κάθε ημέρα που περνά νέες πληροφορίες έρχονται στο φως της δημοσιότητας για τη δράση της εταιρίας, η οποία όπως φαίνεται, είχε εξετάσει και εφαρμόσει όλους τους τρόπους και τις τεχνικές να αντλεί πετρέλαιο, αλλά –παρά τις διαβεβαιώσεις της- δεν είχε κανένα σχέδιο σε περίπτωση ατυχήματος.
Είναι αξιοσημείωτο ότι τον Φεβρουάριο του 2009 η BP διαβεβαίωνε τις αρχές ότι «είναι απίθανο να προκληθεί ατύχημα στην επιφάνεια ή το βυθό της θάλασσας από τις παρούσες δραστηριότητες της εταιρίας», αλλά ακόμα και αν αυτό συνέβαινε εξαιτίας της μεγάλης απόστασης των εγκαταστάσεων από την ακτή και του εξοπλισμού που διαθέτει η εταιρία δεν θα υπάρξουν σημαντικές συνέπειες.

«Είναι ξεκάθαρο ότι η BP είπε ψέματα» δήλωσε στους New York Times o γερουσιαστής Έντουαρντ Τζ. Μάρκεϊ, πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας και Περιβάλλοντος. Ο κ. Μάρκεϊ έκανε λογο για εξαπάτηση της κοινής γνώμης από την εταιρία προσθέτοντας ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί πια να στηρίζεται στα όσα της λέει η BP[1].

Καθώς το μέγεθος της καταστροφής ημέρα με την ημέρα μεγαλώνει ίσως όλη η κατάσταση όπως έχει διαμορφωθεί να περικλείεται σε μερικές λέξεις της Γραμματέως της Υπηρεσίας Προστασίας του Περιβάλλοντος Λίζα Τζάκσον: «Ανησυχούμε βαθύτατα για όσα δεν έχουμε μάθει ακόμα»...

(Πηγές: Triple Crisis, AP, Environment News Service, Reuters, Inter-Press Service)

[1] The Latest on the Oil Spill, The New York Times, 22 Μαίου 2010

' ); //--> Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. ' ); //-->

Μέχρι τώρα οι επιστήμες λειτούργησαν με το αίτημα της κατάκτησης του περιβάλλοντος. Οι ίδιες οι επιστήμες έχουν αρχίσει να ανακτούν σε ένα βαθμό το μέτρο τους, μέσα από τις επιστήμες του περιβάλλοντος, αν και υπάρχουν δυο πεδία αιχμής στα οποία αναπτύσσεται μια άγρια και αλαζονική δυναμική των επιστημών

Μέσα από αυτό τον κεντρικό της ρόλο η επιστήμη διαμορφώνει ευρύτερα τον σύγχρονο πολιτισμό, έναν πολιτισμό που σε πολλά σημεία του είναι αντίθετος στο φυσικό του περιβάλλον και σίγουρα αντίθετος στην οικολογική κατεύθυνση του πολιτισμού, ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνει τις νοοτροπίες ανάλογα.

Η εξοικείωση μας με τις μηχανές και η αποξένωση της σχέσης μας με την εσωτερική πραγματικότητα και με τη φύση διαμορφώνει ένα άλλο πολιτιστικό τοπίο για τον άνθρωπο, έναν άλλο πολιτισμό που έχει ιδιαίτερη δυσκολία στην προσέγγισή του με τη φύση και το πνεύμα.

Επειδή όμως η ανθρώπινη φύση δεν μπορεί να αποξενωθεί για πολύ από την σχέση της με τη φύση και με τη ζωή που υπάρχει εκεί, με τη ζωή στο περιβάλλον, γι’ αυτό και δημιουργούνται αντίρροπες κινήσεις μέσα στην ανθρώπινη κοινωνία και στην ψυχοσύνθεση του ανθρώπου.

Οι αντίρροπες αυτές εξελίξεις υπάρχουν και στην ίδια επιστημονική κοινότητα.

Υπάρχουν αντίπαλα ρεύματα και στις επιστήμες του ανθρώπου και στις φυσικές και τεχνολογικές επιστήμες. Σίγουρα η διαμόρφωση των ρευμάτων της οικοηθικής, της βιοηθικής, της ηθικής για τη χρησιμοποίηση του κυβερνοχώρου και του διαδικτύου, για την σχέση του ανθρώπου με τη φύση, τη βιοποικιλότητα, για το νερό, για την ενέργεια, για το διάστημα όπως και για οποιοδήποτε συντελεστή του περιβάλλοντος, όπως αρχίζει και αναπτύσσεται και συμπεριλαμβάνεται σε διεθνή κείμενα, σε συνέδρια και διακηρύξεις είναι μια εκδήλωση της αντίρροπης δύναμης και μια ελπίδα για μια νέα κατεύθυνση της επιστήμης σε σχέση με το περιβάλλον.

Ωστόσο η κύρια δυναμική της επιστήμης πέρα από την αναζήτηση λύσεων στο ενεργειακό πρόβλημα αλλά και μέσα από αυτή την αναζήτηση έχει μια «λογική» βιασύνης, βίας, «λογική» που ξεκινάει από την χρηματοδότησή της, από ισχυρά επενδυτικά συμφέροντα και από ανταγωνισμούς αθέμιτους στον χώρο της γνώσης.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της περιπέτειας που έχει η αναζήτηση της παραγωγής ενέργειας από το υδρογόνο ή εναλλακτικές μορφές, όπου η επιστημονική κοινότητα λειτούργησε με αντανακλαστικά συμφέροντος και όχι επιστημονικής ειλικρίνειας και κοινής ωφέλειας.

Η αυτοκριτική της επιστήμης προχωράει με μεγάλη βραδύτητα τόσο για τη γνωστική της αυθεντία όσο και για τις εφαρμογές της.

Σε αντίθεση με την ανάπτυξη των εφαρμογών της επιστήμης, έχουμε δει πόσο μικρή είναι απήχηση του μεγάλου μετώπου των διάσημων επιστημόνων πριν από μισό αιώνα, με τους Αϊνστάιν, Ράσσελ, Σβάιτσερ και πολλούς άλλους απέναντι στην προοπτική των εφαρμογών της πυρηνικής τεχνολογίας, για στρατιωτικούς λόγους.

Οι εμπειρίες αυτές δείχνουν ότι στον τομέα της επιστήμης υπάρχει η μεγαλύτερη διακύβευση του πολιτισμού με το περιβάλλον. Έχουν ξεχαστεί πια οι αντιστάσεις των κοινωνιών και των ειρηνιστικών κινήσεων στην βόμβα νετρονίου, έχουμε προχωρήσει σε χρήσεις του απεμπλουτισμένου ουρανίου και φαίνεται ότι οι διεθνείς συνθήκες για την στρατιωτική τεχνολογία σε σχέση με το περιβάλλον έχουν τελματωθεί στην πρόοδό τους, για να μην πούμε ότι έχουμε έναν αναχρονισμό στην περιβαλλοντική βαρβαρότητα των νέων τεχνολογιών.

Ταυτόχρονα οι νέες τεχνολογίες επιτρέπουν μια νέα μορφή γκεττοποίησης μέσα από τον κόσμο της επικοινωνίας, του ανθρώπου στη σχέση του με τη φύση. Η οθόνη λειτουργεί ως μια γκεττοποίηση, ως ένα σύνορο στην πραγματική επαφή του ανθρώπου με τη φύση. Τα ζητήματα αυτά είχαν τεθεί από σοβαρούς επιστήμονες, διανοητές όπως ο Νόμπερτ Βίνερ και από τους ιδρυτές νέων επιστημών.

Δεν έλειψαν οι επιφυλάξεις και οι επισημάνσεις για τα προβλήματα που φέρνει η νέα επιστήμη και η νέα τεχνολογία μέσα από την εφαρμογή της και από την χειραγώγηση της εφαρμογής από την οικονομία και την πολιτική της.

Όμως όπως ακριβώς βλέπουμε τις αρνητικές όψεις στη σχέση και τον ρόλο της επιστήμης μεταξύ περιβάλλοντος και πολιτισμού, όπως βλέπουμε τον ρόλο της επιστήμης στην καλλιέργεια ενός συγκεκριμένου μοντέλου θεώρησης της φύσης, αναγωγικού και αναλυτικού, μηχανιστικού και όχι ολιστικού, έτσι πρέπει να δούμε και τις θετικές επιδράσεις μέσα από ειδικές επιστήμες, μέσα από ένα νέο ρεύμα στάσης των επιστημών απέναντι στα προβλήματα, το οποίο αναδεικνύει εναλλακτικές προοπτικές και δυναμικές μεταξύ πολιτισμού, επιστήμης και περιβάλλοντος.

Η κυριότερη θεματική δυναμική των επιστημών η οποία αναπτύσσεται σε σχέση με το περιβάλλον είναι στον τομέα της προσαρμογής αυτών των επιστημών στο περιβάλλον, στο τομέα για παράδειγμα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, στον τομέα του management και της πιστοποίησης των παραγωγικών μονάδων και των επιχειρήσεων για το περιβάλλον, στον τομέα των εναλλακτικών μορφών ενέργειας, στους τομείς που είναι εγγύτερα στη βασική έρευνα για το περιβάλλον, για τη μελέτη και διαχείριση των οικοσυστημάτων κτλ.

Σε αυτούς όλους τους τομείς η γνώση εξειδικεύεται με φιλικό τρόπο προς το περιβάλλον και με τη δυναμική της επιστήμης για την εφαρμογή αποκτά μια ιδιαίτερη αποτελεσματικότητα. Αυτή η αποδοτικότητα και η συνέπεια με την οποία η επιστήμη υπηρετεί αυτή την αποτελεσματικότητα είναι και μια αίσια εκδοχή για το μέλλον καθώς πρέπει να ξεπεράσουμε την εποχή των λόγων για το περιβάλλον και να περάσουμε στην εποχή της πράξης και των καλών πρακτικών.

Η επιστήμη μας καθοδηγεί στα σημεία που πρέπει να προσαρμοστεί η συμπεριφορά μας και η νοοτροπία μας απέναντι στο περιβάλλον, με αποτελεσματικό τρόπο, με πρακτική συνέπεια. Αυτό είναι η ιδιαίτερη συνεισφορά της επιστήμης, πέρα από το ότι έτσι αλλάζει το σύνολο της συμπεριφοράς μας και της νοοτροπίας μας και καταλαβαίνουμε πολύ καλύτερα τις συνέπειες των πράξεων μας απέναντι στο περιβάλλον, με τρόπο σύγχρονο και αποτελεσματικό.

Η επιστήμη της ιατρικής και οι επιστήμες της υγείας αναδεικνύουν την αμεσότητα του απόηχου των δικών μας συμπεριφορών προς το περιβάλλον και μέσα από αυτό προς εμάς. Αναδεικνύουν την κοινότητα των προβλημάτων των έμβιων όντων και σε συνδυασμό με τις άλλες επιστήμες φέρνουν στο προσκήνιο την ενότητα και την αλληλεπίδραση που υπάρχει μεταξύ του τρόπου ζωής μας και του περιβάλλοντος.

Οι επιστήμες που συνδέονται με τον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, οι επιστήμες των ανθρωπιστικών σπουδών δείχνουν και πάλι την ενότητα ανθρώπου και περιβάλλοντος, ανθρώπου και φύσης και την αμοιβαιότητα ή την ένταση των αλληλεπιδράσεων που αλλάζουν τον άνθρωπο και την κοινωνία μέσα από την εξέλιξη των σχέσεών μας με το περιβάλλον.

Επιστήμες όπως η ψυχολογία, η παιδαγωγική, η κοινωνιολογία κτλ όλο και πιο πολύ αναγνωρίζουν τη συντελεστική σχέση του ανθρώπου με τη φύση και την αναγκαιότητα να σταθούμε πάνω σ’ αυτή τη σχέση με τρόπο εποικοδομητικό, με τρόπο που να διαμορφώσει θετικές προοπτικές και να μας απελευθερώσει από τα σύνδρομα της βιαιότητας και της αλαζονείας του σύγχρονου πολιτισμού απέναντι στη φύση.

Είναι με επιστημονικό τρόπο που καταλήξαμε στα κείμενα της Στοκχόλμης, στο Ρίο και στο Γιοχάνεσμπουργκ. Με επιστημονικό τρόπο γίνεται συνειδητός ο κίνδυνος του μέλλοντος και η ανάγκη να αντιμετωπίσουμε τον περιβαλλοντικό κίνδυνο και να θεμελιώσουμε έναν νέο οικολογικό πολιτισμό.

Διαβάστε επίσης: H Γένεση των Επιστημών του Περιβάλλοντος

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Το νέο κρίνεται ως ιδιαίτερα σοβαρό καθώς το μεθάνιο είναι 25 φορές πιο ισχυρό – ως αέριο του θερμοκηπίου – από το διοξείδιο του άνθρακα, ενώ η απελευθέρωση του μεθανίου από τον βυθό της Αρκτικής, δεν περιλαμβάνεται στα μοντέλα πρόβλεψης των κλιματικών αλλαγών.

Η διδάκτωρ του πανεπιστημίου της Αλάσκας, Natalia Shakhova, δήλωσε στους The Times ότι μέχρι τώρα «η υποθαλάσσια ζώνη πάγου λειτουργούσε ως ένα καπάκι» για το εγκλωβισμένο μεθάνιο στο βυθό του ωκεανού. «Οι κλιματικές συνέπειες (από την απελευθέρωση του μεθανίου) είναι δύσκολο να προβλεφθούν. Αυτός ο τύπος της πηγής (αέριο θερμοκηπίου από τον βυθό της Αρκτικής) δεν έχει ποτέ προβλεφθεί από κανέναν και δεν έχει περιληφθεί από τα κλιματικά μοντέλα. Εμείς πάμε για να μελετήσουμε την περιοχή και να διερευνήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό. Η ανησυχία μας είναι ότι η υποθαλάσσια ζώνη πάγου παρουσιάζει ήδη σημάδια αποσταθεροποίησης»

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;}

Η αποσταθεροποίηση αυτή αποδίδεται στην αύξηση της καταγεγραμμένης τιμής της παγκόσμιας θερμοκρασίας, και η διαρροή του μεθανίου αναμένεται να αυξήσει περεταίρω την γενικότερη αυτή τιμή της μέσης θερμοκρασίας στον πλανήτη και να επηρεάσει σημαντικά το φαινόμενο των κλιματικών αλλαγών.

Η κατανόηση της παραγωγής και της ανίχνευσης της κίνησης του μεθανίου στην ατμόσφαιρα θεωρείται καθοριστικής σημασίας για την κατανόηση του φαινομένου των κλιματικών αλλαγών. Το μεγάλο κόστος όμως των ερευνών καθυστερούν την ταχύτητα των ερευνών. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Γεωλογικών Ερευνών των Ηνωμένων Πολιτειών, μόνο ο συνδυασμός του βάθους και της θερμοκρασίας συγκρατεί το μεθάνιο στο βυθό και έχει αποτρέψει την απελευθέρωσή του.

Ο καθηγητής Euan Nesbit, του Royal Holloway, University of London, δήλωσε ότι η έρευνα αυτή παρείχε μια ζωτική βάση για την αποτύπωση των μελλοντικών αλλαγών και ότι «είναι ένα σημαντικό σημείο σήμανσης. Οι Αρκτικές εκπομπές μεθανίου σαφώς εμπλέκονται στις κλιματικές αλλαγές που συνέβησαν στο τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων, και έχουν δείξει ότι [η ζώνη εγκλωβισμένου μεθανίου των ωκεανών] στα παγωμένα εδάφη αποτελεί ένα μελλοντικό κίνδυνο λόγο της αύξησης της θερμοκρασίας».

Αλέξανδρος Μπέλεσης,
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
info@solon.ogr.gr

Σήμερα βαφτίζουμε ως υπηρέτες του δημοσίου συμφέροντος τους φιλόδοξους, πνευματικά και υλικά ιδιοτελείς αυτούς δηλαδή που πιστεύουν στο «μακάριοι οι εξουσιάζοντες». Βαφτίζουμε ως υπηρεσίες τις κερδοσκοπικές συναλλαγές και ανταποδόσεις. Ως που θα συνεχιστεί αυτό;

Και αν το κέρδος αντανακλούσε στην δημιουργία αγαθών και την ποιότητα ζωής πάλι καλά, είναι όμως μια ανακύκλωση του τίποτε από τον σκουπιδοτενεκέ των φαντασμάτων.

Η ζωή μας είναι ένα δείπνο και μια χυδαιότητα πνευματικής δουλείας με όλη την γλαφυρότητα που της φέρνει η ύπνωση.

Βαφτίζουμε επίσης την αργομισθία ως υπηρεσία και απαιτούμε να σχηματισθεί ευημερία για μας μέσα από την αργομισθία μας. Τόσο ο Δημόσιος, όσο και ο Ιδιωτικός τομέας νοσούν. Πλεονάζει η εξουσία που ασκούμε, πλεονάζει η ευθιξία που έχουμε όταν μας κρίνουν και η οργισμένη αλαζονεία μας, πλεονάζει τέλος η επίκριση που ασκούμε πέραν του εαυτού μας και είναι ανάλογη της έλλειψης ουσιώδους αυτοκριτικής. Λείπει η ευαισθησία και η συμπόνια, λείπει η ευθύνη που αντικαθίσταται από την κακοήθη ευθιξία. Τέλος λείπει η εργασία αντί της επίκρισης.

Πέρα λοιπόν από την ανάγκη εξωτερικής αναδιάρθρωσης - που πρέπει να στοχεύει σε χαρακτηριστικά Ολικής Ποιότητας, Ευεργετικής Οργάνωσης, Ολιστικής Ανάπτυξης και Απελευθερωτικής Ομαδικότητας, υπάρχουν και πρόσθετα απαιτούμενα και αυτά είναι στον Σκοπό και στους στόχους.

Χρειαζόμαστε ενεργειακούς μερισμούς και υποστήριξη των ποιοτήτων και των διαφορών που υπάρχουν στο Οικολογικό και το Ανθρώπινο Πεδίο.

Το κοινό αγαθό της πνευματικότητας, του δημιουργικού πολιτισμού, της κοινωνικής αλληλεγγύης, της ελευθερίας, του ηθικού απείρου και της δικαιοσύνης που εξελίσσει, της παιδείας, το κοινό αγαθό της ζωής, της υγείας, του αισθήματος και των αισθήσεων του ωραίου, της αβλάβειας, της συμπόνιας της διάκρισης, του περιβάλλοντος, της βιωσιμότητας των ειδών και της ενθαλπίας της ζωής στην φύση χρειάζονται την χορηγία της Θέλησης και των ιδεών μας, της συμπεριφοράς μας και της εργασίας μας. Αυτό είναι σχέση ζωής και αγάπης.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
info@solon.org.gr

1) Καρλ Μαρξ: Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα
2) Καρλ Μαρξ: Κεφάλαιο, τόμος 1
3) Αντλερ: Ανθρωπογνωσία
4) Βασίλης Βιλιάρδος: Τα μέτωπα του πολέμου, ΜΚΟ Σόλων, 6 Μαΐου 2010
5) Γιάννης Ζήσης: Πράσινη Καμπή, Νοέμβριος 2009, Εκδ. Αειφορία

Αναζητώντας διέξοδο από την κρίση
Είναι η αιτία της γενικότερης κρίσης απλά και μόνο θέμα συγκέντρωσης εξουσίας σε λίγους; Είναι τα αιτήματα για θεσμικές αλλαγές αρκετά από μόνα τους για να μας βγάλουν από την κρίση; Μήπως η απελευθέρωση από την ιδιοτέλεια δεν είναι αποκλειστικά προσωπική υπόθεση; Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στην διαμόρφωση μιας διάχυτης επικλητικής ατμόσφαιρας για πραγματικές αλλαγές; Πώς θα αποφύγουμε την αναπαραγωγή της βαρβαρότητας του παρελθόντος, με νέες θεσμικές μορφές, για ακόμη μια φορά;

Το υπαρξιακό έλλειμμα ως βαθύτερο σημείο της κρίσης
Τόσο ατομικά όσο και συλλογικά, ως άνθρωποι και ως ανθρωπότητα αδυνατούμε να λειτουργήσουμε υπαρξιακά και να έχουμε μια μη ατομικιστική, εγωιστική ναρκισσιστική υπαρξιακή αντίληψη. Και όπως λέει ο αρχαίος τραγικός ποιητής Αισχύλος με το στόμα του Προμηθέα:
«Εύκολο είναι για κείνον πόχει όξω το πόδι
απ΄ τα δεινά, να δίνει συμβουλές κι ορμήνειες
στο δυστυχή»[1]

Όταν κάτι δεν αγγίζει εμάς είμαστε εύκολα απρόσωποι, υπερβατικοί, θετικοί, γεμάτοι αισιοδοξία και ζωτικότητα. Τα πράγματα όμως αλλάζουν όταν κάτι αγγίξει εμάς. Και πάλι μπορεί να υποστρέψουμε ενελικτικά και να γίνουμε πιο χωριστικοί και επιθετικοί μέσα από την τάση μας να εκφράσουμε αυτό που αλλιώς λέγεται «ενοχλημένη ταυτότητα» η οποία βρίσκεται σε πλήρη αντιπαραβολή με την «Aφιλόδοξη Tαυτότητα», με την ταυτότητα σε συνθήκη «απομονωμένης ενότητας» ή σε συνθήκη αποσυνδεδεμένης ή αποσπασμένης ευδαιμονίας όπως πχ περιγράφεται στην «Πέμπτη Ονειροπόληση» του Ρουσσώ:
«Μα αν υπάρχει μια κατάσταση όπου η ψυχή βρίσκει ένα στήριγμα αρκετά γερό για να αναπαυτεί ολόκληρη και να συγκεντρώσει εκεί όλη της την ύπαρξη, χωρίς να έχει ανάγκη να θυμηθεί το παρελθόν ή να πηδήξει στο μέλλον, όπου το παρόν διαρκεί πάντα χωρίς ωστόσο να σημειώνεται η διάρκειά του και χωρίς κανένα ίχνος διαδοχής, χωρίς κανένα άλλο αίσθημα στέρησης ή ικανοποίηση, χαράς ή λύπης, πόθου ή φόβου της ύπαρξής μας, και που αυτό μόνο το αίσθημα να μπορεί να την γεμίζει ολόκληρη, όσο αυτή η κατάσταση διαρκεί, αυτός που βρίσκεται μέσα της μπορεί να ονομαστεί ευτυχισμένος, όχι με μια ευτυχία ατελή, φτωχή και σχετική, σαν κι αυτή που βρίσκουμε στις χαρές της ζωής, αλλά μια ευτυχία αυτάρκη, τέλεια και γεμάτη, που δεν αφήνει στην ψυχή κανένα κενό που να την κάνει να νιώθει την ανάγκη να το γεμίσει» [2]

Σε κάθε όψη της ζωής μας υπάρχουν τραγικά ή υπαρξιακά σημεία. Η μυθολογία συμπύκνωσε συμβολικά την τραγικότητα και τον υπαρξιακό χαρακτήρα σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης. Στην αρχαία μας Ελλάδα γεννήθηκε - πιο οργανωμένο και πιο εκλογικευμένο θα έλεγε κανείς - το τραγικό θέατρο, η τραγωδία.

Η τραγωδία είναι μια αναπαράσταση της υπαρξιακής οικονομίας μας με όρους θεάματος. Οντολογικά και λειτουργικά όμως υπάρχουν - όπως και στο επίπεδο του θεάματος και της εικόνας - σημεία τραγικότητας. Ένα σημείο τραγικότητας πχ αναδεικνύεται από τα προβλήματα της υγείας, από τις ασθένειες. Ένα άλλο σημείο αναδεικνύεται από την οικονομική ένδεια με τη μορφή της ανεργίας ή με τη μορφή μιας χρεωκοπίας. Ένα άλλο σημείο αναδεικνύεται με την κατάρρευση της κοινωνικής εικόνας του εαυτού, του ειδώλου του εαυτού μέσα από μια διαπόμπευση ή μια συκοφαντία εν εναντία περιπτώσει.
Οντολογικά όμως αυτό που πρωταρχικά προβάλει είναι το υπαρξιακό ζήτημα το οποίο αναδεικνύεται μέσα από τις διεργασίες της αυτοσυνειδησίας ως μια εσωτερική ενόχληση, ως αυτό που ενοχλεί το στρείδι και δημιουργεί το μαργαριτάρι.

Όσο αναπτύσσεται η κοινωνία του θεάματος, του καταναλωτισμού, της τεχνολογίας, της θετικότητας, της αισιοδοξίας ή της ιλαρότητας προφανώς όλο και πιο πολύ χάνεται η βαθύτερη ανάδραση και αποκαθίσταται από ένα «βόμβο σιγής» γιατί οπωσδήποτε πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η αληθινή Σιγή ανήκει σε μια σφαίρα υπερβατικότερη στην οποία δεν υπάρχουν αυτές οι διακυμάνσεις και οι αναταράξεις.

Θα έλεγε κανείς ότι η Μπελ επόκ - ως ένας όρος που ανακαλύφθηκε πρόωρα για την αστική κοινωνία της Ευρώπης και των ΗΠΑ και με τη βοήθεια αυτής της κεϋνσιανής αντίληψης της οικονομίας και με την τεχνολογική καινοτομία και το τεχνολογικό μέρισμα - έγινε υπόθεση δισεκατομμυρίων πια σε όλο τον πλανήτη, ακόμη και σε περιπτώσεις χαμηλού εισοδήματος, στο βαθμό όπου το εισόδημα αυτό είναι κοινωνικά ισοζυγισμένο και βιώσιμο. Αντίστοιχα, πολλές παροχές υγείας έχουν αφαιρέσει τον υπαρξιακό χαρακτήρα της οργανικής σωματικότητας και της λειτουργικότητας, από την σχέση και την αίσθηση του σώματος. Τον υπαρξιακό χαρακτήρα τον αναθεωρούμε και μέσα από την εκάστοτε κρίση του ίδιου του σώματος.

Για το γεωπολιτικό και γεωοικονομικό υπαρξιακό έλλειμμα
Όλες οι κρίσεις αναδεικνύουν το υπαρξιακό έλλειμμα και χαρακτήρα και αυτό ισχύει και για την οικονομία και για την πολιτική και για τον χώρο του στοχασμού ευρύτερα. Βλέπουμε πια ότι δεν υπάρχει ένας ορίζοντας με παγκόσμιους στοχαστές σ’ αυτή την εποχή, όπως επίσης παράλληλα δεν υπάρχει μια ικανή, αναγκαία και επαρκής ηγεσία και αυτό ισχύει σε όλους τους τομείς περιλαμβάνοντας και τον τομέα των θρησκειών και της επιστήμης υπό την έννοια της κοσμοθεωρητικής άποψης και της ηθικής κοσμοθεώρησης και επίσης δεν υπάρχει στον τομέα της τέχνης, Είναι ότι δεν υπάρχει ένα εμφανές υπαρξιακό σήμα ή εκτόπισμα μια υπαρξιακή δυναμική. Διαφορετικά διατυπωμένο θα λέγαμε ότι το φράκταλ του υπαρξισμού είναι εξασθενημένο στην παγκόσμια διάχυσή του. Αντ’ αυτού υπάρχει το φράκταλ της κοινωνίας του θεάματος και του τεχνολογικού καταναλωτισμού κλπ. Σε τελική ανάλυση μπορεί να υπάρχουν παγκόσμιοι στοχαστές αλλά δεν υπάρχει πεδίο εξωτερικής του λειτουργίας.

Τώρα όμως ακριβώς που αρχίζει η παγκόσμια κρίση εξελίσσεται και ένα ανεξάρτητο πεδίο της που αγγίζει τους ανθρώπους ατομικά, υπάρχει και το πεδίο της κρίσης της κορεσμένης ισχύος. Υπάρχει ένα σημείο για το οποίο θα λέγαμε ότι το μοντέλο και το σύστημα ανάπτυξης που έχει η κοινωνική οργάνωση και ο πολιτισμός οδηγείται σε ένα αδιέξοδο, όπου πρέπει πλέον να μετασχηματιστεί και αυτό είναι το υπαρξιακό σημείο της γεωπολιτικής, της γεωοικονομίας. Πρέπει να αναστοχαστούμε το «γιατί» υπάρχουν αυτές οι στάσεις. Βέβαια, οι παίκτες αυτού του παιγνίου έχουν απωθήσει - τελείως μακριά από αυτούς - οποιαδήποτε υπαρξιακή σχέση, γιατί αυτή αναγνωρίζεται ως αδυναμία στην εκτελεστικότητα, στην άτεγκτη αποφασιστικότητα και την ωμότητα των στόχων και των μέσων τους.

Για την ευστοχία των αιτημάτων μας

Το πρόβλημα όμως είναι ότι παράλληλα με αυτή την ελίτ που είναι εξωφρενικά ελλειμματική στο υπαρξιακό της τοπίο, στην υπαρξιακή της αντίληψη, υπάρχει και το υπαρξιακό έλλειμμα του μέσου ανθρώπου τροφοδοτημένο από μια κοινωνία της διασκέδασης και της ιλαρότητας και σε κάποιες περιπτώσεις από την κοινωνία του φόβου, αν και στο βάθος όλων υπόκειται ο φόβος και η χωριστικότητα.

Η κοινωνία της ιλαρότητας ανατροφοδοτείται, καθώς οι εκφραστές της εναλλακτικής σκέψης εύκολα τοποθετούνται με μια ναρκισσιστική διάθεση και αρέσκονται να αυτοαποκαλούνται με διάφορα ονόματα και να εμφανίζονται ως εκπρόσωποι των ρευμάτων της νέας εποχής.
Υπάρχει ένα έλλειμμα επικλητικότητας και ορθής επίκλησης που δεν επιτρέπει να λειτουργήσουν διεργασίες ανάδυσης και εξελικτικής αναγνώρισης σε αξίες, ιδέες, αρχές, έννοιες, φορείς και πρόσωπα. Η έρημος και η «φωνή του βοώντος» μέσα σε αυτήν είναι χαρακτηριστικό σημάδι αυτής της πληθωριστικής πολυώνυμης και ανώνυμης κατάστασης με ένα βαθύ έλλειμμα ομαδικότητας συντονισμού σύνθεσης και ενορατικής αναγνώρισης ή αντίληψης.

Ωστόσο, το τραγικό και το βαθύτερο σημείο της κρίσης της εποχής μας είναι ότι χωρίς να έχουμε προετοιμαστεί μέσα από μια προνοητικότητα, μέσα από τον λόγο και την διορατικότητα, μπαίνουμε σε ένα τραγικό πεδίο εξελίξεων σε πολλούς τομείς: στο περιβάλλον, στην οικονομία, και σε όλο το φάσμα του πολιτισμού και της καθημερινής ζωής, χωρίς να μπορούμε να συγκροτήσουμε μια ακέραια και ορθά στοχεύουσα επίκληση και χωρίς να μπορούμε να αναγνωρίσουμε μέσα μας και έξω μας τις πηγές ανταπόκρισης σε αυτή την επίκληση ή τις πηγές εφέλκυσης.

Πλησιάζουμε ξανά απροετοίμαστοι σε μια υπαρξιακή οδυνηρότητα στην τραγικότητα όπως ακριβώς το ήθελε και η διεξαγωγή του τραγικού θεάτρου. Θα πρέπει πια να είμαστε ευαίσθητοι και ζωτικοί στην ανταπόκριση, στην ανάγκη για επίκληση και στην αναγνώριση των σημείων προς τα οποία στοχεύει αυτή η επίκληση, αυτή η ζήτηση ώστε να λειτουργήσει αρμονικά ενεργειακά ένας συντονισμός, μια επαναρρύθμιση στον ορίζοντα των εξελίξεων σε ατομικό, ομαδικό, συλλογικό και παγκόσμιο επίπεδο.

Η επικλητικότητά μας βέβαια δεν είναι ο μόνος παράγοντας από τον οποίο εξαρτώνται οι εξελίξεις αλλά όταν μιλάμε για επικλητικότητα αναφερόμαστε και στην εσωτερική της όψη. Η ικανότητά μας για αναστοχασμό εξαρτάται πολύ από αυτήν. Είναι η ικανότητά μας να επανιδρύσουμε το πλαίσιο της ζωής μας, τις σχέσεις μας, τις ανθρώπινες σχέσεις σε νέες και σωστές βάσεις - για να το πούμε με όρους και υπαρξιακής ψυχολογίας - για να βαδίσουμε ολοκληρωμένα την κλίμακα αξιών του Μάσλοου ή άλλες κλίμακες ή και διευρύνοντας αυτές στην αντίληψη. Η συστημική θεώρηση αυτού του αξιακού πλαισίου επηρεάζεται πολύ από την εσωτερική μας επικλητικότητα η οποία πρέπει να αντικαταστήσει το θέαμα και τον καταναλωτισμό.

Ευαισθησία και συνεισφορά στην ολότητα
Υπάρχει μια κυριαρχία της προσφοράς και όχι μια κυριαρχία της ζήτησης, παρόλο τον αβυσσαλέο κυκεώνα της επιθυμίας. Η ζήτηση πρέπει να τοποθετηθεί με μια εσωτερική ακεραιότητα, είναι μια ζήτηση για πνευματική και οντολογική ασφάλεια, για ελευθερία, για ομαδικότητα της ζωής και για εξελικτική διακριτικότητα της αντίληψης, έτσι ώστε τα προβλήματα να λυθούν με την εσωτερική αλλαγή των υποκειμένων που θα γίνει και αλλαγή των αντικειμενικών συνθηκών.

Δεν υπάρχουν πια μαζικά ιδεολογικά ρεύματα παρά μόνο ως αναχρονισμοί. Έχει κυριαρχήσει ο ατομικισμός και η ιδιοτέλεια ως αγοραίος πολιτισμός, αποτελεί το alter ego της κυριαρχίας της προσφοράς την οποία δεν την αντιλαμβανόμαστε και η οποία μας καθιστά όμηρους σε μια κατάσταση πολύμορφης και σαγηνευτικής εθελοδουλίας, για να θυμηθούμε τον Ετιέν ντε λα Μποεσί όπου σχολιάζει:
«Ένας λαός σκλαβώνεται μόνος του, κόβει τον ίδιο του το λαιμό όταν, έχοντας επιλέξει ανάμεσα στο να είναι υποτελής και στο να είναι ελεύθερος, εγκαταλείπει τις ελευθερίες και μπαίνει στο ζυγό, συναινώντας στην ίδια του τη δυστυχία, ή μάλλον, προφανώς, καλωσορίζοντάς την…» αλλά πιο κάτω προσθέτει:
«δεν υπάρχει τίποτα που ένα ανθρώπινο ον θα μπορούσε να αγαπήσει περισσότερο από την αποκατάσταση του δικού του φυσικού δικαιώματος, να μεταμορφωθεί ο ίδιος από ένα κτήνος με κυρτή πλάτη σε άνθρωπο»[3]

Πρέπει να αντιτάξουμε αποτελεσματικά και συντονισμένα, την επίκληση, την αναγνώριση και τον εξελικτικό δημιουργικό μας στοχασμό. Διαφορετικά, θα διευρύνεται η απόστασή μας από το ναδίρ της κρίσης και θα γίνεται πολύ πιο καταστροφική η διαδικασία της διαμονής μας σε επικίνδυνες συνθήκες καθώς το ναδίρ θα βαθαίνει.

Πρέπει να φτάσουμε όμως πρώτα στην εσωτερική μας αλήθεια για να μπορέσουμε να εκπέμψουμε και να αντιληφθούμε ορθά την επίκληση, να την λειτουργήσουμε και να αναγνωρίσουμε μέσα μας και έξω μας μια εφελκυστική παρουσία και λειτουργία σε ένα κύκλο διευρυνόμενης ευαισθησίας του εαυτού μας και αποκεντρωτικής συνεισφοράς στην ολότητα.

Αναφορές:

Το «τέλος της μεταπολίτευσης», η «κάθαρση του πολιτικού κόσμου», η «τιμωρία των ενόχων» και άλλες βαρύγδουπες εκτιμήσεις και αναλύσεις βλέπουν καθημερινά όλο και περισσότερο το φως της δημοσιότητας, εν μέσω της μεγαλύτερης εδώ και δεκαετίες γενικευμένης επίθεσης εναντίον των εργασιακών δικαιωμάτων που δέχεται η Ελλάδα.

Παράλληλα όμως παρατηρείται μια προσπάθεια, ο ζήλος, το εύρος και η «συνέπεια» της οποίας ίσως υπονοούν και ένα συντονισμό της, για να μπουν όλοι οι πολίτες αυτής της χώρας στο «ίδιο τσουβάλι». Μια λογική που διαπερνά εφημερίδες και κυρίως την τηλεόραση ότι όλοι έκλεβαν, όλοι είχαν βολευτεί, ότι όλοι ήταν ίδιοι.

Κανένας από αυτούς που τόσα χρόνια στήριζαν τον «εκσυγχρονισμό» και αργότερα την «επανίδρυση» της χώρας δεν μιλά για τον μέσο εργαζόμενο, αυτόν που δεν στηρίχτηκε στο «ρουσφέτι» για να βρει μια δουλειά στο δημόσιο, που δεν ζει εδώ και χρόνια καταστάσεις εργασιακού μεσαίωνα, που δεν μπορεί να αγοράζει πανάκριβα αυτοκίνητα ή κάνει διακοπές τρεις φορές το χρόνο. Χαρακτηριστικά τα «ρεπορτάζ» διάσημων τηλεπαρουσιαστών που μας πληροφορούσαν ότι ο Έλληνας δεν θα μπορεί πια να αγοράζει τα «τα ρολόγια των 13.970 της πλατείας Συντάγματος» ή εφημερίδες που μας παρουσιάζουν ως τυπικό δείγμα ελληνικής οικογένειας, τρεις οικογένειες με μηνιαία εισοδήματα 4.475, 6.883 και 30.000 ευρώ!

Τα ΜΜΕ απευθύνονται στον μέσο αναγνώστη ή τηλεθεατή λες και ήταν αυτός που βρισκόταν στο Βατοπέδι ή είχε επαφές με την όποια Siemens, λες και ήταν αυτός που συνεχίζει να εργάζεται ή/ και να κρατά ανοιχτά τα γραφεία της «Θεσσαλονίκη: Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 1997», άλλο ένα από τα δεκάδες παραδείγματα «έξυπνης διαχείρισης» του δημόσιου χρήματος που διασύρει τη χώρα διεθνώς.

Από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης κανένας δεν μπαίνει στον «κόπο» να προβεί σε έναν διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτούς που τόσα χρόνια έβαζαν «χέρι στο μέλι» και σε αυτούς που κοίταζαν το βάζο από μακριά. Μία κατευθυνόμενη ακραία λογική που έχει επικρατήσει πλήρως είναι ότι οι Έλληνες δεν δουλεύουν και απολαμβάνουν περισσότερα από όσα αξίζουν. Γίνεται δηλαδή μια πλήρης εξίσωση όλων των εργαζομένων με έναν δημόσιο υπάλληλο που έχει διοριστεί από κάποιο κόμμα σε κάποια δημόσια υπηρεσία ή οργανισμό η οποία δεν έχει λόγο ύπαρξης.

Αφού όμως κινούμαστε στην λογική της περίφημης «ανταγωνιστικότητας», γιατί οι υποστηρικτές της δεν αναφέρουν το γεγονός ότι πολλά ελληνικά τμήματα ξένων εταιριών κερδίζουν κατά καιρούς βραβεία παραγωγικότητας; Γιατί προτιμούν να ξεχνούν δηλώσεις παρόμοιες με αυτή στελέχους του Σ.Ε.Β. στο οικονομικό ένθετο της Κυριακάτικης Ελευθεροτυπίας, ο οποίος διατηρώντας την ανωνυμία του δήλωσε ότι τα ισχύοντα εργασιακά δεδομένα στην Ελλάδα δεν αποτρέπουν σε καμία περίπτωση την αυξημένη ανταγωνιστικότητα…

Ο διαχωρισμός όμως των ευθυνών δεν γίνεται, γιατί στόχος είναι η ενοχοποίηση ολόκληρης της κοινωνίας η οποία σαν διαδικασία θα απενεχοποιήσει αυτούς που κυρίως ευθύνονται. Η προβολή της ανάγκης για «εθνική ενότητα» εκ μέρους κάποιων κομμάτων και ΜΜΕ εξυπηρετεί ακριβώς αυτό το σκοπό.

Ευτυχώς όμως, αν στην Ελλάδα επικρατεί η λογική του «τσουβαλιάσματος» βρέθηκαν κάποια ξένα ΜΜΕ ή και πολιτικά κόμματα για να κάνουν αυτό το διαχωρισμό. Θα αναφέρουμε τρία μόνο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

1) Δημοσιεύματα όπως το «ρεπορτάζ» της γερμανικής εφημερίδας BIld τα οποία ενημέρωναν τους Γερμανούς φορολογούμενους πολίτες ότι οι Έλληνες κάθονται στις καφετέριες και περιμένουν τα γερμανικά ευρώ για να σωθούν, το οποίο μάλιστα έτυχε και πρωτοφανούς προβολής από πολλά ελληνικά ΜΜΕ, επικρίθηκαν σφοδρά ακόμα και από γερμανικά κόμματα (π.χ. μέρος του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, τους Πράσινους και το αριστερό Die Linke).

2) Ο ανταποκριτής του BBC στην Ελλάδα Μάλκολμ Μπράμπαντ, δημοσιογράφος που δεν ψάχνει ποτέ τα εύκολα καλά λόγια εξέφρασε με λίγες λέξεις μια πραγματικότητα, διαφορετική από αυτήν που στην Ελλάδα προσπαθεί να επιβληθεί, σε ρεπορτάζ του για το βρετανικό τηλεοπτικό δίκτυο. «Υπάρχει» είπε ο κ. Μπράμπαντ «η λογική ότι ο Έλληνας εργαζόμενος δεν δουλεύει πολύ, παίρνει καλά λεφτά και περνάει πολύ καλά. Οι Έλληνες όμως και πολύ δουλεύουν και ζουν σε μία χώρα ιδιαίτερα ακριβή».

3) Ο Βρετανός ακαδημαϊκός Dr. William Mallinson εξήγησε στους Βρετανούς τηλεθεατές την κατάσταση όπως έχει, αναφέροντας ότι στις διαδηλώσεις δεν κατέβηκαν μόνο ταραχοποιά στοιχεία, αλλά ο μέσος απλός Έλληνας εργαζόμενος, προσθέτοντας ότι «οι Έλληνες είναι πολύ πιο υπεύθυνοι από όσο τους πιστώνεται ότι είναι».

Τα «κροκοδείλια» δάκρυα για τους τρεις νεκρούς της 5^ης Μαίου προφανώς στοχεύουν στην προσπάθεια ενοχοποίησης ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας για λάθη ενός τμήματός της. Αυτό εξυπηρετεί συμφέροντα τόσο επιχειρηματικά, όσο και πολιτικά. Η προσπάθεια αυτή στέφθηκε με επιτυχία καθώς ένα σημαντικό τμήμα της ελληνικής κοινωνίας (όχι τυχαία στην πλειοψηφία του συντηρητικό πολιτικά) θεωρεί απαραίτητα τα νέα μέτρα και σωστή την «είσοδο» του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου στη χώρα, με την λογική του οποίου (Δ.Ν.Τ.) θα πληρώσουν όλοι τα λάθη και τις καταχρήσεις των δύο κομμάτων εξουσίας και των ακόλουθών τους.

Από την άλλη η ενοχοποίηση ολόκληρης της ελληνικής κοινωνίας συμβαδίζει και με την προσπάθεια διάσωσης ενός χρεοκοπημένου –οικονομικά αλλά κυρίως ηθικά- δικομματικού κράτους, αλλά και της ανάδειξης νέων «αδιάφθορων» πολιτικών δυνάμεων που προφανώς θα προέρχονται από τον επιχειρηματικό χώρο, έναν κίνδυνο τον οποίο αρκετοί έχουν αρχίσει να συζητούν ανοιχτά.

Τηλεοπτικοί «αστέρες» ζητούν τώρα την κάθαρση του πολιτικού χώρου που πριν από μερικούς μήνες με περίσσιο ζήλο υποστήριζαν. Και φυσικά ζητούν «από τους Έλληνες» να κάνουν «θυσίες για την πατρίδα», υποθηκεύοντας το μέλλον δύο, τριών ή και παραπάνω γενεών προκειμένου να γλιτώσει η χώρα από τα λάθη της μεταπολίτευσης, τα οποία τα έκανε ένα κομμάτι της κοινωνίας, αλλά τώρα πρέπει να τα πληρώσουν σχεδόν όλοι.

Το πρόβλημα αντί να επικεντρωθεί στην γενικότερη κρίση αξιών, καθοδηγείται ακόμα από αυτούς που την δημιούργησαν είτε πρόκειται για πολιτικούς, είτε για ανθρώπους των ΜΜΕ, είτε για λαοπρόβλητους επιχειρηματίες.

Η γενικότερη απαξίωση του πολιτικού συστήματος όμως όπως έχει δείξει τόσο η ελληνική ιστορία παλαιότερα όσο και η πρόσφατη ιστορία σε άλλα κράτη (π.χ. Ιταλία) οδηγεί σε λύσεις είτε ολοκληρωτικές (επιβολή δικτατοριών) είτε «παράδοξες» όπως είναι η άνοδος στην εξουσία επιχειρηματιών τύπου Σίλβιο Μπερλουσκόνι στην Ιταλία ή Σεμπάστιαν Πινιέρα φέτος στην Χιλή.

Επιπλέον η πλήρης δαιμονοποίηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου λαμβάνοντας υπόψη το καταστροφικό του παρελθόν όπου αυτό επενέβη, θα έπρεπε να γίνεται στα πλαίσια μιας συνολικής αλλαγής στρατηγικής οικονομικής ανάπτυξης και όχι με κεντρική ιδέα (μέσω των ΜΜΕ) την «ανταγωνιστικότητα των αγορών» και «την εμπιστοσύνη των διεθνών οίκων αξιολόγησης» ώστε «να μην καλπάσουν και πάλι τα spreads».

Η νεοφιλελεύθερη οικονομία όσο και να πασχίζει αδυνατεί να εξηγήσει στον μικρομεσαίο εργαζόμενο γιατί η πορεία των γερμανικών εξαγωγών για παράδειγμα θα αποτελέσει την αιτία της απόλυσής του ή της απώλειας των εργατικών του δικαιωμάτων.

Επιπλέον αρνείται να εξηγήσει γιατί οι «κερδοσκόποι» συνεχίζουν τα παιχνίδια τους σε βάρος των κρατών και εκατομμυρίων ανθρώπων. Στηρίζεται και ανατροφοδοτείται από αυτούς με τα αποτελέσματα να είναι εμφανή στο βιοτικό επίπεδο ολόκληρης της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μάλιστα ακόμα και σε χώρες όπως η Μεγάλη Βρετανία ή η Γερμανία.

Τώρα, έντρομα τα ΜΜΕ ανακαλύπτουν το μαύρο παρελθόν του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα συμφέροντα που κρύβονται πίσω από τους περίφημους «οίκους αξιολόγησης» και τις μαύρες ημέρες που έρχονται για μία οικονομία εμπορίου και υπηρεσιών που στο όνομα της ανάπτυξης στα πλαίσια της Ε.Ε. ως «ισότιμος εταίρος» και της εξυπηρέτησης πελατειακών σχέσεων έπεσε στο γκρεμό… Ίσως όμως τώρα να είναι πολύ αργά για εκτιμήσεις και αναλύσεις.

13 Μαΐου 2010
Άρης Καπαράκης
aris@solon.org.gr

Μερισμός - το πρόβλημα και οι διαστάσεις του

Η έννοια του μερισμού πρωταρχικά υποδηλώνει μια σχέση αλληλεπίδρασης, ανταλλαγής, συνεργασίας και ολοκλήρωσης, με υπόβαθρο την αρμονική λειτουργική ακεραιότητα των ημερών. Προϋποθέτει την αναγνώριση της ενότητας ως σχέσης και ως Είναι, την αναγνώριση του Είναι στο Όλο και την αφαιρετική και δημιουργική εξελικτική πορεία προς την σύνθεση. Προϋποθέτει την αναγνώριση της αναδυόμενης ελευθερίας μέσα από αυτή την πορεία και την προοπτική. Ο μερισμός αποκαλύπτεται όλο και πιο πολύ ως το σημαντικότερο ζητούμενο - απ’ την θετική όψη των πραγμάτων - και ως η μεγαλύτερη πρόκληση για τον άνθρωπο και την ανθρωπότητα.

Ενώ εκλαμβάνουμε την έννοια του μερισμού πρωταρχικά με την οικονομική εφαρμογή της, υπάρχουν πολλές άλλες σημαντικές διαστάσεις. Η βαρύτητα της ερμηνείας του μερισμού έχει αποδοθεί στην οικονομική της διάσταση. Σε αυτό σημαντικό ρόλο έχει διαδραματίσει το γεγονός ότι η θεμελιώδης παραβολή του Χριστού που αφορά το περιστατικό με τον «πλούσιο νέο» απευθύνεται, διαμορφώνεται και εκφράζεται με όρους οικονομικούς.

«Πώλησον τα υπάρχοντά σου και δος εις πτωχούς, και θέλεις έχει θησαυρόν εν ουρανώ, και ελθέ, ακολούθει μοι», [1] αυτή ήταν η προτροπή του Χριστού στην παραβολή με τον πλούσιο νέο. Ωστόσο, υπάρχει άλλη μια προτροπή - υποκειμενικά κανονιστική - στους μακαρισμούς, στο «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, διότι αυτών είναι η βασιλεία των ουρανών» [2], όπου η ένδεια προφανώς δεν μπορεί να ερμηνευτεί με την έννοια του αστόχαστου - καθώς θα ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με το «αγρυπνείτε» στην παραβολή με τις προνοητικές και τις μωρές παρθένες [3] - αλλά αναφέρεται τόσο στην σχέση ιδιοκτησίας που αναπτύσσουμε πάνω στην συνείδηση όσο και στην αδυναμία να μετουσιώσουμε την πληροφορία σε γνώση και την γνώση σε σοφία. Αναφέρεται σε διαδικασίες που συνδέονται με την επίτευξη μιας απόσπασης από την συνείδηση και από το εγώ σε ένα ευρύτερο πνευματικά ολοκληρώνον σημείο. Παρόλα αυτά όμως η συμβολική ορολογία είναι οικονομική.

Η ίδια η ζωή δομείται με διαδικασίες μερισμού σε πλανητικό επίπεδο. Οι πλανητικού επιπέδου διαδικασίες μερισμού δομούνται μέσω:

1. από τις αναγκαστικές ροές αποδομήσεων και αναδομήσεων,

2. από την τροφική αλυσίδα,

3. από το σύστημα αναπαραγωγής,

4. από την γονεϊκή μέριμνα και την οικογενειακή κοινότητα,

5. από την αγέλη,

6. από την οικολογική συμβιωτικότητα και συνεργασία

7. από την ανταγωνιστικότητα

Μερισμός & απελευθέρωση από την ιδιοτέλεια

Στον βαθμό που ξεπερνάμε αυτά τα ιδιοτελή μερισματικά όρια - γιατί ιδιοτελή μερισματικά όρια είναι το σώμα μας, η οικογένειά μας, η φυλή μας, η θρησκεία μας - ανοίγουμε νέους ορίζοντες μερισμού. Ποιο είναι όμως το θεμελιώδες εμπόδιο για αυτή την αδυναμία μερισμού; Γιατί αν πάσχει σήμερα από κάτι ο άνθρωπος και ο κόσμος είναι από αδυναμία μερισμού;

Ο μερισμός θα οδηγούσε σε μια κουλτούρα ευχέρειας στην αναστοχαστική επανίδρυση του κόσμου, σε μια ευχέρεια καινοτομίας και αλλαγής που θα άφηνε πίσω του όλα σχεδόν τα σημερινά μας προβλήματα.

Α. Πρωταρχικό εμπόδιο για τον μερισμό είναι τόσο η ανεπάρκεια της συνείδησής μας να προσδιορίσομε την έννοια του μερισμού όσο και η ανεπάρκειά μας να λειτουργήσουμε - στην πράξη - μερισματικά την συνείδησή μας ή να λειτουργήσει ως όψη μεριστική η συνείδησή μας.

Β. Κατά δεύτερο λόγο, εμπόδιο για τον μερισμό είναι η συμβολική, η ειδωλική καθήλωση σε ιδιοτελή όρια, όπως είναι η περιουσία, η ιδιοκτησία, η φήμη, το όνομα, η εξουσία.

Σε αυτόν τον φαύλο κύκλο, κυριαρχεί η έννοια της ιδιοκτησίας - μια έννοια γόνιμη εξελικτικά τόσο γιατί προκάλεσε τις εμπειρίες της διαμάχης όσο και γιατί λειτούργησε ως υπόβαθρο ελευθερίας ή ακεραιοποίησης. Η ιδιοκτησία επίσης είναι ένας τουλάχιστον Ιανός [4] και το ζήτημά μας είναι να κατευθυνθούμε προς ένα διαφορετικό πεδίο στο οποίο αυτή δεν θα είναι πλέον μια αξιωματική υπόθεση, μια a priori (εκ των προτέρων) συνθήκη, αλλά μια συμβολαιακή και εξελικτική συνθήκη λόγου, υπό όρους για παράδειγμα αβλάβειας και αυτό μπορεί να αφορά ακόμη και στο δικαίωμα του βλάπτειν το σώμα μας.

Προφανώς σε αυτή την περίπτωση δεν θα πρέπει να τραυματίζεται η ελευθερία γιατί όπως έχουμε δει - και όπως θα δούμε - η εξέλιξη είναι θεμελιωδώς δυαδική. Η ελευθερία από την μία, ο μερισμός από την άλλη και τελικά η διαλεκτική σύνθεση των δύο αυτών πόλων. Στην επίτευξη αυτής της σύνθεσης βρίσκεται η μεγάλη δυσκολία καθώς δεν έχουμε συνηθίσει στην ομαδικότητα της σχέσης των αρχών, των εννοιών, των ιδεών και των αξιών βλέποντάς τα όλα ως αυτά να βρίσκονται σε αντιπαράθεση.

Εδώ αξίζει να σημειώσουμε ότι και ο πλέον ιδιοτελής και χωριστικός άνθρωπος είναι υποχρεωμένος σε ένα ελάχιστο, έστω και τιτανικής προέλευσης, μερισμό καθώς βρίσκεται σε ένα καθεστώς μερισμού της επιθετικότητας, της εγωιστικότητας και της ιδιοτέλειας - που είναι ένα υλικό υπόβαθρο - και βρίσκεται σε αδυναμία πνευματικού ανασχηματισμού και πνευματικής εργασίας, βρίσκεται σε εξαιρετική τυφλότητα. Παρόλα αυτά ανασύρει μερισματικά θηριώδεις καταβολές και τέτοιες περιπτώσεις έχουμε πολλές στην ιστορία και μπορούμε να τις βρούμε υπό τον όρο ότι δεν θα είμαστε απλοϊκοί στην αντίληψη γιατί καλούμαστε να εξετάζουμε πάντα την διαλεκτική της βίας και την εξέλιξη διαμέσου της βίας και να είμαστε διακριτικά διαγνωστικοί και ευαίσθητοι στην καταγραφή των ενελικτικών υποκριτικών δράσεων και ρόλων στην ιστορία. Το ίδιο ισχύει και για το εσωτερικό μας θέατρο.

Μερισμός & εσωτερική ανάδειξη του όντος

Ο μερισμός λοιπόν είναι μια εξαιρετικά δύσκολη στην εκδήλωσή της ιδιότητα ή αρχή. Ο μερισμός έχει αποδοθεί και με άλλους όρους όπως αυτόν της αγάπης - στην οποία αναγνωρίζεται ως κυρίαρχο χαρακτηριστικό η αισθαντική, περισσότερο δυναμική, «απομονωμένη ενότητα», με όρους μιας πνευματικής στάσης - και ου το κάθε εξής.

Ο μερισμός λοιπόν έχει δύο βασικές εστίες δυσχέρειας και υπό αυτή την διπολικότητα πρέπει να προσεγγιστεί:

1. Ο μερισμός στο ψυχολογικό πεδίο, υπό την έννοια της υπέρβασης του ναρκισσισμού της συνείδησης αλλά και της ιδιοκτησιακότητας πάνω στην συνείδηση της αντίληψης ιδιοκτησίας συμφυώς με την συνείδηση, της ατομικότητας υπό το καθεστώς μιας νοητικής χωριστικότητας και ακεραιότητας

2. Ο μερισμός στο πεδίο της κοινωνικής οργάνωσης όπου συμπυκνώνεται στην οικονομική συναλλαγή, στους οικονομικούς θεσμούς, στην συμμετοχή στην παραγωγή του προϊόντος, στην συμπερίληψη του ατόμου και της ομάδας, στην ολική οικονομία κλίμακας του οικονομικού συστήματος.

Πολλές φορές δίνουμε έμφαση περισσότερο στο είδωλο και έτσι αποφεύγουμε να σταθούμε αντιμέτωποι με το πιο εσωτερικό πρόβλημα. Όταν κάνουμε λόγο για ψυχολογικό μερισμό αναφερόμαστε στο πεδίο μερισμού της πνευματικής, της ψυχικής, ψυχολογικής και βιοικολογικής πραγματικότητας που μας περιβάλλει.

Η συνείδηση βρίσκεται σε μια πλανητική δεξαμενή του όντος και μέσα σε αυτήν υπόκειται σε έναν μερισμό. Ο πλανητικός ορίζοντας - για την ώρα - για την ανθρώπινη συνείδηση και ζωή είναι ένας αξεπέραστος δακτύλιος και μέσα σε αυτό τον δακτύλιο υποχρεούμαστε να μετασχηματίσουμε το φυσικό το ζωικό αλλά και το ψυχολογικό υπόβαθρο.

Μια τέτοια προοπτική περίπου προσδιορίζει και ο Σρι Ωρομπίντο ως εξελικτική προοπτική για τον άνθρωπο και όχι μόνο αυτός. Η εξέλιξη στην προοπτική του μερισμού είναι η θεμελιωδέστερη εξέλιξη από όλες τις άλλες και συνιστά την μεγαλύτερη κρίση της ανθρωπότητας τόσο προς τα υπανθρώπινα οικολογικά βασίλεια και στο εσωτερικό της όσο και προς τον υπερβατικό κόσμο ή τον κόσμο των ιδεών, των αρχών και του Είναι.

Η συστημική γένεση για παράδειγμα των φιλοσοφικών συστημάτων, εισήγαγε έναν νοητικό μερισμό, με την υπανάπτυξη αλλά και την εξελικτική τους λειτουργία, στον παγκόσμιο πολιτισμό.

Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πώς η πνευματική εξέλιξη είναι μια «» και εδώ έχουμε δει να γίνονται - πολλές φορές - θεμελιώδεις στρεβλώσεις ή προοδευτικές καθηλώσεις από εξελιγμένες συνειδήσεις που δεν προέβησαν στο επόμενο βήμα μερισμού, ελευθερίας και υπέρβασης.

Προσθέτουμε τώρα έναν τρίτο παράγοντα που είναι συναφής με την ελευθερία αλλά και τον μερισμό: την υπέρβαση ως μια διάσταση του πνεύματος.

Μπορούμε να πούμε ότι η εξέλιξη της συνείδησής μας - την ίδια ώρα που είναι εκτεθειμένη πχ στον πόνο ή στην συμπάθεια ή στα «ηθικά συναισθήματα» - όπως θα έλεγε ο Άνταμ Σμιθ - που βασίζονται πάνω σε μια συμπαθητική προσομοιωτή φαντασία ή στον «ηθικό νόμο μέσα μας» [5] όπως θα έλεγε ο Καντ την ίδια ώρα η συνείδηση πρέπει και μπορεί να σταθεί σε μια συνθήκη απομονωμένης ενότητας και υπερβατικότητας, να μπορεί να αποσπασθεί και ταυτόχρονα να είναι εργώδης στο επίπεδο της αλληλεγγυότητας και της αβλάβειας στο φυσικό πεδίο και μέσα από αυτή την ικανότητα πνευματικής τάσης να καθίσταται διατηρήσιμη η ελευθερία.

Εξάλλου αποκλείεται - από την τραγικότητα και τον υπαρξιακό χαρακτήρα της εμπλοκής - να λειτουργήσει αυτή η απλοϊκότητα. Η εννοιακή, η υπαρξιακή και η υπερβατική μέριμνα είναι θεμελιωδώς αλληλένδετες. Η εννοιακή μέριμνα απηχεί της αιτιώδης σχέσης και το γνωστικό γίγνεσθαι όπου ο ορών είναι αγνή γνώση αλλά κοιτάζει τις παρουσιαζόμενες ιδέες διαμέσου του νου. Η υπαρξιακή μέριμνα αφορά την απόδοση, την εξάλειψη και την ολοκλήρωση μέσα στο Είναι της αναφορικότητας της συνείδησης, αφορά την υπέρβαση της αιτιατής παράστασης μέσα σε πνευματική εμπειρία και η υπέρβαση αφορά τελικά την αντίληψη ενός υπαρξιακού μετατραγικού επέκεινα ή υπό το φως αυτού του μετατραγικού επέκεινα την αντίληψη του κόσμου. Ας έρθουμε όμως τώρα σε ένα διττό πεδίο που πραγματικά βλέπουμε πόσο δύσκολη είναι η πραγμάτωση του μερισμού.

Μερισμός και καθημερινή βιωματική αξίωση

Η πραγμάτωση του μερισμού είναι εξαιρετικά δύσκολη στο πεδίο της οικονομίας και της διαλογικότητας της επικοινωνίας της συνείδησης. Είναι δύο πεδία στα οποία εκδηλώνονται πολύ έντονα η χωριστικότητα και ο ναρκισσισμός ως παρενέργειες της ατομικοποίησης και της νοητικοποίησης της ζωικότητας και αυτό είναι το δύσκολο σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί όλη η εκπαιδευτική έμφαση.

Για παράδειγμα, στην ψυχολογία, η εξελικτική και η υπαρξιακή κλίμακα των αξιών του Αβραάμ Μάσλοου, έχει δοθεί ένας οδικός χάρτης - μια απλοϊκότητα υπό μια έννοια - και αυτό κρίνεται εκ του αποτελέσματος στο πεδίο της εκπαίδευσης. Δυστυχώς τέτοιες διδασκαλίες δεν μπόρεσαν να οργανωθούν πραγματικά με συστημικό και βιωματικό τρόπο που θα επέτρεπε σε όποιον είχε το απαιτούμενο ενδιαφέρον να εξέλθει από την αμεριμνησία, την ιδιοτελή άρνηση του μερισμού, την καθήλωση στην ιδιοτέλεια και να οδηγηθεί τελικά στην οντολογική, στην κοινωνική και στην βιωματική του αξίωση, μέσα στην καθημερινότητά του. [7]

Όμως ας έρθουμε στην τραγική εικόνα του μη μερισμού. Δεν έχει κανείς παρά να ταξιδέψει σε μια εικόνα της Αφρικής ή στις φαβέλες (φτωχογειτονιές) της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής ή στο περιθώριο των αναπτυγμένων κοινωνιών για να δει την αναλγησία του χωριστικού «ανθρώπου των αγορών», που τόσο θα αντιπαθούσε ο Άνταμ Σμιθ.

Δεν έχει επίσης κανείς παρά να δει πόσες ιδέες ή πόση εξέλιξη χάθηκε επειδή αρνηθήκαμε να αναγνωρίσουμε την ποιότητα η τις ιδέες που εκφράζονται διαμέσου κάποιου άλλου.

Δεν υπήρξαν πολλοί σαν τον Ralph Waldo Emerson που είπε ότι:

«Δε θ’ αποποιηθώ μικρόπρεπα την απεραντοσύνη του καλού, γιατί άκουσα πώς ήλθε σε άλλους με κάποια διαφορετική μορφή» [8]

Τώρα πια είμαστε αντιμέτωποι με μια θυσιαστική πίεση και ποδηγέτηση για μερισμό για λόγους βιωσιμότητας υπό αναγκαστικές συνθήκες, γιατί το δικό μας έλλειμμα αντικατοπτρίζεται διαλεκτικά στην ιστορική στρέβλωση.

Μερισμός & εξουσιαστικές & απελευθερωτικές ιεραρχίες

Ο μερισμός λειτουργεί τόσο μέσα από την ατομική όσο μέσα και από την κοινοτική απόδοση. Λειτουργεί συνθετικά προάγοντας την σύνθεση και αφορά όλη την ευρύτητα του φάσματος. Το φαινόμενο του οργανισμού είναι ένας πολυσύνθετος μερισμός στον οποίο ειδικό κεντρικό ρόλο παίζουν οι αδένες, το κεντρικό σύστημα, το αίμα και η κυκλοφορία του, τα συστήματα μεταβολισμού και οργανικής ολοκλήρωσης. Εδώ δεν παρατηρούμε αυτό που θα λέγαμε τον κυτταρικό ναρκισσισμό παρά μόνο στις νεοπλασίες.

Κατ’ αντίστοιχο τρόπο θα μπορούσε να πει κανείς ότι στην κοινωνική συγκρότηση η ιεραρχικότητα δεν βασίζεται στον ναρκισσισμό αλλά στην σημαντικότητα των εκπροσωπουμένων αρχών, στον μερισμό των αρχών αυτών. Δυστυχώς ο κοινωνικός και ψυχολογικός ναρκισσισμός είναι το διέπον στοιχείο στις βασικές λειτουργίες της πολιτικής κοινωνίας.

Παράλληλα, ο πολιτισμός ως φαινόμενο είναι φασματικός, είναι πολυτομεακός και ο κάθε τομέας δυστυχώς λειτουργεί με τον δικό του ναρκισσισμό και αποφεύγει την σύνθεση και την αλληλεπίδραση με τους άλλους.

Δύο τομείς, η πολιτική και η οικονομία έχουν εξαιρετική διασύνδεση η οποία όμως είναι φτωχή σε ποιότητα. Είναι τομείς που εκφράζουν την κύρια δυναμική του ναρκισσισμού όπως ενίοτε στο παρελθόν έκφρασαν η θρησκεία με την πολιτική ή αναπτύσσεται στις σχέσεις μεταξύ τέχνης, επιστήμης και θρησκείας. Η εκπαίδευση και ο τομέας της φιλοσοφίας και της ψυχολογίας λειτουργούν επίσης με τον ιδιαίτερο δικό τους ναρκισσισμό κατά περίπτωση.

Υπάρχουν σημεία συνθέσεως:

1.πρωταρχικά είναι η εκπαίδευση

2.κατά δεύτερο λόγο η πολιτική και

3.οπωσδήποτε οι ανθρώπινες σχέσεις και η καθημερινή οργάνωση της ζωής.

Θα λέγαμε ότι είναι τα τρία βασικά χρώματα που διέπουν κατασταλτικά την ανθρωπότητα και την ιστορική εξέλιξη του πολιτισμού της και την ζωή του ανθρώπου μέσα στο κοινωνικό του αρχιπέλαγος.

Ταυτόχρονα επίσης δεν αναπτύσσεται η σύνθεση μεταξύ της σκέψης, του συναισθήματος, της αισθαντικότητας, του ενστίκτου και της αίσθησης, πολύ δε περισσότερο αν συμπεριλάβουμε την ενόραση ή την υπερβατικότητα της συνείδησης, τις πνευματικές εμπειρίες της συνείδησης στις διαστάσεις του συνειδητού.

Το κύριο αδιέξοδο βρίσκεται στην ολοκλήρωση του κινήτρου στη θέληση για το καλό και σε μια μετατόπιση της αίσθησης ταυτότητας στην ομαδικότητα χωρίς την απώλεια ίχνους ελευθερίας αλλά με μια δυναμική υπερβατικής δημιουργικότητας.

Περνάμε σε μια κρίση όπου καθοριστική για την βιωσιμότητα του ανθρώπου είναι η ολοκλήρωση του μερισμού και της ομαδικότητας, η ολοκλήρωση της ενόρασης και της αποσύνδεσης - σε τελική ανάλυση - της ζωής μέσα από την θέληση για το καλό, την αλτρουιστική θέληση και την κυκλοφορία των ιδεών στο υλιστικό πεδίο του πολιτισμού που είναι πεδίο διένεξης και ζωικών - με την αρχέγονη έννοια - ζωτικών χώρων.

Οι σημερινές ιεραρχίες εσωτερικού και εξωτερικού ναρκισσισμού είναι ανάγκη να αντικατασταθούν από ιεραρχίες εσωτερικού και εξωτερικού μερισμού, απελευθερωτικές, βαθύτερα υποκειμενικές, μη εξουσιαστικές, που βασίζονται σε μια αμοιβαιότητα συνεργατικής αναγνώρισης και σε μια ομαδικότητα στις οποίες το λειτουργικό στοιχείο της ατομικής ποιότητας θα είναι φορέας ομαδικότητας, μερισμού και υπερβατικότητας.

Η επίτευξη του μερισμού, της ομαδικότητας και της ενορατικής υπερβατικότητας της συνείδησης θα οδηγήσει σε μια νέα ανθρωπολογική εφέλκυση και εντύπωση, σε μια νέα επαφή και προσέγγιση στο είναι, στον λόγο και την ολότητα.

Παράλληλα θα αποκαλυφθεί ότι τα ζητήματα που μας απασχολούν στην καθημερινότητά μας επιλύονται δια της μείζονος διαδικασίας αυτόματα. Καθίστανται επουσιώδη και μη καθοριστικά.

Για τους επικριτές του μερισμού

Θα κλείσουμε την αναφορά μας στον μερισμό με αυτούς που είναι επικριτές του ή αυτούς που θεωρούν ότι μέσα από την ανταγωνιστικότητα, την χωριστικότητα και την ισχύ λειτουργεί ένα «Αόρατο Χέρι» του μερισμού. Όμως, ο μερισμός πρέπει να ‘ναι καταρχήν ολιστικός. Θα μπορέσει άραγε κανείς να διαγνώσει την ολιστικότητα, την συστημικότητα και την συνθετικότητα στους κανόνες της αγοράς;

Η ατομικιστική μορφή οργάνωσης – στη φυσιολογία και τη βιολογία το ξέρουμε αυτό πολύ καλά - δεν είναι επαρκής, έχει πολύ φτωχά και μικρής διάρκειας αποτελέσματα βιωσιμότητας. Είναι πολύ εγγύτερα στην μορφή της εντροπίας όπου όλα τα στοιχεία είναι αποσυντεθημένα στην ατομικότητα τους τελικά. Στην ατομικότητα δεν διασφαλίζεται η ενεργότητα. Η ατομικότητά μας αποδίδει επειδή έχουμε βασιστεί πάνω σε ένα θεμέλιο μερισμού γι’ αυτό αλλά και αυτό έχει τα όριά του και απαιτεί μια μετεξέλιξη. Το θεμέλιο του μερισμού, η ατομικότητά μας και η μετεξέλιξη πρέπει να τίθενται ακριβώς στην λογική της ομαδικότητας και αυτό μπορεί κανείς να το ισχυριστεί με την έννοια της συμμετρικότητας της δομής και της ύλης αλλά και την συμμετρικότητα την μαθηματική, της λογικής δομής την εναλλακτικότητά της, τελικά την ομαδικότητα της που μπορεί να επιλύσει ζητήματα κλίμακας και δυνάμεως πολύ πιο παραγωγικά και βιώσιμα.

Αναφορές

[1] Κατά Ματθαίον, Κεφ ΙΘ, εκδόσεις Βιβλική Εταιρία

[2] Κατά Ματθαίον, Κεφ Ε, εκδόσεις Βιβλική Εταιρία

[3] Κατά Ματθαίον, Κεφ ΚΕ, εκδόσεις Βιβλική Εταιρία

[4] Ήταν ο θεός όλων των ενάρξεων και των διαβάσεων, όπως είναι οι θύρες, οι πύλες και οι γέφυρες… Ο Ιανός απεικονιζόταν συχνά με δύο πρόσωπα και αποκαλείτο Janus bifrons, δηλαδή διπρόσωπος Ιανός. … Στο ρόλο του ως Φύλακα των Εισόδων και των Εξόδων, κρύβεται ίσως το θεμέλιο της πεποίθησης ότι ο συγκεκριμένος θεός αντιπροσώπευε τις ενάρξεις. .. Πηγή; http://el.wikipedia.org Ιανός

[5] FISCHER-FABIAN S, 2008, Άνθρωποι που άλλαξαν τον κόσμο, εκδόσεις Κονιδάρη, σελ218

«Δυο πράγματα γεμίζουν την ψυχή με διαρκώς ανανεούμενο και ολοένα αυξανόμενο θαυμασμό και σεβασμό: ο έναστρος ουρανός από πάνω μου και ο ηθικός νόμος μέσα μου»

[6] Assagioli Roberto, Η σκοτεινή νύχτα της ψυχής, 2010, www.solon.org.gr (Η ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ, του Roberto Assagioli)

[7] Ζήσης Ιωάννης, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΧΟΛΕΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ, 2010, www.solon.org.gr

Τώρα με την παγκόσμια οικονομική κρίση να έχει όλο και βαθύτερες επιπτώσεις, το «άσχημο προηγούμενο» της Κοπεγχάγης καθώς και το χαοτικό αδιέξοδο που παρουσιάζουν οι θέσεις των περισσότερων κρατών, η Διάσκεψη του Κανκούν στο Μεξικό στο τέλος του 2010 μοιάζει ήδη με άλλο ένα επερχόμενο φιάσκο

Με τις αναληφθείσες από το Πρωτόκολλο του Κιότο δεσμεύσεις να λήγουν στο τέλος του 2012 η τραυματική εμπειρία της αποτυχίας της Κοπεγχάγης συνεχίζει να ρίχνει τη σκιά της στις διαπραγματεύσεις για το περιβάλλον που θα έχουν τελικό στόχο τη μεξικανική πόλη του Κανκούν τον Δεκέμβριο του 2010. Εκεί 194 –μέχρι τώρα– κράτη θα προσπαθήσουν το αυτονόητο που μέχρι τώρα μοιάζει αδιανόητο: την επίτευξη μιας νομικά δεσμευτικής συμφωνίας που θα θέτει συγκεκριμένα όρια και περιορισμούς.

Η παραίτηση του Ίβο Ντε Μπερ και η στάση μεγάλων ΜΜΕ παγκοσμίως στο πρόσφατο σκάνδαλο για τα στοιχεία για την κλιματική αλλαγή, έχει δώσει το ακριβές στίγμα της κατάστασης που αν δεν αλλάξει κάτι δραματικά «στοιχειώνει» ήδη τη Διάσκεψη του Κανκούν.

Ένα από τα σημαντικότερα –αν όχι το σημαντικότερο– πρόβλημα είναι οι «κοινές αλλά διαφοροποιούμενες ευθύνες» των κρατών για το πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής. Τα ανεπτυγμένα έθνη ζητούν άμεσες και σαφείς δεσμεύσεις από τις αναπτυσσόμενες χώρες, οι οποίες με τη σειρά τους απαιτούν από τους ανεπτυγμένους να αναλάβουν τις ιστορικές ευθύνες που τους αναλογούν και οι οποίες θα τις οδηγήσουν στις κατάλληλες οικονομικές και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.

Επί της ουσίας βέβαια ούτε οι αναπτυσσόμενες χώρες θέλουν να χάσουν τα «προνόμια» μιας οικονομικής ανάπτυξης η οποία δεν υπολογίζει το περιβάλλον, ούτε και οι ανεπτυγμένες να δώσουν σαφή περιεχόμενο στις περιλάλητες και επαναλαμβανόμενα κουραστικές αλλά επί της ουσίας ανεφάρμοστες «πράσινες πολιτικές» τους… Κανείς δεν θέλει εν μέσω οικονομικών δυσχερειών να θέσει περιβαλλοντικούς φραγμούς οι οποίοι θα έχουν κόστος τόσο πολιτικό, όσο και οικονομικό. Το μεγάλο παιχνίδι είναι η οικονομία, το περιβάλλον μπορεί να περιμένει…

Έτσι, έναν ακριβώς χρόνο μετά, οι διαφωνίες παραμένουν σχεδόν ίδιες, τα αδιέξοδα πολλά και εν μέσω μιας οικονομικής κρίσης που σαρώνει τα πάντα στο διάβα της, το μόνο που φαίνεται να αλλάζει είναι ο τόπος διεξαγωγής της επερχόμενης Διάσκεψης για το περιβάλλον και όχι το ανεπιτυχές αποτέλεσμά της: το 2009 ήταν η Κοπεγχάγη, το 2010 θα είναι το Κανκούν.

Για να αποφευχθεί ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα χρειαστούν γενναίες αποφάσεις από αρκετές πλευρές. Μέχρι τώρα καμία από αυτές δεν φαίνεται διατεθειμένη να τις κάνει…

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy21632 ); document.write( '' ); //--> aris@solon.org.gr

Ήταν αμελητέο το γνωστικό πεδίο και αντικείμενο των επιστημών του περιβάλλοντος πριν από την ιδιαίτερη ανάγκη για την επιστημονική διαχείριση των περιβαλλοντικών προβλημάτων και κρίσεων, πριν από τις τραγικές εμπειρίες της εντατικής και άγριας ανάπτυξης που εμφανίστηκαν στα μισά του δεύτερου μισού του 20ου αιώνα.

Λογικά σκεπτόμενος μπορεί κανείς να περιμένει ότι στις επιστήμες του περιβάλλοντος θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται και να δημιουργούνται νέες επιστημονικές μορφές και θεματικά πεδία όπως υπήρξε πρωταρχικά η οικολογία που θα συνδέονται με τη διαχείριση των οικοσυστημάτων. Οι επιστήμες αυτές και οι εφαρμογές που αποτελούν κλάδους οι οποίοι βρίσκονται σε μια κατάσταση συνεχούς δημιουργίας, δεκαετία μετά τη δεκαετία στα πρόσφατα χρόνια.

Η γένεση των επιστημών του περιβάλλοντος είναι ευρύτατα διεπιστημονική, συνδέεται με:

1. το ολιστικό γίγνεσθαι των φυσικών επιστημών,

2. τη μεταμηχανιστική εποχή των βιολογικών επιστημών,

3. συνδέεται με ένα αναστοχαστικό γίγνεσθαι στον τομέα των επιστημών του ανθρώπου, όπως:

Α. στη νομική επιστήμη,

Β. στην οικονομική επιστήμη,

Γ. στις πολιτικές επιστήμες, και

Δ. στον τομέα της ψυχολογίας

Έτσι θα ήταν μάταιο να κάνουμε μια απαρίθμηση αυτών των επιστημών που τελευταία γνωρίζουν μεγάλη άνθηση στο πεδίο των εφαρμογών με τις νέες τεχνολογίες διαχείρισης των περιβαλλοντικών προβλημάτων, όπως π.χ. των αποβλήτων και των απορριμμάτων, και οι οποίες αποτελούν τεχνολογίες αιχμής για το μέλλον στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων π.χ. πόρων ενέργειας κτλ.

Οι επιστήμες του ανθρώπου έρχονται στην ουσία, να δικτυώσουν τις αμιγώς οικολογικές - περιβαλλοντικές επιστήμες με τον ανθρώπινο πολιτισμό.

Η γένεση των επιστημών του περιβάλλοντος δεν αποτελεί έναν επαρκή παράγοντα ανάσχεσης και οριοθέτησης ή εξισορρόπησης τόσο σε σχέση με την αναπτυξιακή πίεση που υπάρχει όσο και σε σχέση με τη διαχείριση των προβλημάτων της φτώχειας και της ανισότητας στον σύγχρονο κόσμο.

Οι επιστήμες του περιβάλλοντος λειτουργούν ως ένα υποκατάστατο αυτής της περιβαλλοντικής ηθικής που είχε αναπτύξει ο Θεόφραστος ή ο Ασόκα. Αποτελούν μια εξισορρόπηση της αναπτυξιακής ηθικής και επιστήμης που είχε θεμελιώσει ο Φραγκίσκος Βάκωνας στη «Νέα Ατλαντίδα» ή ο Τζον Λοκ.

Μας επαναφέρουν στα ζητήματα που έθεσαν οι Τραγικοί περιγράφοντας τον ανθρώπινο πολιτισμό και τα όριά του.

Αποτελούν ένα υποκατάστατο της θεώρησης της αδελφικότητας της πλάσης όλων των όντων, της συντροφικότητας και της συνοδοιπορίας, που αναδείχθηκε από την μεγάλη μορφή του Φραγκίσκου της Ασίζης. Αυτό το υποκατάστατο έχει ως βασικό του πλεονέκτημα την αμεσότητα στην πράξη και τη συνάρθρωσή του με τη διαμόρφωση και τις επιλογές του αναπτυξιακού μοντέλου για το μέλλον.

Με την έννοια αυτή, όλο το πλέγμα των επιστημών του περιβάλλοντος στον σύγχρονο κόσμο, αποτελεί μια κύρια συνεισφορά, στη σχέση πολιτισμού και περιβάλλοντος.

Η νέα γενεά επιστημών περιβάλλοντος αναπτύσσεται πέρα από τη βασική έρευνα και στον τομέα της εφαρμοσμένης, τόσο στην συστηματοποίηση για την περιβαλλοντική διακυβέρνηση, όσο και για την περιβαλλοντική τεχνολογία.

Στον τομέα της περιβαλλοντικής τεχνολογίας μπαίνουν ζητήματα που απαιτούν νέες τεχνολογίες και τα οποία συνδέονται αφενός με την αύξηση των αναγκών για αγαθά και υπηρεσίες και αφετέρου με την αποσύνδεση αυτής της νέας παραγωγής από την εξάντληση των φυσικών πόρων και από την υπολλειματικότητα της παραγωγικής διαδικασίας.

Οι αρχές της αειφορίας και της αποσύνδεσης αποτελούν πεδίο δέσμευσης για τη τεχνολογική διαχείριση του περιβάλλοντος, την αξιοποίηση των πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος.

Αντίστοιχα στον τομέα της περιβαλλοντικής διακυβέρνησης αναπτύσσονται προχωρημένα μοντέλα συστημάτων. Αναπτύσσονται με καινοτόμο τρόπο, αναζητήσεις και λύσεις στα προβλήματα της κοινωνικής και της οικονομικής ανάπτυξης, με την προϋπόθεση της περιβαλλοντικής ευθύνης.

Ουσιαστικά οι επιστήμες του περιβάλλοντος μας βγάζουν από την έρημο της μηχανιστικής θεώρησης και μας ωθούν στην αναζήτηση και στην ανεύρεση της όασης της ολιστικής θεώρησης.

Σε αυτές τις επιστήμες αναπτύσσονται οριακά διεπιστημονικά δυναμικά όπως η θεωρία των συστημάτων και με αυτό τον τρόπο η έννοια και η επιστήμη του περιβάλλοντος συμβάλλουν και στην ίδια την επιστημονική ολοκλήρωση.

Μέσα στις επιστήμες του περιβάλλοντος πρέπει να συμπεριλάβουμε αυτές που αφορούν το δομημένο περιβάλλον και εκείνες που συνδέονται με την προσαρμογή του δομημένου περιβάλλοντος στις αειφορικές ανάγκες, με μια νέα χωροταξική αντίληψη και στρατηγική।

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
' ); document.write( addy70113 ); document.write( '' ); //--> ioanniszisis@solon.org.gr

Μέσα από μια προσπάθεια ολιστικής θεώρησης του σκοπού του κράτους αναδεικνύεται μια σειρά ζητημάτων. Κυρίαρχο ζήτημα είναι τα όρια της συλλογικής συγκρότησης. Ως ποια όρια μπορούμε να φτάσουμε την συλλογική συγκρότηση, πώς σε τελική ανάλυση μετεξελίσσονται αυτά και ποια είναι η σχέση αυτών των ορίων με το πληθυσμιακό και το εδαφικό μέγεθος; Αυτά τα ζητήματα τέθηκαν με έναν σταδιακά εξελικτικό τρόπο από τον Μοντεσκιέ (Montesquieu, 1689 – 1755) και τον Ζαν Ζακ Ρουσσώ (Jean Jacques Rousseau 1712- 1778) μέχρι και τις μέρες μας.

Η σχέση της επικράτειας με την ανθρώπινη ιδιότητα δεσπόζει σε όλο αυτό τον προβληματισμό και οφείλει να τεθεί και πάλι και έτσι να απαντήσει στην λογική της ιθαγένειας και της μετανάστευσης και στα προβλήματα που αυτή θίγει - σε μια εποχή γενίκευσης ανθρωπίνων δικαιωμάτων αλλά και γενικευμένης επισφάλειας - τους τοπικούς και παγκοσμιοποιημένους παράγοντες διακινδύνευσης της ισχύος τους και της εφαρμογής τους.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το κράτος - αν το δούμε εξελικτικά - οφείλει να τείνει στον πλήρη εξανθρωπισμό και εκδημοκρατισμό. Ο πλήρης όμως εξανθρωπισμός και εκδημοκρατισμός του κράτους - που τόσο μια εσωτερική και μια διεθνοποιημένη υπόθεση - μας φέρνει ευθέος μπροστά στον προβληματισμό της υπέρβασης του ταξικού, του εδαφικού αλλά και του πολιτισμικού του ορίου.

Έτσι βλέπουμε ότι ξανατίθενται μπροστά μας ο προβληματισμός για τα όρια της συλλογικής συγκρότησης και τους όρους αυτής της συλλογικής συγκρότησης. Το γεγονός ότι ξανατίθενται τα ζητήματα αυτά δεν παραπέμπει σε αποτυχημένες ιστορικά απόπειρες επίλυσής τους αλλά απαιτεί νέες λύσεις στο εδαφικό, διαφορετικές από αυτές της εξωτερικής επέμβασης αλλά και του εσωτερικού ολοκληρωτισμού στην επικράτεια όπως πχ έβλεπε το κράτος ο Καρλ Σμίτ (Carl Schmitt, 1888 – 1985).

Αντίστοιχα επίσης παραπέμπει σε ζητήματα αναθεώρησης της προσέγγισης των ταξικών πολιτικών και σχέσεων και βέβαια τις παραπέμπει σε μια θεμελιώδη αλλαγή των σχέσεων των πολιτισμικών συλλογικοτήτων και των θεσμικών αρμοδιοτήτων τους καθώς τίθενται ζητήματα θρησκείας εθνότητας κλπ όπου το κράτος πρέπει να τείνει πλέον, να αποστασιοποιηθεί όλο και περισσότερο από τα πολιτισμικά στοιχεία χωρίς να τα απαξιώνει καθώς οποιαδήποτε μονομέρεια ή προτίμηση του κράτους τοπική ή περιφερειακή και οικουμενική θα το καθιστά όλο και πιο πολύ παράγοντα ολοκληρωτισμού.

Με άλλα λόγια, ένας βασικός παράγοντας για την υπέρβαση αυτών των ορίων είναι η αποσύνδεση του κράτους:

1. από τις τάξεις,

2. από τον απόλυτο εδαφικό προσδιορισμό και χαρακτήρα του - υπό την έννοια όχι μιας ασάφειας ή γκρίζων συνοριακών ζωνών που θα μπορούσαν να πολώσουν συγκρουσιακά τα κράτη αλλά υπό την έννοια μιας διαφορετικής διαχείρισης και λογικής των συνόρων τόσο ως προς το εσωτερικό όσο και προς τις διεθνείς σχέσεις - και τέλος

3. σε σχέση με τα πολιτισμικά προσδιοριστικά στοιχεία των ατόμων, των ομάδων και των συλλογικοτήτων.

Την αναγκαιότητα για ένα νέο ανάλογο προσανατολισμό του κράτους θα την συναντήσουμε στην συνέχεια προσδιορίζοντας τα σημεία θεσμικής και ιστορικής διακινδύνευσης του κράτους στο παρόν και στο μέλλον.

Αναστοχασμός των εξωτερικοτήτων που στρεβλώνουν το κράτος

Η συνέπεια του κράτους, η αξία του θα λέγαμε, εξαρτάται από το κατά πόσο οι πολίτες και οι πολιτικοί κινούνται στην γραμμή υπέρβασης του ηθικού και του λογικού κινδύνου στην σχέση τους με την εξουσία και την κατάχρηση της ελευθερίας.

Εδώ αξίζει να θυμηθούμε την θεμελιώδη σύλληψη που αποδίδεται στον Αδαμάντιο Κοραή ότι η ελευθερία χωρίς δικαιοσύνη είναι ληστεία.[2] Αυτό ισχύει ιδιαίτερα και για το κράτος και για την οικονομία την οικονομική δραστηριότητα και όλο το θεσμικό πλαίσιο τόσο το εσωτερικό τους όσο και το πλαίσιο διασύνδεσης κράτους και οικονομίας.

Σε κατοπτρική προσέγγιση με τους σκοπούς, μπορούμε να δούμε ακριβώς την διακινδυνευτική δυναμική και την αλλοτρίωση του κράτους ως προερχόμενη

1. από την ανορθολογικότητα που μπορεί να εκφράζεται στην καταχρηστικότητα των νόμων και στα πρότυπα, τα μοντέλα οργάνωσης.

2. από τον αποξενωτικό χαρακτήρα που εκφράζεται ως γραφειοκρατική, τεχνοκρατική, πολιτική αποξένωση - που αντικατοπτρίζει σε τελική ανάλυση τα ανθρωπολογικά ζητήματα της κοινωνίας και των ανθρώπινων σχέσεων - και τέλος ως στρεβλή ιδιοποίηση και οικειοποίηση του κράτους που αναδεικνύει το πρόβλημα των πελατειακών σχέσεων, αναδεικνύει την ιδιοκτησιακή αντίληψη ή την εκτροπή του κράτους μέσα από τον ανθρώπινο παράγοντα.

Όλες βέβαια αυτές οι στρεβλώσεις αντανακλούν εσφαλμένες τοποθετήσεις του ανθρώπινου παράγοντα στο πολιτικό πεδίο και δεν μπορούμε να θεωρούμε τους θεσμούς ερήμην του ανθρώπινου παράγοντα ή της ανθρωπολογικής εξέλιξης.

Γενικότερα θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναδεικνύονται και έχουν κυριαρχήσει, ιστορικά σημεία εκτροπής και στρέβλωσης του κράτους, τα οποία αντανακλούν την δυναμική των εξωτερικοτήτων [3] απέναντι στο κράτος ως θεσμό.

Γενικότερα οι εξωτερικότητες είναι ο ισχυρός παράγοντας και πρέπει να αναθεωρήσουμε και να αναστοχαστούμε όχι μόνο απέναντι στο κράτος αλλά και απέναντι στην οικονομία και την κοινωνία γενικότερα εν γένει. Ερχόμαστε πρωταρχικά στο πεδίο της ερμηνείας όπου πχ το κράτος προσεγγίζεται ως ιδιοκτησία από την κυριαρχία και όχι από την ελευθερία του ανθρώπου, από την κυριαρχία του ανθρώπινου παράγοντα.

Κατ’ ουσίαν όλο το θεσμικό γίγνεσθαι αντανακλά τις πλάνες και τις αυταπάτες ή τα βήματα γνώσης και αλήθειας που πάντα λειτουργεί προοδευτικά. Και στο κράτος αναδεικνύεται αυτή η κρίσιμη διαλεκτική στη σχέση της συνείδησης με την αντικειμενική όψη του κόσμου, όπου η συνείδηση είναι ο ισχυρός παράγοντας έστω και αν τοποθετείται ευμετάβολα μπροστά σε μια ισχυρή και ανελαστική στον χρόνο μορφή όπως είναι μια θεμελιώδης θεσμική μορφή και εν προκειμένω η μορφή του κράτους.

____________________

Αναφορές

[1] Ζήση Γιάννη, 2009, ΤΟ ΑΟΡΑΤΟ ΠΡΟΣΩΠΟ ΚΑΙ ΤΟ ΑΟΡΑΤΟ ΧΕΡΙ, ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ KAI ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ,

[2] Κοραή Αδαμάντιος, «Επιστολή προς τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, 17 Ιουνίου 1824. Αλληλογραφία, Ε΄. Όμιλος Μελέτης του Ελληνικού Διαφωτισμού, 1983. 140, 26-30 «Μόνη η δικαιοσύνη φέρει την ελευθερίαν, την δύναμιν και την ασφάλειαν· όπλα χωρίς δικαιοσύνην, γίνονται όπλα ληστών, ζώντων εις καθημερινόν κίνδυνον να στερηθώσι την δύναμιν από άλλους ληστάς, ή και να κολασθώσιν ως λησταί από νόμιμον εξουσίαν». [www.snhell.gr]

[3] Ζήση Γιάννη, ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΜΙΑ ΓΕΝΙΚΗ, ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΚΑΙ ΟΛΙΚΗ ΟΛΙΣΤΙΚΗ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΩΝ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΕΩΝ

-Ολιστική Θεώρηση του Κράτους - Α' Μέρος,
-Ολιστική Θεώρηση του Κράτους - Β' Μέρος

' ); document.write( addy23703 ); document.write( '' ); //-->

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi; mso-fareast-language:EN-US;}

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας,

ioanniszisis@solon.org.gr ' ); //--> Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε. ' ); //-->

Tα δύο μικρά σκυλάκια τοποθετήθηκαν σε ζέστη για να αντιμετωπιστεί η κατάσταση υποθερμίας στην οποία βρισκόντουσαν. Αφού τελικά συνήλθαν από το σοκ της υποθερμίας ενθαρρυμένοι από την εξέλιξη ξεκινήσαμε να τα ταΐζουμε όπως ενδείκνυνται σε αυτές τις περιπτώσεις με ειδικό γάλα για την ηλικία τους.
Δυστυχώς δεν μπορέσαμε να κάνουμε το θαύμα και επακολούθησε το στατιστικά αναμενόμενο: ο οργανισμός τους δεν άντεξε και μετά από τρείς ημέρες τα χάσαμε…

Η αναγκαιότητα και ο σκοπός του κράτους

Το κράτος μπορούμε να το αντιληφθούμε - με όρους αναγκαιότητας της εξέλιξής του - αν επιδιώξουμε να διευκρινίσουμε και να ανοίξουμε τους ορίζοντες της γενικής θέλησης, γενικής βούλησης που αποτελεί την πηγή του συμβολαιακού χαρακτήρα του, αν αναζητήσουμε εξελικτικά τον σκοπό του. Για το ρόλο αυτής της βούλησης μίλησε πρώτος ο Ζαν Ζακ Ρουσσώ στο «κοινωνικό συμβόλαιο» στο οποίο έγραφε:

«εφόσον πολλοί άνθρωποι ενωμένοι θεωρούνται ένα σώμα τότε έχουν μόνο μια βούληση που αποβλέπει στη διατήρηση όλων μαζί και στο ευ ζην. .. Ειρήνη ενότητα και ισότητα είναι οι εχθροί της πολιτικής μηχανορραφίας»[1]

Αυτό που προσδιορίζει εξελικτικά το κράτος - υπό την έννοια της υπέρβασης των προβληματικών εκφορών του - δεν είναι μόνο οι ιστορικές συνιστώσες του αλλά κυρίως η σκοποθεσία του। Αυτές τις προβληματικές εκφορές του κράτους θα τις αναλύσουμε στην συνέχεια και θα τις δούμε και υπό το φως της ιστορίας। Αυτή τηστιγμή προέχει να δούμε τηδιάσταση της «εξελικτικής βούλησης» και του σκοπού που μορφοποιείται ως κράτος και αποτελεί την ενέργεια του κράτους.

Ο σκοπός του κράτους μπορεί να αναλυθεί, στις τρείς διαστάσεις του:

1.Η πρώτη διάσταση συνδέεται με την προστασία

2.Η δεύτερη διάσταση συνδέεται με την ωφέλεια

3.Η τρίτη διάσταση συνδέεται με την εξελικτική εκπλήρωση του ανθρώπου, με την οντοποίησή του και με τις ανθρώπινες αξίες. Θα μπορούσε δηλαδή κανείς στην τρίτη ακριβώς αυτή όψη του σκοπού του κράτους να δει και την κλίμακα των αξιών του Αβραάμ Μάσλοου στο ανώτατο επίπεδο της σαν υπαρξιακή ή ψυχολογική και πολιτισμική ολοκλήρωση και προοπτική εξέλιξης του ανθρώπου.

Η πρώτη διάσταση του σκοπού του κράτους αναφέρεται στην δυαδική δυναμική της ασφάλειας. Είναι μια δυναμική που ξεκινάει από την επιβίωση και καταλήγει στην προστασία της ελευθερίας και αναδεικνύεται ότι η ελευθερία είναι μια αξιακή ολοκλήρωση της ίδιας της ασφάλειας. Η ολοκλήρωση της ασφάλειας υπό αυτή την έννοια διέρχεται και την ωφέλεια και την εκπλήρωση και εδω δηλώνεται πόσο αναγκαίος είναι ο αναστοχασμός και η επαναδιαπραγμάτευση του σκοπού της προστασίας για το κράτος.

Η δεύτερη διάσταση του σκοπού του κράτους αναφέρεται στην έννοια της ωφέλειας. Εκφράζεται επίσης υπό την έννοια του υπηρεσιακού του χαρακτήρα, της δυναμικής της αρωγής και του κράτους ως παράγοντα ευημερίας.

Η τρίτη διάσταση του σκοπού του κράτους αναφέρεται στην εξελικτική εκπλήρωση και στην πολιτισμική δυναμική του κράτους, κυρίως στις δυνατότητες που παρέχουν το πλαίσιο και οι συνθήκες της ανθρώπινης διαβίωσης για εξέλιξη του ανθρώπου, για οντοποίηση, για υπαρξιακή αυτοπραγμάτωση και αξία.

Ως στρέβλωση της σχέσης του κράτους με αυτή την διάσταση όπως και με την διάσταση της προστασίας αναδεικνύεται ο φονταμενταλιστικός ολοκληρωτισμός του κράτους. Για την αποφυγή αυτού του φαινόμενου στρέβλωσης του κράτους, ο Εμμάνουελ Κάντ , συμπέρανε ότι:

«όποιους θετικούς νόμους και αν ψηφίζουν οι πολίτες [αυτοί οι νόμοι] δεν θα πρέπει να είναι αντίθετοι στους φυσικούς νόμους της ελευθερίας και της αντίστοιχης προς την ελευθερία ισότητας εντός του λαού, η οποία έγκειται στο ότι ο καθένας μπορεί εργαζόμενος να ανελιχθεί από την παθητική στην ενεργητική κατάσταση»[2]

Χαρακτηριστικό παράδειγμα η κατάσταση που υφίστατο στην Ευρώπη στον Μεσαίωνα αλλά ακόμη και μέχρι τον 19^ο αιώνα, και όχι μόνο. Αυτή η στρέβλωση αναδεικνύεται σε κράτη που δεν έχουν αναδείξει όλη την κλίμακα των αστικών δικαιωμάτων και ελευθεριών του ανθρώπου και λειτουργούν υπό το καθεστώς ενός θρησκευτικού νόμου ή ενός πολιτισμικού φονταμενταλισμού που αποτελεί ένα κακέκτυπο ή μια αντανάκλαση, ένα είδωλο της υπαρξιακής αξίας ή οντοποίησης ή της εξελικτικής εκπλήρωσης του ανθρώπου.

Η αντίστοιχη δυναμική στρέβλωσης μιας ειδωλικής παραμόρφωσης του σκοπού του κράτους αναδεικνύεται στο διχασμό μεταξύ ασφάλειας και ελευθερίας αλλά ακόμη αναδεικνύεται στο άτομο και ως η καταχρηστικότητα της ελευθερίας ή η εξουσιαστική της συναλλακτικοποίηση ή εμπορευματικοποίηση που αναδεικνύεται ως κυριαρχία του ιδιωτικού ή οικειοποίηση της εξουσίας από τον ιδιωτικό τομέα.

Ο διχασμός μεταξύ της ασφάλειας και της ελευθερίας είναι από τα μείζονα ζητήματα - που αναδεικνύονται ξανά στον 21^ο αιώνα - και συνδέεται με τις δυναμικές χειραγώγησης και δημαγωγίας που βασίζονται σε αντιδράσεις φόβου και συνδέεται με την δυαδική αλλοτρίωση της πολιτικής και της οικονομίας όπου η ελευθερία ιδιωτικοποιείται οικονομικά και συνεπώς στρεβλώνεται πολιτικά και όπου η ασφάλεια πολιτικοποιείται και συνεπώς στρεβλώνεται οικονομικά αλλά και πολιτικά.

Αναφορές

[1] Ρουσσώ Ζαν Ζακ, 2004, Το κοινωνικό συμβόλαιο, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, σελ 170

[2] Κάντ Εμμάνουελ, Μεταφυσική των ηθών, δημόσιο δίκαιο, εκδόσεις ΣΑΒΒΑΛΑΣ, σελ 195

Η παγκόσμια διατροφική και παράλληλη περιβαλλοντική κρίση έχουν κάνει περισσότερο αισθητές τις δραματικές τους επιπτώσεις στα κράτη του λεγόμενου «αναπτυσσόμενου κόσμου» και ιδιαίτερα στην μαστιζόμενη από τη φτώχεια ήπειρο της Αφρικής.
Τα τελευταία χρόνια και ιδίως μετά την παγκόσμια διατροφική κρίση πολλά εδάφη αφρικανικών κρατών έχουν μπει στο στόχαστρο ξένων κυβερνήσεων και εταιριών, οι οποίες αγοράζουν και εκμεταλλεύονται τεράστιες εκτάσεις αποκλείοντας από αυτές τους τοπικούς πληθυσμούς.

Αντιστοίχως οι τοπικές κυβερνήσεις υποκύπτουν στον πειρασμό των βραχυπρόθεσμων κερδών των εξωτερικών αυτών επενδύσεων. Η αγορά εδάφους στις περισσότερες περιοχές της Αφρικής είναι έως και δέκα φορές φθηνότερη από αντίστοιχα εδάφη σε άλλες ηπείρους. Επιπλέον πολλές από τις περιοχές είναι εξαιρετικά γόνιμες με αποτέλεσμα το κόστος των επενδύσεων να είναι πολύ χαμηλότερο, δεδομένο που ελαχιστοποιεί αρκετά το ρίσκο της επένδυσης[1].

Η νέα «αποικιοποίηση» όπως την έχει χαρακτηρίσει το γερμανικό περιοδικό Spiegel, δεν γνωρίζει όρια και σύνορα, καθώς ξένες πολυεθνικές και κυβερνήσεις ανεπτυγμένων κρατών φαίνεται ότι έχουν σύμμαχους στα πλάνα τους και τις περισσότερες τοπικές αρχές. Η αγορά εκτάσεων γης για καλλιέργειες στην αφρικανική ήπειρο ξεκίνησε από επενδύσεις πετρελαιοπαραγωγών κρατών της Μέσης Ανατολής στο Σουδάν τη δεκαετία του ’90, αλλά γνώρισε πραγματική έκρηξη από το 2006 και μετά, όταν επενδυτές από τις ΗΠΑ, την Ευρώπη, την Κίνα, την Κορέα και την Ινδία έχουν αγοράσει 150-200.000 τ.χλμ. γης σε δεκάδες αφρικανικές χώρες.

Τα τελευταία χρόνια τεράστιες εκτάσεις (ίσες με το μέγεθος της Ουρουγουάης ή της Ρουμανίας) έχουν γίνει αντικείμενο διαπραγματεύσεων προς αγορά. Ένας μόνο επενδυτικός όμιλος έχει αγοράσει 3.700 τ.χλμ. στη Νότια Αφρική, τη Ζάμπια και τη Μοζαμβίκη.

Η κορεατική εταιρία Daewoo είχε συμφωνήσει για την επινοικίαση για 99 χρόνια μιας έκτασης 13000 τ.χλμ. στη Μαγαδασκάρη, η οποία αντιστοιχούσε στη μισή καλλιεργήσιμη γη του νησιού, πυροδοτώντας αντιδράσεις που είχαν ως αποτέλεσμα την πτώση της κυβέρνησης της χώρας. Οι περισσότερες βέβαια από τις προσπάθειες των τοπικών πληθυσμών ή και άλλων περιφερειακών φορέων και οργανισμών είναι καταδικασμένες στην αφάνεια από τα παγκόσμια ΜΜΕ.

Η αγορά τεράστιων εκτάσεων σε χώρες της Αφρικής για την καλλιέργεια τροφίμων και άλλων προϊόντων που θα κατευθυνθούν στις ανεπτυγμένες χώρες ή θα πωληθούν στους κατάλληλους αγοραστές την κατάλληλη ώρα, αποκλείει στο σύνολο σχεδόν των περιπτώσεων τους τοπικούς πληθυσμούς οδηγώντας τους στην εξαθλίωση ή τη μετανάστευση.

Οι κυβερνήσεις των περισσότερων χωρών σχεδόν πάντα υπόσχονται ότι θα λάβουν υπόψη τις διαμαρτυρίες και τις ανάγκες των τοπικών πληθυσμών. «Θεωρητικά όλη η διανομή των γαιών επιβλέπεται από τους τοπικούς αξιωματούχους, αλλά στην πράξη οι κρατικές αρχές παραχωρούν στους ξένους επενδυτές όλα τα δικαιώματα χωρίς να λαμβάνουν υπόψη τους ντόπιους πληθυσμούς» αναφέρει η Φατού Μπαγιέ, μέλος της οργάνωσης ActionAid. Οι συμφωνίες «νεοαποικιοποίησης» βέβαια υπογράφονται πίσω από κλειστές πόρτες. Ελάχιστες λεπτομέρειές τους γίνονται γνώστες –αν ποτέ γίνουν-, ενώ τα διεθνή μέσα ενημέρωσης σπανίως ή και ποτέ δεν προβάλλουν τις προσπάθειες τοπικών, εθνικών ή και διεθνών φορέων και οργανισμών για να καταδειχτεί το πρόβλημα στο σύνολό του.

Η λογική των κυβερνήσεων των κρατών για προσέλκυση ξένων επενδύσεων επιφέρει τελικά πολύ μεγάλα περιβαλλοντικά και οικονομικά προβλήματα, εντεινόμενα μάλιστα σε μάκρος χρόνου.

Έτσι, η Σενεγάλη για παράδειγμα εισάγει περισσότερο από το 60% των τροφίμων που απαιτούνται για τη σίτιση του πληθυσμού της, την ίδια στιγμή που περισσότερα από 3200 τ. χλμ. καλλιεργήσιμων εκτάσεων της χώρας έχουν αγοραστεί από ξένους επενδυτές για την καλλιέργεια βιοκαυσίμων.

Στην Τανζανία, η κυβέρνηση πούλησε στο Κατάρ 40 τ. χλμ. γης στο Δέλτα του Τάνα, μια εύφορη περιοχή στην οποία θα καλλιεργηθούν τρόφιμα που θα φτάσουν στο κράτος του Περσικού Κόλπου, με αντάλλαγμα την κατασκευή ενός λιμανιού. Οι κάτοικοι της περιοχής δεν έχουν δικαίωμα πια στην περιοχή που πωλήθηκε στο Κατάρ: «το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει ένα κεντρικό σύστημα διαχείρισης για την περιοχή» λέει ο Πολ Ματίκου, της ΜΚΟ Kenya Nature, με επακόλουθο «να μην αναγνωρίζονται τα δικαιώματα των ανθρώπων επί της περιοχής»[2]

Εκτός της διατροφικής επάρκειας όμως την οποία προσπαθούν να εξασφαλίσουν κάποια πλούσια κράτη με άγονα εδάφη, όπως πχ. κάνει το Κατάρ, πολλές είναι οι εταιρίες που προσπαθούν τώρα με αυτές τις καλλιέργειες τροφίμων να είναι έτοιμες ώστε να εκμεταλλευτούν μια νέα διατροφική κρίση ανάλογη με αυτή του 2008-2009. Με τα σενάρια για ένταση της παγκόσμιας διατροφικής κρίσης να πλησιάζουν όλο και περισσότερο την πραγματικότητα, πολυεθνικές εταιρίες από όλο τον κόσμο έχουν επιδοθεί σε ένα πραγματικό κυνήγι επενδύσεων στην αφρικανική ήπειρο κυρίως, αλλά και αλλού[3].

Τον Απρίλιο του 2009 ο επικεφαλής του International Food Policy Research Institute Χοακίμ φον Μπράουν δήλωνε ότι βρισκόταν υπό διαπραγμάτευση κεφάλαια ύψους 20-30 εκατομμυρίων δολαρίων για 150-200.000 τ.χλμ[4].

Ακόμα χειρότερη από την Τανζανία πρέπει να θεωρείται η κατάσταση στην Αιθιοπία. 14 εκατομμύρια κάτοικοί της χτυπήθηκαν από έλλειψη τροφίμων και νερού το 2009, εξαιτίας και της τεράστιας ξηρασίας στο τέλος του χρόνου[5], αλλά η κυβέρνηση του Μελές Ζενάουι προτιμά να ανακοινώνει ότι διατίθενται προς πώληση 300.000 τ. χλμ. γης προς ξένους επενδυτές[6], αποκλείοντας τους ντόπιους από τα εδάφη αυτά χωρίς να τους αναγνωρίζει κανένα δικαίωμα.

Χαρακτηριστική της κατάστασης νεοαποικιοποίησης είναι μία έρευνα ανεξάρτητου οργανισμού με έδρα το Λονδίνο. Το Διεθνές Ινστιτούτο για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη (International Institute for Environment and Development - IIED), σε έρευνά του το 2009 προειδοποιούσε ότι τέτοιου είδους επενδύσεις «μπορούν είτε να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες είτε από την άλλη να περιθωριοποιήσουν τους φτωχούς. Γιατί από τη στιγμή που κυβερνήσεις και αγορές διαθέτουν γη προς πώληση οι ντόπιοι πληθυσμοί ίσως χάσουν την πρόσβασή τους όχι μόνο στη γη, αλλά και στο νερό, την ξυλεία, την δυνατότητα να εκτρέφουν ζώα». Είναι χαρακτηριστικό ότι τα συμπεράσματα αυτά της IIED προκύπτουν από μία έρευνα και μια οργάνωση οποία, σε αντίθεση με πλήθος άλλων επιστημονικών φορέων και οργανισμών, δεν καταδικάζει αυτές τις επενδύσεις προβλέποντας πιθανά μακροπρόθεσμα κέρδη [7].

Επιπλέον η IIED θεωρεί ότι η αποτελεσματική νομοθεσία και η διαφάνεια αποτελούν κλειδί για την εξασφάλιση των δικαιωμάτων των τοπικών πληθυσμών. Όμως καμία από τις χώρες-πωλητές δεν έχει προχωρήσει σε ένα δεσμευτικό ρυθμιστικό νομοθετικό πλαίσιο το οποίο θα εξασφαλίζει τα δικαιώματα των πληθυσμών επί της γης και την διαφάνεια στις πωλήσεις[8].

Ένα τέτοιο νομοθετικό πλαίσιο το οποίο θα σεβόταν τα δικαιώματα των πολιτών προϋποθέτει την υιοθέτηση κάποιων βασικών αρχών ανεξάρτητης ανάπτυξης και θα ήταν αντίθετο προς τους νόμους της φιλελεύθερης αγοράς στρέφοντας πιθανότατα τους ξένους επενδυτές σε κάποια άλλη χώρα της περιοχής.

Σε μία εποχή άλλωστε που η ανεξάρτητη εθνική ανάπτυξη έχει δαιμονοποιηθεί πλήρως όποια κυβέρνηση σε παγκόσμιο επίπεδο προσπαθήσει να προστατεύσει δια νόμων τον φυσικό της πλούτο κατηγορείται αμέσως για…σοβιετικού τύπου πρακτικές.

Πολλές από τις χώρες της Αφρικής που σήμερα πωλούν αφειδώς εδάφη, υποφέρουν ταυτόχρονα από ελλείψεις τροφίμων καθώς προέβησαν τα προηγούμενα χρόνια και δεκαετίες σε δραστικές περικοπές επενδύσεων στον αγροτικό τομέα προκειμένου να «αποκτήσουν μια θέση στον ήλιο» των διεθνών αγορών[9].

Οι αφρικανικές κυβερνήσεις που πωλούν εδάφη δεν έχουν παραδειγματιστεί από τις επιπτώσεις που είχαν παρόμοιες εκμεταλλεύσεις μεγάλων εκτάσεων σε χώρες της Λατινικής Αμερικής στο παρελθόν. Σε περιπτώσεις όπως για παράδειγμα στη Βραζιλία, το Περού και το Εκουαδόρ, έλαβε χώρα το λεγόμενο boom and bust. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, αρχικά υπήρχε μία «εκτίναξη-έκρηξη» την οποία ακολουθούσε σχεδόν πάντα μία «καταστροφή». Οι ξένες επενδύσεις ακολουθούταν από μία βραχυπρόθεσμη και παροδική έκρηξη θέσεων εργασίας και ανόδου του βιοτικού επιπέδου, για να φτάσουν σύντομα σε κορεσμό ο οποίος είχε ως αποτέλεσμα την πλήρη ερημοποίηση περιοχών λόγω καταστροφής της γης.

Σε πρόσφατη έρευνά της στην Κένυα και τη Μοζαμβίκη η οργάνωση FIAN International υποστηρίζει ότι οι αγορές γης έχουν ως αποτέλεσμα την παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αφού «η αρπαγή της γης αποκλείει στις τοπικές κοινότητες την πρόσβαση στη γη, καταστρέφει τις δυνατότητες βιοπορισμού τους, μειώνει τις δυνατότητες για αγροτικές πολιτικές προσανατολισμένες προς το συμφέρον των αγροτών και παραμορφώνει τις αγορές προς ολοένα και πιο συγκεντρωτικά συμφέροντα». Περιβαλλοντικά οι επενδύσεις αυτές σύμφωνα με τα αποτελέσματα της ίδιας έρευνας «επιταχύνουν την καταστροφή των οικοσυστημάτων και την κλιματική κρίση»[10].

Αυτές οι «αγροτικές επενδύσεις» (ή για τους πολέμιούς τους «αρπαγές γαιών»), εκτός από την στήριξη των τοπικών ελίτ και των ξένων κυβερνήσεων ή επενδυτών έχουν σύμμαχο και τους περισσότερους κανονισμούς του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ), όπως για παράδειγμα την απαγόρευση ποσοτικών περιορισμών στις εξαγωγές. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι ολόκληρη η παραγωγή μιας ξένης επένδυσης φεύγει προς το εξωτερικό. Σύμφωνα με τον Μαρκ Χάλλε, μέλος του Διεθνούς Ινστιτούτου για την Αειφόρο Ανάπτυξη (International Institute for Sustainable Development - IISD) που εδρεύει στη Γενεύη, πολλοί κανονισμοί του ΠΟΕ σαν και αυτόν «περιορίζουν δραστικά τη δυνατότητα ενός κράτους να επιβάλλει κανόνες οι οποίοι θα εξασφαλίζουν ότι οι αγροτικές επενδύσεις θα γίνονται με αειφορικό τρόπο»[11].

Όπως φαίνεται πάντως από την παρούσα πρακτική και το τεράστιο παζάρι που διεξάγεται (μια real-life monopoly κατά το Spiegel), οι κυβερνήσεις προτιμούν το βραχυπρόθεσμο κέρδος των «επενδύσεων» από το εξωτερικό, παραβλέποντας τα καταστρεπτικά ιστορικά προηγούμενα και το μεγάλο κοινωνικό και περιβαλλοντικό κόστος, αποκλείοντας τους πολίτες τους από την παραγωγική διαδικασία και στερώντας τους τις όποιες ευκαιρίες κοινωνικής ενσωμάτωσης και ευημερίας.

_________________________________

Πηγές-Αναφορές:
[1] Foreign Investors Snap Up African Farmland, Der Spiegel, 30 Ιουλίου 2009,
[2] Foreign Investors Safeguarded From Obligations to Locals, IPS, 19 Απριλίου 2010
[3] Από την κινδυνολογία στην πραγματικότητα, Σόλων, 1 Οκτωβρίου 2009,
[4] Βιοκαύσιμα και διατροφική κρίση, Σόλων, 14 Σεπτεμβρίου 2009,
[5] Εκατομμύρια άνθρωποι και ζώα στο έλεος της ξηρασίας, Σόλων, 6 Οκτωβρίου 2009,
[6] [farmlandgrab.org]
[7] Land Grabs Continue as Elites Resist Regulation, IPS, 13 Απριλίου 2010
[8] βλ. [7]
[9] [www.fpif.org]
[10] [farmlandgrab.org]
[11] Foreign Investors Safeguarded From Obligations to Locals, IPS, 19 Απριλίου 2010

Άρης Καπαράκης Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η αφετηρία και οι Θεμελιώδεις ιστορικές συνιστώσες του κράτους.

Το κράτος αποτελεί μια θεμελιώδη συνιστώσα στη ζωή του ανθρώπου, κατ’ ουσία διαχρονική, καθώς αποτελεί τον συλλογικοποιημένο φορέα διασφάλισης των ανθρώπινων αναγκών. Αποτελεί έναν φορέα συλλογικοποιημένης οργάνωσης για την εξυπηρέτηση των εξατομικευμένων αναγκών στο πλαίσιο της ομοιότητας και της αναλογικότητάς τους, στο πλαίσιο του αλληλέγγυου και αμοιβαίου χαρακτήρα τους.

Αν το κράτος λειτουργεί διαφορετικά - και λειτουργεί και έχει λειτουργήσει διαφορετικά - αυτό δεν αποτελεί παρά συνέπεια της ανεπάρκειας του ανθρώπινου παράγοντα ή του λεγόμενου σύμφωνα με τον Κάντ «στραβόξυλου». Είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας του ανθρώπινου παράγοντα να λειτουργήσει με εναρμόνιση και της προτίμησής του, έμμεσης ή άμεσης, συνειδητής ή υποσυνείδητης, λανθάνουσας ή εμφανούς της συγκρουσιακής του φύσης.

Παρόλα αυτά το κράτος αποτελεί όψη εναρμόνισης και οφείλει να είναι τέτοια. Βέβαια στην εναρμόνιση ενυπάρχει ο κίνδυνος -αν το κράτος πολώνεται μονοδιάστατα ως εξουσία- να εκφυλίζεται σε φορέα ολοκληρωτισμού. Αυτό αποτελεί μια συνέπεια της εξατομικευμένης και συλλογικοποιημένης δυσαρμονικότητας του ανθρώπινου παράγοντα που έλκει την καταγωγή της από τη ζωικότητα των νοοτροπιών, των συμπεριφορών, των διαθέσεων και των σχέσεων.

Πριν μπούμε σε μια πιο διεξοδική ανάλυση και σε πιο συνθετική θεώρηση για το κράτος την αναγκαιότητα, τη μορφογένεση και την εξέλιξή του, οφείλουμε απ’ αρχής να πούμε ότι το κράτος αποτελεί τη βασική συνιστώσα για την ασφάλεια του ανθρώπου. Βέβαια ο ορισμός ή προσδιορισμός της ασφάλειας είναι το κρίσιμο ζητούμενο σημείο καθώς αυτή η έννοια προσδιορίζεται εξελικτικά διαφοροποιημένα και αποτελεί το κρίσιμο βάθρο για την κυρίαρχη πολιτική ζήτηση των λαών και των ανθρώπων σε σχέση με το κράτος.

Μέσα από το κράτος ο άνθρωπος διεκδικεί την ασφάλειά του ως το βάθρο της ελευθερίας της εξέλιξής του. Υπό την έννοια αυτή εδώ υπάρχει μια πολυσημία. Υπάρχει ένας δυνητικός χαρακτήρας ή μια πολλαπλότητα στον προσδιορισμό της αφετηριακής λειτουργίας και αναγκαιότητας του κράτους που αντανακλά την ανθρώπινη ατομική και συλλογική εξέλιξη.

Ο άνθρωπος διεκδικεί δύο όψεις ασφάλειας:

1. την κοινωνική και την οικολογική όψη της ασφάλειάς του. Η οικολογική ασφάλεια περιλαμβάνει το πεδίο της υγείας και της επιβίωσης υπό όρους σωματικούς-υλικούς.

2. την πνευματική του ασφάλεια υπό όρους που τους προσδιορίζει η συνειδησιακή του προοπτική και που εκπληρώνονται μέσα από πολιτισμικούς τομείς, οι οποίοι εν μέρει εκφράζουν και τη δημιουργικότητα του ανθρώπου. Τέτοιοι τομείς που αποτελούν τον πολιτισμό, περιλαμβάνουν τη φιλοσοφία, τη θρησκεία και γενικότερα τη «γνώση» του Είναι και του Γίγνεσθαι ως πεδίου ανάδειξης της ανθρώπινης οντότητας και της διαχρονικότητάς της. Μέρος του συστήματος πνευματικής ασφάλειας είναι επίσης η επιστήμη και η τέχνη, όπως και τα πρότυπα οργάνωσης και ανθρώπινης ομαδικότητας.

Θα επιστρέψουμε όμως τώρα στη βασική θεματική μας διαπραγμάτευση για το κράτος.

Βασικές συνιστώσες του κράτους

1. Καταρχήν το κράτος προσδιορίζεται μέσα από την ιστορικότητά του. Η αφετηρία της ιστορικότητας του κράτους είναι και η γένεσή του. Η ιστορική κατανόηση του κράτους και της αφετηρίας του μας πηγαίνει βαθιά στη διαδικασία της δημιουργίας της ανθρώπινης κοινωνίας, μιας δημιουργίας που πραγματώθηκε στο πλαίσιο ενός πολυκύμαντου οικολογικού περιβάλλοντος. Μιας δημιουργίας που χαρακτηρίζεται από μια πολλαπλότητα μορφών στην ανθρώπινη κοινωνία μέσα και από την ιδιοσυστατική και την περιβαλλοντική ποικιλία των κοινωνιών όπου ωστόσο παρά αυτή την πολυμορφικότητα της γένεσης της ανθρώπινης κοινωνίας μπορούμε να διακρίνουμε βασικά χαρακτηριστικά για την κοινωνία. Είναι μια οικογενής κοινότητα που εκφράζει χαρακτηριστικά κτητικότητας και ανταγωνιστικότητας και κατ’ ουσίαν διαιωνίζει τις ζωικές καταβολές της γένεσης της κοινωνίας και τα ζωικά χαρακτηριστικά της.

Είναι μια κοινωνία που λειτουργεί σε πλαίσια που αναδεικνύει η πιο ολιστική και ολοκληρωμένη θεωρία της εξέλιξης και της συνέχειας. Εκφράζει την κτητικότητα και την ανταγωνιστικότητα απέναντι στο γεωγραφικό πλαίσιο των οικολογικών πόρων. Είναι μια βασική συνιστώσα που εκθέτει τον άνθρωπο σε ανταγωνιστικούς όρους επιβίωσης αλλά και σε συμβιωτικές σχέσεις. Στο πλαίσιο των συμβιωτικών σχέσεων διαμορφώνεται η εσωτερική συμβιωτικότητα ως ανθρώπινη κοινωνία και η συμβιωτικότητα της ανθρώπινης κοινωνίας με το περιβάλλον και τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Τα χαρακτηριστικά της κτητικότητας και της ανταγωνιστικότητας μεταφέρονται εξατομικευμένα τόσο μεταξύ των ανθρώπινων κοινωνιών όσο και σε σχέση με το περιβάλλον όπως και τα χαρακτηριστικά της κοινότητας και της συμβιωτικότητας.

Το κράτος ως μια πολιτισμική μετεξέλιξη αυτών των κοινωνικών και συλλογικών συνθηκών διατηρεί αυτά τα χαρακτηριστικά και αυτή τη διαλεκτική αντιφατικότητα. Η ανθρωπογένεση συνδέεται με την αρχέγονη ζωική κοινότητα και ανταγωνιστικότητα, συνεπώς και με τη γένεση του κράτους μέσα από διαδικασίες που δεν μπορούν να προσδιοριστούν απόλυτα αλλά μόνο μέσα από εικασίες. Η ανθρωπογένεση συνδέεται με την αρχέγονη νοογένεση και νοητικοποίηση αν και προφανώς η νοημοσύνη -σε ένα πιο έμμεσο πλαίσιο- συναντάται στο ζωικό βασίλειο και γενικά στη φύση τόσο στη συλλογικοποίηση όσο και στην εξατομίκευση των μορφών της.

Ωστόσο πρέπει να προσδιορίσουμε τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που συνδέονται με τη νοητικοποίηση, την ατομικοποίηση και την πολιτισμοποίηση του ανθρώπου έστω και αν τη θεωρούμε ως εξελικτικό εποικοδόμημα και ως αποτέλεσμα μιας εφελκυστικής εξελικτικής αναγκαιότητας και εμψύχωσης πάνω στην οικολογική εξέλιξη. Στη διαδρομή της οικολογικής εξέλιξης είναι ιδιαίτερα σημαντική η γένεση της συνείδησης και της αυτοσυνειδησίας -της ατομικοποιημένης και νοητικοποιημένης- έστω και σε πολύ υπανάπτυκτες και λανθάνουσες μορφές. Αυτή η διαδικασία της αδρής εμψύχωσης της ζωικής φύσης οδηγεί σε πολιτισμική συγκρότηση που έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά νοητικής τάξης και αυτοσυνείδησης.

Υπό μια έννοια η ελλειμματικότητα του ανθρώπου στην επιβίωση, η σύγκρουσή του με μια πραγματικότητα, η οποία τον προσδιορίζει με τα προβλήματα της επιβίωσης, αποτελεί εξελικτικά το αρχέγονο επικλητικό βάθρο της ανθρωπογένεσης. Σε αυτή την Καντιανή θεώρηση συγκλίνει φιλοσοφικά και η Αντλερική ψυχολογικά ανθρωπολογική προσέγγιση. Υπό την έννοια αυτή και όχι μόνο μπορούμε να πούμε ότι η ατομική ελλειμματικότητα οδηγεί στη συλλογικότητα και στην οργάνωσή της, όπως και στην εσωτερίκευση του όντος, στη μεταφορά του σε ένα πεδίο επινοητικότητας, το νοητικό πεδίο και στην αναζήτηση της ψυχικής και νοητικής εφέλκυσής του. Η δυσκολία που συναντάει ο άνθρωπος στην επιβίωσή του, τον οδηγεί στην αναζήτηση της συλλογικής διασφάλισης.

Βλέπουμε εδώ λοιπόν τον φόβο, μαζί με το ίχνος της Ταυτότητας που αντιδρά απέναντι στον φόβο, να λειτουργούν ως παράγοντες της γένεσης της συλλογικότητας. Η διαλεκτική αυτή προσέγγιση στην ανθρωπογένεση και στην ανθρωπολογία της κοινωνικής οργάνωσης και συνεπώς και του κράτους θα μας επιτρέψει αργότερα να διαγνώσουμε και τα προβληματικά στοιχεία από τα οποία πρέπει εξελικτικά να απαλλαγούμε. Τέτοια για παράδειγμα είναι ο φόβος, όπως και εν γένει είναι η αίσθηση ελλειμματικότητας ή μειονεξίας, όπως και η συγκρουσιακότητα και η χωριστικότητα. Εν τέλει μπορούμε πολύ εύκολα να συμφωνήσουμε για την οικολογική αφετηρία της δημιουργίας της ανθρώπινης κοινωνικής οργάνωσης και του κράτους.

2. Η νοητικοποίηση, η εμψύχωση, η ατομικοποίηση και η πολιτισμοποίηση στις οποίες αναφερθήκαμε προηγουμένως, διαμορφώνουν μια δεύτερη δυναμική - μια εποικοδόμηση, μια εξελικτική προοπτική διαφοροποίησης του ανθρώπινου παράγοντα - μες στο περιβάλλον και συνεπώς την προοπτική της κοινωνικής του συγκρότησης.

2α. Η πρώτη απάντηση στο περιβάλλον είναι η παραγωγική-εργαλειακή και η μόχλευση των περιβαλλοντικών πόρων. Και εδώ, συστατικό παράγοντα - στην ανθρωπογένεση και στην εξέλιξη –διαδραματίζει η εργασία καθώς εμφανίζεται σαν όρος της μόχλευσης, όπως επίσης και η νοητικότητα. Η παραγωγική εξέλιξη θέτει την ανάγκη για οργάνωση οικονομικών κλίμακας και συνεπώς θέσμιση της συλλογικότητας.

2β. Μια δεύτερη επίσης δυναμική που εμφανίζεται στην δημιουργία του κράτους -και την οποία πρέπει απ’ αρχής να τη διαφοροποιήσουμε από μια μονοδιάστατη εργασιακή προσέγγιση- είναι η πολιτισμική δυναμική. Ο ανθρώπινος παράγοντας απ’ αρχής λειτουργεί υπαρξιακά. Αυτό, στις πιο αρχέγονες συνθήκες, τον οδηγεί σε μια τελετουργική προσομοίωση των σχέσεων και των ερμηνειών του απέναντι στην φύση. Τον οδηγεί συνειδησιακά σε έναν κώδικα επικοινωνίας και τελετουργίας, τον οδηγεί σε αυτή την τελετουργική αναπαράσταση και μεταφορά του οικολογικού φαινομένου, της ζωής και του κόσμου. Αυτή είναι και η αφετηρία της ανθρώπινης θρησκευτικότητας που συνδέεται με την ψυχική σύλληψη του περιβάλλοντος και του εαυτού σαν το φαινόμενο της συνείδησης στην πιο πρωτογενή και οντολογική έκφανσή του. Αυτό το φαινόμενο και αυτή τη δυναμική τη συναντάμε σε όλες τις αρχέγονες κοινωνίες, στον ανιμισμό και τον σαμανισμό ως ιδρυτικό και συνενωτικό συστατικό της ζωής του κοινοτισμού ως αρχέγονη και αδρή γένεση του κράτους.

Είναι ένας αναγκαίος όρος της επιβίωσης του ανθρώπου που λειτουργεί πλέον διαισθητικά σαν εαυτός και ζωική μορφή. Αυτή η όψη λειτουργεί:

1.γεφυρωματικά και ενατενιστικά προς την αναζήτηση της ψυχής ή τελικά της πνευματικής ασφάλειας και συνέχειας του ανθρώπου.

2.ως αναπλήρωση της βεβαιότητας του βιολογικού θανάτου παρόλη την περιβαλλοντική και κοινοτική υπεροχή που αρχίζει να αναδύεται ως στοιχείο του ανθρώπινου πολιτισμού απέναντι στις οικολογικές συνθήκες.

3. Τόσο το φαινόμενο της εργασίας όσο και το φαινόμενο της αναζήτησης της ερμηνείας και της συμβολοποίησης του κόσμου και μιας προσπάθειας ενόρασης μας αναδεικνύουν μια εξατομικευμένη δυναμική στο ανθρώπινο είδος και διαφοροποίηση. Έχουμε δηλαδή την ανάδυση του ατόμου αλλά και της δυναμικής της ετερότητας. Για το άτομο και το περιβάλλον είναι ετερότητα -και η ετερότητα επίσης είναι άτομο-. Η δυναμική της ετερότητας εμφανίζεται ακόμη και στις κοινοτικές ετερότητες και στην εταιρική προοπτική των σχέσεων μεταξύ των κοινοτήτων.

Το φαινόμενο αυτό συναντάται σε όλες τις έμβιες μορφές και σχέσεις, αλλά στον άνθρωπο οξύνεται ιδιαίτερα. Είναι επίσης μια συστατική βάση για τη σύλληψη και την οργάνωση του κράτους και την αναγκαιότητά του. Προηγουμένως είδαμε την παραγωγή και την πολιτισμική δυναμική ως συστατική βάση επίσης του κράτους, τώρα βλέπουμε το κράτος ως παράγοντα της ανάδυσης του ατόμου και της δυναμικής ετερότητας.

4. Η αύξηση της εξατομικευμένης δυναμικής τόσο στις κοινωνίες όσο και στα άτομα - μέσα από την νοητικοποίηση και την παραγωγική και πολιτισμική δυναμική - καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο το κράτος ως πεδίο ανάδυσης των ατόμων και των ετεροτήτων και τελικά καθιστά αναγκαίο το κράτος ως παράγοντα κανονιστικής εναρμόνισης. Έτσι ερχόμαστε και στην τέταρτη συνιστώσα, την ιστορική συνιστώσα της αναγκαιότητας και της γένεσης του κράτους, που είναι η κανονιστική εξουσία η οποία ενυπάρχει και στις προηγούμενες συνιστώσες. Εδώ πρέπει να αναγνωρίσουμε απ’ αρχής ότι δεν μπορούμε να απομονώσουμε ή να αντιληφθούμε σαν απομονωμένες τις ιστορικές συνιστώσες της γένεσης του κράτους.

Αυτές οι τέσσερις βασικές συνιστώσες της γένεσης του κράτους - και όχι μόνο - δεν απομονώνονται σαν στατικές στη δυναμική τους ή σαν ασύμβατες μεταξύ τους. Είναι σαφές ότι όλες αυτές εξελίσσονται δυναμικά μέσα στον χρόνο αν και υπό ένα καθεστώς μιας κυκλικότητας και μιας διαφοροποιημένης εξελικτικά και ιστορικά προτεραιότητας. Αυτές οι τέσσερις συνιστώσες συναντώνται πάντα υπό μια εξελικτικότητα στην δυναμική τους και στην μορφή τους. Αυτό πχ ισχύει και για την διττή δεύτερη συνιστώσα που αναφέρεται στην παραγωγική, τεχνολογική και νοητική μόχλευση παράλληλα με τη συμβολική, τη θεατρική και θρησκευτική αναπαράσταση και προσομοίωση των σχέσεων, την ερμηνευτική που συναντάμε στις αρχέγονες κοινωνίες ως σαμανισμό και ανιμισμό αλλά και στις νεωτερικές κοινωνίες τόσο στη λειτουργία των θρησκειών όσο στη λειτουργία των καθημερινών ψυχολογικών αταβισμών και λειτουργιών. Θα έλεγε κανείς πχ ότι σε αυτή τη δυναμική αναδεικνύεται η δυαδικότητα της ανθρώπινης φύσης με τα θυμικά και τα νοητικά στοιχεία διαφοροποιημένα και αλληλεπιδρώντα μεταξύ τους.

Διευρύνοντας -σύμφωνα με την ανάγκη μας- την ιστορική διερεύνηση και ανάλυση-κατανόηση του φαινομένου του κράτους αλλά και της εξουσίας, θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχουν δύο βασικές κατηγορίες: οικολογικοί λόγοι και ανθρωπογενείς. Οι ανθρωπογενείς βέβαια υπό μια έννοια λειτουργούν και σαν μεταφορά ως μια μετεξέλιξη των οικολογικών λόγων που διαμορφώνουν το φαινόμενο εξουσίας και κοινωνίας, αυτή την δυαδική δυναμική.

Τόσο η διαφοροποίηση όσο και η ομοιότητα μεταξύ των ανθρωπογενών και των οικολογικών λόγων διαφαίνεται από την εξειδίκευση πχ των ανθρωπογενών λόγων όπου μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι στους παράγοντες που καθιστούν αναγκαίο το κράτος βρίσκονται μια σειρά από ανάγκες. Μπορούμε να προσδιορίσουμε αυτές τις ανάγκες σε βασικές εξειδικεύσεις.

Τέσσερις βασικές ανάγκες που καθιστούν αναγκαίο το κράτος

1. Πρώτα είναι οι ανάγκες μιας συλλογικής δυναμικής όπου αυτή η συλλογική δυναμική λειτουργεί τόσο για την αμοιβαιότητα της εξυπηρέτησης όσο και απέναντι στο ίδιο το οικολογικό περιβάλλον. Λειτουργεί δηλαδή ένα φαινόμενο οικονομίας κλίμακας. Το κράτος υφίσταται ως φαινόμενο οικονομίας κλίμακας και ως μια έγκυρη και θεσμοποιημένη συλλογικότητα.

2. Το κράτος επίσης προκύπτει - και αυτό μπορεί να θεωρηθεί και ως μια εξειδίκευση της συλλογικής δυναμικής - από την ανάγκη συμβιωτικής ρύθμισης μεταξύ ατόμων και ομάδων στο ιστορικό μιας μείζονος συλλογικότητας.

3. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο λειτουργεί ως ένας εγγυητικός παράγοντας με έναν εγγυητικό ρόλο στην αυτοπραγμάτωση και ως πεδίο ανάδειξης του ανθρώπινου παράγοντα.

4. Παράλληλα βέβαια το κράτος λειτουργεί ως συντελεστής ρύθμισης μεταξύ των σχέσεων ζώντων-συλλογικοτήτων απέναντι δηλαδή σε άλλα εταιρικά σύνολα, σαν φορέας έκφρασης και συντονισμένης επικοινωνίας και σχέσης. Στο πλαίσιο αυτό λειτουργεί σε ένα φάσμα ή σε ένα εκκρεμές σχέσεων από τη συνεργασία και τη δυναμική της ειρήνης έως τη σύγκρουση, τη βία και τον πόλεμο με τις άλλες συλλογικές ετερότητες ή τα άλλα κράτη.

Πάνω σ’ αυτές λοιπόν τους τέσσερις θεμελιώδεις ανθρωπογενείς λόγους συγκρότησης του κράτους ή τις τέσσερις αναγκαιότητες αναπτύσσεται μια ευρεία θεσμική δυναμική η οποία βέβαια αυτονομείται από τις δυναμικές μορφές μέχρι το σημείο που οι ατομικές μορφές να μπορούν να αναστοχαστούν και να διεκδικήσουν έναν επαναπροσδιοριστικό ρόλο στο ιστορικό γίγνεσθαι.

Επτά βασικές και ιστορικές εκφράσεις του κράτους

Υπό το πρίσμα αυτό θα κατανοήσουμε καλύτερα το κράτος αν επιχειρήσουμε ξανά να σκεφτούμε τη φύση του κράτους υπό το φως των λειτουργιών του.

1.Η θεμελιώδης λειτουργία του κράτους είναι η συμβολαιακή θέσμιση και η αντιπροσώπευση της συλλογικότητας. Σε αυτή τη θεμελιώδη εκδοχή του το κράτος απηχεί την ανθρώπινη ανάγκη στην ατομική και κοινωνική της έκφραση και εκφράζει, τη συναίνεσή της έστω και υπό το καθεστώς μιας στρεβλωμένης ή μιας αναγκαστικής επίδρασης όπως εκείνη του φόβου.

2. Αυτή η επίδραση εκφράζεται και στη δεύτερη έκφραση της φύσης του κράτους, που είναι η ίδια η εξουσία. Εξουσία τόσο στο εσωτερικό όσο και απέναντι στις συλλογικές ετερότητες στις οποίες εκφράζεται πλέον η καθοριστικότητα που έχει το κράτος στις ανθρώπινες σχέσεις και στην ανθρώπινη ζωή.

3. Το κράτος δεν προσδιορίζεται μόνο από την εξουσία αλλά και από την ισχύ η οποία είναι διαφοροποιημένη από κράτος σε κράτος αλλά και - σε ένα μεγάλο βαθμό - από την πολιτειακή οργάνωση της εξουσίας στο κάθε κράτος. Μπορούμε να συναντήσουμε πχ δημοκρατικά ή αντιπροσωπευτικά καλύτερα κράτη κοινοβουλευτικής συγκρότησης να είναι σαφώς περισσότερο ισχυρά από άλλα που μπορούν να είναι κράτη ολοκληρωτικής ή φονταμενταλιστικής συγκρότησης και νομιμοποίησης.

Η έννοια της ισχύος βέβαια συνδέεται και με τους πόρους όπως θα τους συναντήσουμε αργότερα και αυτοί οι πόροι αποτελούν το οικονομικό βάθρο όπου συμπεριλαμβάνεται η τεχνολογική ισχύς και η πολιτισμική καταξίωση ενός κράτους, δηλαδή η πειθώ ενός κράτους, η αξιοπιστία του, η ένοπλη ισχύς και η οργάνωσή του.

Οπωσδήποτε η ισχύς είναι και πολιτισμική ισχύς και εξωτερικά και εσωτερικά.

4. Το τέταρτο βασικό χαρακτηριστικό του κράτους είναι ότι προσδιορίζεται και συνυφαίνεται με γεωγραφικά και λειτουργικά όρια, είναι συνυφασμένο με την επικράτεια.

5. Το πέμπτο χαρακτηριστικό του κράτους είναι η εναρμονιστική, η κανονικοποίηση και η δικαιϊκότητα του όπου βέβαια αυτή εξελίσσεται ιστορικά. Ένα κράτος χαρακτηρίζεται από νόμους που συνδέονται με έναν βαθμό και με μια ποιότητα δικαιοσύνης και αξιολογούνται δικαιϊκά.

6. Στην έκτη βασική έκφραση του κράτους συναντάμε το κράτος σαν υπηρεσίες, ως παράγοντα αρωγής. Εδώ τελικά, όπως στην προηγούμενη έκφραση, στη δικαιϊκότητα, συναντάμε τον ανθρωπιστικό και κοινωνικό χαρακτήρα του, τον βασικό εκπολιτιστικό του ορίζοντα.

7. Στην έβδομη έκφραση του κράτους, το κράτος είναι φορέας σχέσεων όχι μόνο στο εσωτερικό της κοινωνίας αλλά και φορέας σχέσεων με άλλα κράτη και με άλλες συλλογικότητες όπως επίσης και απέναντι στο περιβάλλον. Το κράτος είναι βέβαια συνυφασμένο με πόρους αλλά αυτό δεν θα πρέπει να το δούμε σαν μια άλλη όψη του καθώς συνδέεται με την όψη του ως φορέα ισχύος.

Κάθε μια από αυτές τις εκφράσεις μπορεί να αναλυθεί διεξοδικά όπως πχ ο όρος της επικράτειας που έχει χαρακτηριστικά συλλογικής ιδιοκτησίας δημόσιου χαρακτήρα ή διάχυσης θεσμικής σε γεωγραφικά πλαίσια που εξελίσσεται στην ιστορία ανάλογα με την εξέλιξη του κράτους και των προσδιοριστικών παραγόντων του.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων

Κάθε στιγμή της καθημερινότητάς μας και της ιστορίας μπορεί - και είναι - βαθιά κρίσιμη, γεμάτη από δυνατότητες που συχνά ξεφεύγουν από τη ρουτίνα της συνειδητότητάς μας.

Οι στιγμές είναι γεμάτες από μια πληρότητα προοπτικών, όμως εμείς τις αγνοούμε. Αγνοούμε τον πλούτο του παρόντος, την αναγεννητική και καινοτομική πνοή του. Φτωχαίνουμε το Τώρα και έτσι κάνουμε πιο φτωχό το μέλλον.

Εξαντλούμε το παρόν με επιθυμίες, αυταπάτες, είδωλα και άγνοια. Καλύτερα μπορούμε να πούμε ότι φτωχαίνουμε τον εαυτό μας ή πιο αληθινά το φάντασμα του εαυτού μας μέσα στην άγνοια μας, μέσα στην απεμπλουτισμένη συνείδησή μας. Εξαντλούμε τη συνειδητότητά μας συχνά για ένα τίποτε, ή στο ίδιο το τίποτα.

Για να δούμε το πλούτο του παρόντος, τον πλούτο του εαυτού μας. Χρειάζεται μια σχέση αγάπης και όχι χωριστικότητας ή φυγής. Χωρίς Αγάπη δεν μπορεί να αναγνωρίσουμε. Η ύπαρξη, η ζωή είναι μια εξαιρετική κληρονομιά που μπορούμε να την αποδεχθούμε, να την αναγνωρίζουμε κάθε στιγμή. Η ψυχή μας, το σώμα, η κοινωνία και η φύση είναι μια ζωτική πηγή θαυμαστών και εξαίρετων δυνατοτήτων.

Η επιθυμία αποτυγχάνει γιατί υποδηλώνει ένα έλλειμμα κατανόησης του παρόντος και μια ασυμφιλίωτη συνείδηση με το τώρα και το υπαρκτό, με την παρουσία του όντος. Το υπάρχον, το δεδομένο και το εφικτό τους είναι πολύ πιο πλούσια από τις απατηλότητες των ειδώλων και της επιθυμίας τους. Ζούμε στο Τώρα, δεν ζούμε στο είδωλο της επιθυμίας. Ακόμη και το είδωλο και η επιθυμία απορρέουν από την ενέργεια στο παρόν ή την ενέργεια του παρόντος. Αχρηστεύουμε αυτή την θαυμαστή ενέργεια επιχειρώντας να φυλακίσουμε το μέλλον σε μια μορφή ειδώλου επιθυμίας στην φυγή.

Το άπειρο του παρόντος και του μέλλοντος το χάνουμε μέσα σ’ ένα θέατρο στιγμών. Εκτρέπουμε την συνειδητότητα, την εξορίζουμε από την παρουσία του όντος στο διασκεδαστικό αλλά και βασανιστικό θέατρο στιγμών επιθυμιών και ειδώλων.

Ασκούμε την εξουσία και την βία της άγνοιάς μας υποκαθιστώντας την ζωτικότητα της ενέργειας σ’ ένα θέατρο φαντασμάτων, σε μια σειρά εξαρτήσεων στην παροδικότητα των μορφών. Μετατρέπουμε τις αισθήσεις και την συνειδητότητα από πηγή απόλαυσης του Είναι, σε ομήρους και εξαρτήματα των επιθυμιών.

Η μέχρι τώρα πορεία μας, μας δείχνει ότι πρέπει να σταθούμε διαφορετικά απέναντι στον Χρόνο, να τον απελευθερώσουμε από τις επιθυμίες μας για να ζήσουμε απελευθερωμένα οι ίδιοι σε αυτόν.

Ο Χρόνος δεν είναι πεδίο θεάματος αλλά ενέργεια του Όντος.

Δεν ανακαλύπτουμε την ενέργεια αυτή φεύγοντας από τον Εαυτό μας. Διαφορετικά ή και πιο αληθινά, την απελευθερώνουμε αυτή την ενέργεια ταξιδεύοντας στον Ένα Εαυτό ή το καθολικό Όν.

Αυτό είναι και το πεδίο απελευθέρωσης της συνείδησής μας.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
ioanniszisis@solon.org.gr

Χρειάστηκε να σκάσει η χρηματοπιστωτική φούσκα που δημιούργησαν πολύ συγκεκριμένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για να αγανακτήσει ένα μεγάλο τμήμα των πολιτών στη Δύση με τις συμπεριφορές τους. Οι κερδοσκοπικές πρακτικές τους ήταν ασφαλώς γνωστές αλλά από τη στιγμή που υπήρχε χρήμα για «όλους» χωρίς συνέπειες στη Δύση δεν υπήρχε λόγος «ανησυχίας».

Η καταπάτηση των κανόνων της αγοράς από τους διαχειριστές κεφαλαίου, όσο έπληττε αναπτυσσόμενες οικονομίες και λήστευε τον ορυκτό πλούτο τους ή το εργατικό δυναμικό τους, δεν συγκινούσε ιδιαίτερα τους πολίτες στη Δύση. Με την «πάταξη» του κινδύνου που αντιπροσώπευε η κομουνιστική απειλή οι ευαισθησίες αυτές μειώθηκαν ακόμη περισσότερο. Οι πρακτικές τους στην πραγματική και εικονική οικονομία γιγαντώθηκαν.

Το 2008 οι πολιτικοί αποφάσισαν να διασώσουν αυτές τις τράπεζες από τη χρεοκοπία, παραβιάζοντας τους κανόνες προσφοράς και ζήτησης της αγοράς, που λάτρευαν στη μορφή του «αλάνθαστου και δίκαιου» σκληρού ανταγωνισμού και του ανηλεούς κλεισίματος των αποτυχημένων μικρών επιχειρήσεων και της πίεσης για άσκηση πολιτικών μείωσης του κοινωνικού κράτους.

Σε αντίθεση με τις ακολουθούμενες σταδιακές πολιτικές μείωσης του κοινωνικού κράτους, οι πολιτικοί αποφάσισαν ξαφνικά λόγω της κρίσης να ασκήσουν κοινωνική πολιτική για τις τράπεζες!! Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: ένα χρόνο μετά τη διάσωσή τους, μερικές από αυτές υποβιβάζουν την πιστοληπτική ικανότητα των κρατών ή στοιχηματίζουν – αξιοποιώντας στην ιδιοκτησία τους «επιστήμονες ειδικούς» και ΜΜΕ - στη χρεωκοπία κρατών, υποδεικνύουν πολιτικές απελευθέρωσης στον τομέα της εργασίας και μείωσης για άλλη μια φορά του κοινωνικού κράτους!! Αυτά αφορούν επίσης ολόκληρη την Ευρώπη. Οι πολιτικοί είναι πλέον εκτεθειμένοι απέναντι σε ένα αυξανόμενο αριθμό ανέργων και σε μειωμένων αποδοχών έμμισθων ψηφοφόρων.

Από όλα αυτά προέκυψαν μερικά χρήσιμα συμπεράσματα:

--Η απληστία και η ιδιοτέλεια είναι σαν αέριο θερμοκηπίου, CO2. Τοξική σε μεγάλες συγκεντρώσεις και δεν γνωρίζει σύνορα.

--Ζητούνται επειγόντως πολιτικοί που να δικαιολογούν τον τίτλο τους.

Η υποβάθμιση της πολιτικής σε ρόλο διαχειριστή υλοποίησης μυωπικών μοντέλων ανάπτυξης που στηρίζονται στην ερμηνεία του κόσμου αποκλειστικά και μόνο με βάση τα οικονομικά συμφέροντα του κεφαλαίου ή των εργαζομένων έχει φέρει τον οικονομικό, θρησκευτικό, πολιτιστικό και πολιτικό ολοκληρωτισμό πολύ πιο κοντά από όσο ομολογείται.

Αλέξανδρος Μπέλεσης

Μέλος της ΜΚΟ Σόλων

Στον αιώνα μας λοιπόν είμαστε αρκετά γυμνοί και εκτεθειμένοι απέναντι σ’ αυτό το ζήτημα. Ελάχιστα μας έντυσαν όλες οι πανοπλίες μας. Το θέμα αυτό μας διαπερνάει και αγωνιζόμαστε να ξεχασθούμε στα ενδιάμεσα ενός δρόμου που υποχρεωτικά καταλήγει.

Στην ιστορία, λίγοι στον αριθμό, εμφανίστηκαν ανθρώπινα όντα τα οποία αποφάσισαν - με διαφορετική οπτική ο καθένας - να σταθούν με ευθύτητα και να διερευνήσουν οντολογικά το τελεσίδικο του βίου και τις συνέπειές του. Αυτό θα έλεγε κανείς ότι στάθηκε ως μια νοητική και ψυχική θεραπευτική στον πυρήνα της ανθρώπινης συνειδητότητας, νόησης και οντότητας.

Κάθε προσπάθεια ριζικής αναθεώρησης της συνηθισμένης στάσης του ανθρώπου απέναντι στο τέλος του σώματος δεν κατέστη σχεδόν ποτέ ψυχολογικά και στοχαστικά ολοκληρωμένη. Αντίθετα επιστρατεύτηκαν σχεδόν πάντα τεχνικές λήθης και εμμεσοποίησης που έφτασαν ως την επινόηση της ανοησία και του αστόχαστου για την μείωση του στοχαστικού και ψυχολογικού άλγους. Αυτό λοιπόν πρέπει να το θεραπεύσουμε. Ποια είναι η θεραπεία του;

Όταν ασχολούμαστε τελικά με θέματα τόσο μακράς διάρκειας είναι φανερό ότι πρέπει να αναπτύσουμε μια ολοκληρωμένη συνέχεια συνείδησης και επίγνωσης σ’ όλο το δέντρο των εννοιών, με γενική και αναλυτική εποπτεία. Όσοι επιλέγουν την επινόηση της λήθης ας μην ξεχνάνε ότι πάνε ενάντια στην εξελικτική διαδικασία της ζωής και ειδικότερα της ανθρωπογένεσης καθώς η συνειδητότητα της νόησης και του ψυχισμού είναι το άλμα ανθρωποποίησης της ζωικότητας, ακόμη και ως στρατηγικής επιβίωσης।

Από την λήθη στην ευθύτητα απέναντι στο φαινόμενο του θανάτου
Η στρατηγική της λήθης και της εμμεσοποίησης – απέναντι στο αναπόφευκτο γεγονός του θανάτου - ως «επινόηση της μη νόησης» ή «προεσκεμμένη ανοησία» και «άρνηση της εξέλιξης και της θέσης», μετέφερε όλη την οικολογική παθολογία της ζωής και ειδικότερα του ζωικού βασιλείου σ’ όλη την κοινωνική οργάνωση, τον ψυχολογικό βίο, τον πολιτισμό και την ιστορική διαδρομή του ανθρώπου και της κοινωνίας του. Η επιλογή της λήθης απέναντι στο γεγονός του θανάτου αποτελεί μερικώς μια επαναβύθιση μέσα στην βία της φύσης της ζωικής καταστροφικότητας.

Ο άνθρωπος κινήθηκε να παράξει τόσες μορφές όσες ήταν αναγκαίες για να κορέσουν το τοπίο της ζωής και της ύπαρξης και για να κρύψουν την απλότητα και την αμεσότητα του οντολογικού και κοσμοθεωρητικού του ζητήματος. Λειτουργώντας με υπερπαραγωγή μορφών και πολλαπλασιασμό των σημείων περίσπασης της συνείδησής του προσπάθησε να αποφύγει μια ειλικρινή προσέγγιση. Δημιούργησε νεοπλασματικές προοπτικές με τιτανικές διακυβεύσεις ακόμη και μέσα στις τόσο καθηλωτικές ρουτίνες της καθημερινότητας. Επινόησε την αναβολή του χρόνου στην συνείδηση. Έγινε εξαρτημένος από την διασκέδαση, ακόμη και αν η διασκέδαση ήταν ενδιάμεση μορφή και εστία άλγους.

Κάνοντάς το αυτό η υποκρισία και το ψέμα έγιναν ακόμα περισσότερο στοιχεία του. Δεν παραπλανούσε πλέον μόνο το περιβάλλον, κάτι που κάνουν και τα ζώα. Παραπλανούσε πλέον τον εαυτό του περισσότερο από κάθε τι άλλο. Ήθελε σχεδόν να χάσει την ψυχή του, αλλά δεν το μπορούσε. Δεν μπορούσε να χάσει την ψυχή του ή την αναφορικότητά του στον Εαυτό καθώς η ζωική απόγνωση και εξέλιξη στο ζωανθρώπινο στάδιο επικαλέσθηκε θεμελιωδώς - και με μακρά αγωνία- και εφέλκυσε έτσι με εμψυχωτικό, ταυτοποιητικό, νοητικό και πολιτισμικό βάθος μια έξοδο από την ζωικότητα και την τραγικότητά της.

Όμως η πρόοδος αυτή δεν ήταν λυσιτελής και πλήρης, δεν μπορούσε να ‘ναι ελεύθερη από την ζωική κληρονομιά και τις ανάδρομες κινήσεις και διακινδυνεύσεις. Η αναφορά σε ένα ψυχικό και νοητικό εαυτό εδραιώθηκε ως βασικός πόλος στην εξελικτική διπολικότητα του ανθρώπου. Αποτελεί πλέον ένα πεδίο βαθύτατου ψυχολογικού ισοζυγίου που ρυθμίζει την μετα-βιολογική δυναμική του ανθρώπου και το οποίο επιδιώκουμε να προσπεράσουμε. Επιδιώκουμε να καταλύσουμε τις αιτιατές δεσμεύσεις της εξελικτικής μας θέσης και της ψυχοσωματικής νοητικότητας και πολιτισμικότητάς μας. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούμε ένα αιτιατό που γυρίζει σε μας. Η βάση αυτού του αιτιατού είναι ο θεμελιώδης συνειδησιακός και ο βιοπολιτισμικός φόβος και βίος μας.

Θα ολοκληρώσουμε άραγε αυτή την αναφορικότητα στον Εαυτό προσπερνώντας την επινοημένη αρνητική απλοϊκότητα της συνείδησης και της ζωικής αναφορικότητας του πολιτισμού μας; Θα παύσουμε κάποτε την αντανακλαστική εχθρότητα απέναντι στον κόσμο της έννοιας και στην ποιότητα της επίγνωσης;

Μοιάζουμε σαν να θέλουμε να αποφεύγουμε και να αναβάλλουμε απεριόριστα την εξελικτική συναίνεση απέναντι στο φαινόμενο του θανάτου, πράγμα που παραδόξως θα μας έκανε περισσότερο αβλαβείς και ήπιους οικολογικά, όπως και απέναντι στο Φως νου। Διακατεχόμαστε από την μανία της μορφής τόσο της ζωής, όσο και της νόησης, ενώ τόσο η ζωή όπως και η νόηση ανελίσσονται και αναγεννώνται θνήσκουσες। Θέλουμε να αποφύγουμε μια εκπλήρωση ή ολοκλήρωση της συνείδησης της ζωής και της νόησης.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ Σόλων
ioanniszisis@solon.org.गर

Στο παρελθόν όταν έμπαιναν νέοι φόροι αυτό ήταν συχνά αφετηρία διεργασιών πολιτικού εκδημοκρατισμού και οικονομικής ανάπτυξης μέσα από ένα αναγκαίο πλαίσιο γενικών ρυθμίσεων και παρεμβάσεων। Τώρα φτάνουμε σε ένα σημείο όπου η έλλειψη οικονομικής αντοχής του κράτους συμπίπτει με αυτή μεγάλου μέρους πολιτών, ενώ ταυτόχρονα νέες ανάγκες αναφύονται με αναπόδραστο χαρακτήρα.

Το σημερινό μοντέλο πολιτικού εκδημοκρατισμού με την φτωχή εσωτερική ανάπτυξη των ανθρώπων έφτασε στα όριά του καθώς περιέχει καταναλωτικές υποσχέσεις σε βάρος του περιβάλλοντος, της οικονομικής σταθερότητας και του πολιτισμού.

Οι νέοι φόροι συνδέονται πλέον και διαπλέκονται όχι με θεσμούς, αλλά με αξίες και πρότυπα. Οι άνθρωποι πρέπει να βιώσουν την αξία και το κόστος του περιβάλλοντος, οι εργαζόμενοι πρέπει να σκεφτούν τους ανέργους, οι πλούσιοι να συμπράξουν και να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση της φτώχειας.

Η ανάγκη για κλαδικούς και γενικούς φόρους περιβάλλοντος είναι φανερή. Η ανάγκη για φόρο εργασίας - ανεργίας πρέπει επίσης να γίνει φανερή. Η ανάγκη να εξυγιανθεί και να αναπτυχθεί ο πολιτισμός με πιστώσεις δίκαιες είναι επίσης φανερή. Το κόστος της υπερβολικής πολυτέλειας πρέπει να μεγαλώσει αν και τα κίνητρα για παραγωγικότητα μέχρι ένα όριο πλούτου μη ράθυμου πρέπει να αυξηθούν. Η εργατικότητα, η εφευρετικότητα και η ανιδιοτέλεια, πρέπει να ανακτήσουν οικονομικό και κοινωνικό κύρος, πρέπει να γίνουν πρότυπα, να περιβληθούν με κίνητρα και θεσμούς. Οι Νέοι Φόροι και ποσοτικά, πρέπει να γίνουν νέες ποιοτικές επενδύσεις και κατευθύνσεις του χρήματος.

Το κέρδος πρέπει να γίνει επένδυση και όχι πλούτος και άνεση. Δεν πρέπει να είναι κίνητρο της εργασίας, η παύση της εργασίας, ο πλούτος και η άγονη συνταξιοδότηση από την παραγωγική εργασία.

Κανένα οικονομικό μοντέλο δεν ευδοκιμεί με τον θάνατο της εργατικότητας. Η φορολογία πρέπει να θρέφει την εργατικότητα και να εξυγιαίνει τα κίνητρά της. Η δημόσια διοίκηση δεν πρέπει να είναι μια επιχείρηση εργασίας, αλλά ένας χώρος ποιοτικής κατεύθυνσης και αναγέννησης της κοινωνίας.

του συγγραφέα Γιάννη Ζήση,

απόσπασμα από το βιβλίο «Συνθετική Ψυχολογία».

Ένα από τα βασικά επιχειρήματα εναντίον του σχεδίου διάσωσης για την Ελλάδα από πλευράς Γερμανίας στηρίχθηκε στο γεγονός ότι η ίδια η Γερμανία διαρκώς βρίσκεται σε καθεστώς περικοπών χάριν της ανταγωνιστικότητας της οικονομίας της με αποτέλεσμα να θεωρείται αδιανόητη σε επίπεδο οικονομίας η όποια Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Δηλαδή το εσωτερικό κοινωνικό κεκτημένο της Γερμανίας εδώ και χρόνια μειώνεται και θυσιάζεται στον βωμό κυριαρχίας της οικονομίας στο διεθνή Χώρο και το βωμό των αγορών. Μιλάμε βέβαια για την αναλογικά ή δημογραφικά - σε σχέση με τις μεγάλες χώρες - την ισχυρότερη διαρθρωτικά οικονομία του κόσμου, η οποία μόλις τώρα υποχώρησε στη δεύτερη θέση στις εξαγωγές και η οποία έχει χρέος υποπολλαπλάσιο του δικού μας.

Αν λοιπόν σε μια τέτοια οικονομία οι ουσιαστικοί κοινωνικοί δείκτες ευημερίας επιδεινώνονται πρέπει να προβληματισθούμε για την βαθιά αποτυχία ενός συστήματος που πριν από λίγα χρόνια λανσάριζε την «πραγματικότητά» του ως μια νέα μπελ επόκ για χάρη των καταναλωτών. Δήθεν οι αγορές δουλεύουν υπέρ των καταναλωτών. Δεν δουλεύουν όμως υπέρ των εργαζομένων και των ανέργων οπότε δουλεύουν σε βάρος των καταναλωτών. Σε βάρος όμως των καταναλωτών λειτουργεί η ρεαλιστικά ολιγοπωλιακή δομή των αγορών που υπονομεύει τον ρόλο των καταναλωτών σε μάκρος χρόνου στις αγορές.

Οι κυβερνήσεις και οι αγορές υποσχέθηκαν περισσότερο ελεύθερο χρόνο, διασφάλιση εργασίας, καλύτερο εισόδημα και ποιότητα ζωής. Έτσι εξ άλλου νοηματοδοτείται η τεχνολογική πρόοδος, ο αυτοματισμός της παραγωγής και η πλήρης εκμηχάνισή της. Τι έγιναν όλα αυτά;! Που πηγαίνει η κοινωνία της αφθονίας;

Για ποιον εργάζονται οι κοινωνίες;

Εργαζόμαστε για την ισχύ και το κέρδος μεγάλων εταιρειών που απομυζούν και την μεγάλη μάζα των εργαζομένων τους και όταν τους καθιστά μικρομεσαίους; Πώς ενώ αυξάνουν οι δυνατότητες της τεχνολογίας και ο πλούτος, οι όροι συνταξιοδότησης και ασφάλισης επιδεινώνονται; Αυτό συμβαίνει και σε μοντέλα τελείως διαφορετικά και πολύ πιο παραγωγικά από το ελληνικό.

Μήπως το ίδιο το σύστημα είναι ένας φαύλος κύκλος που απαξιώνει, για παράδειγμα, τις δημογραφικές ποιότητες και των ανεπτυγμένων οικονομιών; Είναι φανερό πώς όλες οι υποσχέσεις του συστήματος πια έχουν καταρρεύσει και συντηρούνται μόνο μέσα στην υστέρηση της αντίληψής μας που ποδηγετείτε από τα ΜΜΕ και την μυωπική ιδιοτέλεια μας.

Η παράσταση των υποσχέσεων έχει την συνενοχή μας, όπως και το πρότυπο ζωής στην κορύφωση τόσο του Κευνσιανού όσο και του φιλελεύθερου μοντέλου. Τον ελεύθερο χρόνο και την λεγόμενη ποιότητα ζωής την οδηγήσαμε σε βαθιά αποτυχία μέσα από τα αγοραία καταναλωτικά και επικοινωνιακά μας πρότυπα.

Το σύστημα κτίσθηκε και απέτυχε με την δική μας καταναλωτική και πολιτική συνενοχή.

Πρώτα αποτύχαμε στην δική μας πολιτισμική και πολιτική συνειδητότητα και λειτουργία και τώρα κατρακυλά σε μια ολόπλευρη κρίση αποτυχίας όλο το σύστημα. Η εκπαίδευση μισθώθηκε και αλλοτριώθηκε πλήρως, με την δική μας συνενοχή, για την οικονομία και την αγορά. Έτσι πια μόνο η όξυνση της κρίσης μπορεί να θεραπεύσει τον φαύλο κύκλο που την γέννησε, εξαναγκάζοντας μας να την αντιμετωπίσουμε στα αίτια.

Βαδίζουμε με κρίση θεσμών που έχει δύο βασικούς άξονες:

1.Την κυριαρχία των «αγορών» πάνω στις δημοκρατίες και

2.Την προσχηματική ρήξη μεταξύ ασφάλειας και αλληλέγγυας ελευθερίας, όπου το ιδιωτικό και το δημόσιο εξειδικεύονται σχισματικά, αποξενωμένα και αλλοτριωμένα.

Η κρίση οικονομικά και πολιτικά είναι ανακυκλούμενη. Είναι μια κρίση που για την ώρα αφήνει ενισχυμένους και ανέπαφους τους πρωτεργάτες, τις διασυνδεόμενες ελίτ, ενώ οι συντεχνίες όλο και πιο πολύ χρεοκοπούν μέσα στον δικό τους συνένοχο ρόλο.

Πολιτικοί σε χειμερία νάρκη

Τελικά μάλλον μια μεγάλη κρίση, πολύ πιο μεγάλη από αυτή που οδήγησε στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο θα διαρκέσει πολύ και θα βαθύνει πολύ περισσότερο. Η τεράστια πίεση ανταγωνιστικότητας της Κίνας, των αναδυόμενων αγορών και των εργασιακών κολάσεων μαζί με τον εσωτερικό κορεσμό των αναπτυγμένων οικονομιών οδηγούν το παγκοσμιοποιημένο σύστημα σε πλήρη κρίση.

Είναι η πρώτη φορά που δημιουργείται τέτοια κρίση. Είναι μια κρίση χωρίς ζωτικούς χώρους εκτόνωσης του ανταγωνισμού. Είμαστε βέβαια στην αρχή αυτής της κρίσης και δεν έχουμε έρθει αντιμέτωποι με τα εκρηκτικά σημεία της. Ένα τέτοιο εκρηκτικό σημείο αποφεύχθηκε μ’ ένα μεγάλο ανακυκλωτικό και θεσμικό κόστος.

Ήταν το κόστος αποτροπής χρεοκοπίας των ισχυρών κεφαλαιουχικών επενδυτικών και χρηματοπιστωτικών πιστωτικών εταιρειών και του επακόλουθου ντόμινο στις οικονομίες.

Η μεταβολή του πλήρους άμεσου κραχ και της καταστροφής σε μακροχρόνια και διανεμητική κρίση έχει τις δικές της συνέπειες καθώς μάλιστα οι «λογικές» και οι επιθυμίες των αγορών δεν άλλαξαν। Η επιδείνωση είναι εμφανής στην Γερμανία που αποτελεί προνομιακή χώρα στον παγκοσμιοποιημένο καπιταλισμό.

Σημειώνουμε ότι η Γερμανία υπήρξε μια χώρα που:

1.Είναι ελεύθερη από υπέρογκες αμυντικές δαπάνες και κερδίζει εμπορικά από την πολεμική της βιομηχανία.

2.Υποστηρίχθηκε ευρωπαϊκά στις οικονομικές συνέπειες της επανένωσης της παρά το γεγονός ότι η επανένωση εργασιακά διευκόλυνε την ανταγωνιστικότητα της.

3.Χρησιμοποίησε ως καταναλωτικό ζωτικό χώρο την Ευρωπαϊκή Ένωση.

4.Λειτούργησε με κεφαλαιακή και επενδυτική στρατηγική που μετέτρεψε και ως εργασιακό ζωτικό χώρο την Ευρωπαϊκή Ένωση.

5.Μεγάλες επιχειρήσεις της στρέβλωσαν πολιτικά τους όρους αγορών διεθνώς.

6.Χρησιμοποίησαν νομισματικές πολιτικές και εφάρμοσαν εργασιακές και άλλες πολιτικές ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας επί χρόνια, με άνεση διεθνούς στρατηγικού σχεδιασμού.

7.Χρησιμοποίησαν τα Ευρωπαϊκά προγράμματα ως Κευσιανές πολιτικές ενίσχυσης της εξαγωγικής κεφαλαιακής τους κυριαρχίας.

Παρ’ όλα αυτά τα πεδία ισχυρού συγκριτικού πλεονεκτήματος της και η Γερμανία θα βυθίζεται όλο και πιο πολύ στην κρίση μείωσης της ευημερίας των πολιτών της, οι οποίοι στην συντριπτική τους πλειοψηφία είναι εργαζόμενοι και άνεργοι και όχι επιχειρηματίες.

Ο καθένας μας πια πρέπει να βγάλει τα συμπεράσματά του χωρίς ψευδαισθήσεις. Θα βοηθούσε ίσως αν επεκτείνουμε το συλλογισμό της κας Μέρκελ περί «τραπεζιτών σε χειμερία νάρκη» μιλώντας για πολιτικούς που προτιμούν τώρα την χειμερία νάρκη μέσα στις συστημικές ψευδαισθήσεις τους.

Το τίμημα για την ανάπτυξη που καταβάλλεται από τις κοινωνίες έχει όλο και μικρότερο όφελος γι’ αυτές και επισωρεύει μια αυξανόμενη κρίση। Γι’ όλα αυτά ας προσθέσουμε και την αδυσώπητη περιβαλλοντική όπως και την γεωπολιτισμική και γεωπολιτική κρίση.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας,

Μέλος της γραμματείας της μκο Σόλων

Υπάρχουν δύο ηγεσίες, η δημαγωγική και η εκπαιδευτική. Η εκπαιδευτική ολοκληρώνει τον κύκλο της στην αυτοκατάλυση και την αυτοϋπέρβαση, η δημαγωγική εξαντλεί την πολιτική συνείδηση στη γοητεία της επωνυμίας.

του συγγραφέα Γιάννη Ζήση,

Όλα τα κράτη είναι κατά βάση εγωιστικά αλλά η μετατόπιση ενός κράτους, του μεγέθους της Γερμανίας, σε περισσότερο επιθετικές χωριστικές γραμμές αποτελεί σημαντικό γεγονός. Η συζήτηση για τον ρόλο που επιθυμεί πλέον η Γερμανία στην Ευρώπη έχει πλέον ξεκινήσει ανοικτά.
Το παρασκήνιο της δημιουργίας της ευρωζώνης και η συνειδητοποίηση του όρου της συνθήκης του Μάαστριχ που απαγορεύει την αλληλεγγύη [1] έχουν επαναφέρει στο προσκήνιο την συζήτηση για το ποια Ευρώπη θέλουμε.


Η σταδιακή μεταβολή της στάσης της Γερμανίας – που άρχισε να γίνεται φανερή μετά την ενοποίησή της - προς ένα εθνοκεντρικό ρόλο στην Ευρώπη με κίνδυνο να επανατοποθετήσει την αρχή της δύναμης ως υπέρτατης αξίας έναντι όλων των άλλων είναι εμφανής. Διατυπώνοντας το διαφορετικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχουν πολύ συγκεκριμένες πολιτικές αλλά και αιτήματα της Γερμανικής κοινής γνώμης που φανερώνουν μια επικίνδυνη αύξηση της επιρροής της γοητείας της δύναμης στη Γερμανία. Μια γοητεία δύναμης προς ένα οικονομικά ισχυρό κράτος, που μεταξύ άλλων αντισταθμίζει ως επανατατικό ελατήριο την μεταπολεμική ψυχολογική πίεση του στίγματος του ένοχου για τα αποτρόπαια εγκλήματα τόσο της Βέρμαχτ όσο και του πολιτικού καθεστώτος κατά την διάρκεια του Β παγκόσμιου πολέμου.

Η αυξημένη επιρροή της γοητείας της δύναμης στην Γερμανία, αποκαλύπτεται και από την πυροδότηση του ψυχισμού που προβάλει το φταίξιμο των «δεινών» στους άλλους. Η ανταγωνιστικότητα της Γερμανίας οφείλεται στην μακροχρόνια πολιτική μηδενικής αύξησης των μισθών – αντίθετα με ότι συμβαίνει με τους μισθούς των άλλων ευρωπαίων πολιτών - με κίνητρο το ισχυρό κράτος. Το ότι όμως δεν κατάφεραν οι πολίτες της Γερμανίας να εισπράξουν μέρος από τα βεβαιωμένα αυξημένα κέρδη των εταιρικών αφεντικών τους χρεώνεται ως στενότητα που τους επιβλήθηκε από τις ανάγκες συμβολής τους στα Ευρωπαϊκά ταμεία.
Η παραγνώριση αυτών των μετρήσιμων οικονομικών μεγεθών σε μια εποχή εύκολης πρόσβασης στην πληροφορία και σε μια τυπικά τουλάχιστον εδραιωμένη δημοκρατία αποτελεί σήμα κινδύνου για την πορεία όλης της Ευρώπης.

Όλα τα κράτη υπόκεινται σε γοητείες αλλά όταν αυτά έχουν μεγάλη οικονομική ή στρατιωτική δύναμη και θέτουν μια δευτερεύουσα αρχή όπως αυτή της εθνικής υπεροχής υπεράνω όλων των άλλων τότε δημιουργούνται οι ολοκληρωτικές εκείνες συνθήκες υπονόμευσης της οποιασδήποτε προόδου του ανθρώπινου πολιτισμού στο σύνολό του.

Η ανάγνωση από την ανάποδη σε αυτό μας λέει ότι με τέτοιου είδους εξελίξεις επισπεύδονται οι διεθνείς κρίσεις που συστηματικά αναβάλλονται μέσω μηχανισμών απόσβεσης κραδασμών και ωθούν τους ανθρώπους να πάρουν αποφάσεις που θα καθορίσουν τον πολιτισμό για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την επόμενη κρίση.

Προς ένα πιο ειλικρινές αίτημα κοινωνίας αλληλεγγύης
Φυσικά ο ίδιος κίνδυνος υπάρχει και για την Ευρωπαϊκή Ένωση εάν αυτή επιβιώσει της κρίσης. Οι τελευταίες εξελίξεις στην Ευρώπη και η νέα γενιά των πολιτικών της, κάνουν πολιτικούς που κάποτε αντιμετωπίζονταν ως άνθρωποι του συστήματος να φαίνονται σήμερα ως μεγάλοι οραματιστές, σε σύγκριση με την ανυπαρξία οράματος των σημερινών ευρωπαίων ηγετών. Πρόσφατα ο αρθρογράφος των Financial Times ο Gideon Rachman θυμήθηκε το ακόλουθο σχόλιο του Ζακ Ντελόρ:

«Δεν είμαστε εδώ για να δημιουργήσουμε μόνο μια ενιαία αγορά, κάτι που δεν με ενδιαφέρει, αλλά για να δημιουργήσουμε μια πολιτική ένωση» [ 2 ]

Η Ε.Ε δεν σχηματίστηκε μόνο για να φέρει οικονομική ανάπτυξη και ειρήνη στα κράτη μέλη της αλλά και για να γίνει ένα ελκυστικό μοντέλο προώθησης της συνεργατικότητας της αλληλεγγύης, της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ανθρωπότητα δεν χρειάζεται άλλη μια αυτοκρατορία του κακού αλλά βιώσιμα μοντέλα δημοκρατίας, κοινωνικής δικαιοσύνης, αλληλεγγύης, ελευθερίας έκφρασης και πίστης, ελευθερίας από το φόβο και την φτώχεια. Δεν χρειάζεται μια Ευρώπη άρπαγα του πλούτου «των άλλων» και μονομερούς κατοχύρωσης των πολυεθνικών εταιρικών συμφερόντων εις βάρος του δικαιώματος της ποιότητας ζωής – με την πραγματική και όχι την συνήθη ψυχαναγκαστική καταναλωτική ερμηνεία του όρου – των πολιτών της αλλά και των πολιτών του κόσμου.

Ο αντίλογος σε αυτό θα αποτελούσε μια αντίφαση στο αίτημα αλληλεγγύης που προβάλλεται από τις νότιες χώρες της Ευρώπης ως αντιστάθμισμα της ισοπέδωσης των αγορών τους από την Γερμανία. Η αντίθεση σε αυτό επίσης κάνει έωλες τις κατηγορίες για ηγεμονισμό και αναβίωση της λατρείας της «δύναμης για την δύναμη» που απευθύνονται στην Γερμανία.

Σε κάθε περίπτωση το αίτημα για δημοκρατία δεν μπορεί παρά να είναι οικουμενικό και η πραγματική δημοκρατία δεν μπορεί να συνυπάρξει με τον οικονομικό ολοκληρωτισμό.

ΑΝΑΦΟΡΕΣ

[1] Κωνσταντακόπουλου Δημήτρη και Γεωργόπουλου Δημοσθένη, 19/3/2010, ΣΤΟΝ ΚΑΙΑΔΑ ΤΟΥ ΔΝΤ Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ, [konstantakopoulos.blogspot.com]
[2] Rachman Gideon, Το διακύβευμα της Ελληνικής κρίσης, εφημερίδα, Ημερησία, 27/2/2010


Αλέξανδρος Μπέλεσης,
Μέλος της ΜΚΟ Σόλων
info@solon.org.gr

Η Βιώσιμη Θρησκευτικότητα πρέπει να εκτιμηθεί σαν μια θρησκευτικότητα που υπάρχει σε διαφορετικό βαθμό μέσα σε κάθε θρησκευτική πεποίθηση, σε κάθε πίστη προς το Θεό, σε κάθε πίστη για την πνευματική ύπαρξη του ανθρώπου και του κόσμου.

Αν αυτή η πίστη είναι εφαρμόσιμη, έχει υπαρξιακές και μακροχρόνια βιώσιμες ψυχολογικές και κοινωνικές συνέπειες. Αυτή η πίστη μπορεί να είναι συνεργός σημαντικής πολιτισμικής δημιουργίας και σημαντικής επίσης πνευματικής μεταρσίωσης.

Η Βιώσιμη Θρησκευτικότητα είναι εκείνη που αναδεικνύεται σαν αναγκαία και απελευθερωτική για τον άνθρωπο, σαν δημιουργική για τον πολιτισμό και εποικοδομητική για τη θρησκεία. Η Βιώσιμη Θρησκευτικότητα οδηγεί σε βιώσιμες θρησκείες.

Βιώσιμος Χριστιανισμός

Πρωταρχικά μπορούμε να εξετάσουμε αυτόν τον χριστιανισμό που είναι βιώσιμος, γιατί σίγουρα υπάρχει ο χριστιανισμός του καθενός. Υπάρχει ο υπαρκτός χριστιανισμός με τα ελλείμματά του, τα ελλείμματα ανακολουθίας απέναντι στο Ευαγγέλιο, τα ελλείμματα ανακολουθίας απέναντι στην αγάπη και απέναντι στη δυναμική του μηνύματος. Ο βιώσιμος χριστιανισμός είναι εκείνος που μπορεί να συνθέσει τις τέσσερις μείζονες δηλώσεις και όψεις της ταυτότητας του Θεού, τον Θεό που είναι Αγάπη, τον Θεό που είναι Λόγος, τον Θεό που είναι Πυρ Καταναλίσκον και τον Θεό που είναι ο Ον. Αυτά τα σημεία μπορεί να τα συνθέσει με τρόπο εποικοδομητικό τόσο στο εννοιολογικό πεδίο όσο στο αισθαντικό και το πραξιακό με συνέπεια.

Ο βιώσιμος χριστιανισμός είναι αυτός που όπως έλεγε ο Μάξιμος ο Ομολογητής: ελαχιστοποιεί το γράμμα και τον τύπο, ελαχιστοποιεί την οργάνωση και την εξωτερικότητά του και μεγιστοποιεί το πνεύμα του. Και το πνεύμα του δεν είναι το δόγμα αλλά είναι η φύση του Θεού, δεν είναι η φύση του ανθρώπου, είναι η μεγαλοσύνη της Δημιουργικής Αρχής, είναι η μεγαλοσύνη της θεότητας. Από την μεγαλοσύνη της θεότητας μπορεί να προκύψει υπέρβαση του δόγματος, το δόγμα δεν αποτελεί δέσμευση της θεότητας.

Μια όψη δηλαδή βιωσιμότητας της θρησκείας είναι εκείνη που κοιτάει το πρωταρχικό και το διατηρεί ελεύθερο εννοιολογικά από ανθρώπινες συνθήκες και δεσμεύσεις έστω και αν αυτές έχουν την εγκυρότητα μιας συλλογικότητας, ενός πνεύματος αποστολικής διαδοχής, ενός πνεύματος με στοιχεία ολότητας. Η απελευθέρωση της αντίληψης της φύσης και των ενεργειών του Θεού απέκλινε του δόγματος, είναι ένα πρώτο στοιχείο που δίνει μια βιωσιμότητα, έναν ανοικτό ορίζοντα στη θρησκεία και την θρησκευτικότητα.

Πράξη και θρησκευτικότητα

Πέρα από αυτήν την πρώτη όψη της βιωσιμότητας της θρησκείας πιο σημαντική από όλες τις όψεις και πιο σημαντική έκφραση της βιώσιμης θρησκευτικότητας είναι η πραξιακή. Πάνω σε αυτήν την πραξιακότητα με όλη την εγκυρότητα της ψυχής έδωσε την έμφασή του ο Απόστολος Παύλος στη γνωστή επιστολή του που περιέχει μέσα την περιγραφή και την σημαντικότητα της αγάπης, τη μοναδική σημαντικότητα της αγάπης, το αναντικατάστατό της. Σε αυτό το αναντικατάστατο της αγάπης ενυπάρχει η πραξιακότητα του χριστιανισμού. Μια πραξιακότητα όμως που δεν ορίζεται σαν υποταγή στην αδιακρισία και στην αλλοτρίωση.

Αυτό ουσιαστικά κατοχυρώνεται στην αναφορά που γίνεται στο κεφάλαιο 17, του κατά Ιωάννη Ευαγγελίου, στη τελευταία προσευχή του Χριστού. Εκεί ορίζεται το «όχι εκ του κόσμου τούτου» ως ένας κύκλος συντροφικότητας και η έννοια της αιώνιας ζωής ορίζεται ως γνώση της χριστικής ταυτότητας, της χριστικής αρχής. Έτσι λοιπόν η βιώσιμη πραξιακότητα περιέχει μια διακριτική αγάπη, που είναι απόκοσμη και που οδηγεί σε μια υπέρβαση του χρόνου, σε μια εσωτερική αιωνιότητα.

Γιατί σίγουρα το στοιχείο που υποδηλώνεται ως αιώνια ζωή στη τελευταία προσευχή του Χριστού δεν είναι μια σωματικότητα, αλλά είναι μια υποκειμενική απεραντοσύνη, μια υποκειμενική μυστηριακή ηδύτης και ενάργεια μια γλυκύτητα, μια εσωτερική γλαφυρότητα του όντος. Αυτή η διπλή πραξιακότητα, η πραξιακότητα που κατευθύνεται στις ανθρώπινες σχέσεις και η πραξιακότητα που κατευθύνεται στις πνευματικές θέσεις είναι το κυρίαρχο πεδίο της βιώσιμης θρησκευτικότητας.

Η γνώση του υπερβατικού ως συντροφική και υπερβατική ταύτιση είναι αυτό που μας δίνεται από τον Χριστό σαν αιώνια ζωή. Και αυτή η ταύτιση δεν μπορεί να γίνει μέσα στα όρια μιας νοησιαρχίας, μιας εγωκεντρικότητας, μιας διάθεσης πολεμικής απέναντι στην πραγματικότητα. Η ταύτιση αυτή που περιλαμβάνει μια παραίτηση από τον περιττό και από την επιθυμία για την αιωνιότητα του παροδικού.

H βιώσιμη θρησκευτικότητα δεν μπορεί να είναι άλλη από μια ευαίσθητη θρησκευτικότητα πολιτιστικά δημιουργική και απελευθερωτική και πολιτικά συντροφική όπου η έννοια της συντροφικότητας είναι πολύ υπέρτερη από κάθε μαρξιστική προσέγγιση, περιέχει μέσα της στοιχεία διακριτικής αλληλεγγυότητας γιατί η συντροφικότητα δε μπορεί να οδηγεί σε καταναγκασμό και σε τυραννική καθοδήγηση. Αυτή η θρησκευτικότητα αποτελεί μια επανέκφραση της μητρικής θαλπωρής, μια επανέκφραση της απελευθερωτικής οικειότητας την οποία βιώνει στο βαθμό που του επιτρέπεται το νήπιο, το μωρό και το παιδί.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας

Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ

ioanniszisis@solon.org.gr



Διαβάστε επίσης:
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, Β' Μέρος
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, Γ' Μέρος
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, Δ' Μέρος
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, Ε' Μέρος
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, ΣΤ' Μέρος
Βιώσιμη Θρησκευτικότητα, Ζ' Μέρος

1)Στις προστατευόμενες περιοχές

2)Σε μη προστατευόμενες περιοχές

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;}

Προϋποθέσεις και προκλήσεις για την πράσινη επιχειρηματικότητα

1)Στις προστατευόμενες περιοχές

Η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι ένας προνομιακός και καθοριστικός κλάδος οικονομικής δραστηριότητας για τη βιωσιμότητα των προστατευόμενων περιοχών.

Στις προστατευόμενες περιοχές η πράσινη επιχειρηματικότητα έρχεται να αναδείξει ένα συγκριτικό μειονέκτημα εντατικής ανάπτυξης -λόγω ειδικών περιορισμών που υφίσταται στις περιοχές αυτές- σε συγκριτικό πλεονέκτημα μιας άλλης κατεύθυνσης της ανάπτυξης. ΄Ετσι στις προστατευόμενες περιοχές διαμορ-φώνεται εκείνη η δυναμική που αποτελεί τον πιλότο και την καινοτομία για την οικοανάπτυξη, για τον πυρήνα αυτού του μοντέλου ανάπτυξης, που πρέπει να εξαπλωθεί όλο και πιο πολύ κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα.

Οι περιοχές αυτές διακρίνονται από την έμφαση στην ποιότητα της βιώσιμης ανάπτυξης. Αν και ο πυρήνας της προστατευόμενης περιοχής αποτελεί ένα πεδίο κυρίως μη επιχειρηματικότητας, ωστόσο το τμήμα της προστατευόμενης περιοχής που τον περιβάλλει είναι αυτό στο οποίο κυρίως θα ασκηθούν οι νέες αυτές επιχειρηματικές δράσεις με τη συγκεκριμένη ποιότητα. Παρόμοιες δράσεις θα ασκούνται και στην ευρύτερη περιοχή που περιβάλλει το σύνολο της προστατευόμενης περιοχής.

Επομένως η εσωτερική ζωνοποίηση των περιο-χών Νatura (δηλ. ο διαχωρισμός τους σε ζώνες), όπως διαφαίνεται στα ΣΔ (Σχέδια Διαχείρισης) και τις ΕΠΜ (Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες), προσδιορίζει και διαφοροποιεί και τις επιτρεπόμενες οικονομικές δραστηριότητες ανάλογα με τον επιδιωκόμενο βαθμό προστασίας για κάθε ζώνη, όπως θα δούμε παρακάτω.

2)Σε μη προστατευόμενες περιοχές

Αυτές μπορεί να είναι είτε η ευρύτερη περιοχή που περιβάλλει μια προστατευόμενη περιοχή είτε μια άλλη περιοχή που να μην έχει καμμία σχέση με μια προστατευόμενη. Οι περιοχές αυτές διακρίνονται από μια ζήτηση για μια νέα ποιότητα ζωής που συνδέεται με την προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης και γι’ αυτό στοχεύει στην ισορροπία ανάμεσα σε αυτήν και τον άνθρωπο.

Πλήθος πολιτικών, για το νερό, την ενέργεια, τον καταναλωτή, τα απορρίμματα κ.ά. συνοδεύονται από την ανάπτυξη μιας ανάλογης πράσινης επιχειρηματικότητας χωρίς γεωγραφικά όρια. Ωστόσο στις προστατευόμενες περιοχές η ανάγκη και οι ευκαιρίες για Π.Ε. αποκτάει μεγαλύτερη έμφαση.

Προϋποθέσεις και προκλήσεις για την πράσινη επιχειρηματικότητα

Η πράσινη επιχειρηματικότητα λοιπόν αποτελεί ένα στοίχημα, μια πρόκληση και μια νέα δυναμική για την ανάδειξη νέων επιχειρηματιών και επιχειρήσεων, για τη διαμόρφωση μιας νέας αγοράς και μιας νέας εμπορευματικής δυναμικής που μπορεί και συνδέεται με την τοπικότητα με έναν ιδιαίτερο τρόπο. Η τοπικότητα αυτή εκφράζεται μέσα από τη φύση, την κοινωνία, την παράδοση, την καινοτομία και τις πιλοτικές δράσεις προστασίας του περιβάλλοντος.

Το πρόβλημα της πράσινης επιχειρηματικότητας βρίσκεται στο ότι είναι μόλις στην αρχή της, με μικρή προϊστορία, και έτσι δεν έχει αυτές τις υποδομές που θα της επιτρέψουν να διαμορφώσει ζωτικούς χώρους αγοράς. Με άλλα λόγια η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι προνομιακά συνδεδεμένη με ένα νέο καταναλωτικό ύφος και ήθος. Αυτό, για να διαμορφωθεί ολοκληρωμένα, χρειάζεται κάποιες στρατηγικές κλίμακας και πολιτικές στήριξης, ώστε να λειτουργήσει άμεσα και αποτελεσματικά, για να μην έχουμε μια αποτυχημένη φάση κιόλας στην αφετηρία του εγχειρήματος.

Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε πως η πράσινη επιχειρηματικότητα στο πεδίο του ανταγωνισμού από τη μια έχει κάποια συγκριτικά πλεονεκτήματα ποιότητας, από την άλλη όμως υστερεί σοβαρά, επειδή δεν συνδέεται με τη μαζική παραγωγή και με τις οικονομίες κλίμακας στην παραγωγή των προϊόντων, των αγαθών και των υπηρεσιών. ΄Ετσι έχει ένα υψηλό κόστος παραγωγής προϊόντων και παροχής υπηρεσιών.

Η πολιτική ρύθμιση της ανταγωνιστικότητας που στοχεύει στη στήριξη της πράσινης επιχειρηματικότητας επιβάλλει τις γενικές δεσμεύσεις που συνδέονται με το καθεστώς της ανταγωνιστικότητας. Μπορεί όμως επιπλέον να συνδέεται αφ’ ενός με ειδικά εργαλεία που θέτουν όρους στην παραγωγή και το παραγόμενο προϊόν και αφ’ ετέρου με τη θέσπιση τέτοιων εργαλείων αναγνώρισης των προϊόντων και των υπηρεσιών, που να αποτελούν μια έμμεση στήριξη για αυτές τις παρεχόμενες υπηρεσίες και τα προσφερόμενα προϊόντα. Παράλληλα η στήριξη της πράσινης επιχειρηματικότητας προϋποθέτει υποδομές που διαμορφώνουν ένα πλαίσιο οικονομίας κλίμακας, όπως επίσης δημόσιες υπηρεσίες και θεσμούς που θέτουν απαιτήσεις προσαρμογής στην προστασία, τη διατήρηση και την ανάδειξη του περιβάλλοντος.

Η δημόσια διοίκηση και οι θεσμοί θέτουν όρους για τη διασφάλιση της ποιότητας της ζωής και γενικότερα όρους αειφορικής ανάπτυξης.

Επομένως η πράσινη επιχειρηματικότητα απαιτεί ορισμένα ιδιαίτερα standards, τα οποία, όταν εκπληρωθούν, ανασυνθέτουν το σύνολο της δυναμικής ενός τόπου και μιας κοινωνίας.

Αυτό είναι το ειδικό πλαίσιο μέσα στο οποίο καλούμαστε να αναζητήσουμε τους τρόπους, τη μεθοδολογία και τα εργαλεία για την προώθηση της πράσινης επιχειρηματικότητας. Θα μας βοηθήσει σε ένα βαθμό σε αυτή την κατεύθυνση το εγχείρημα της αναφοράς μας στην ιστορία της πράσινης επιχειρηματικότητας. Η ιστορία είναι ένα εργαλείο εμπειρίας και ένα πεδίο μάθησης, αν και, όπως είπαμε προηγουμένως, βασικά η πράσινη επιχειρηματικότητα είναι κάτι που θα αναδειχθεί πολύ περισσότερο στο μέλλον από ό,τι έχει αναδειχθεί στο παρελθόν. Οι ρίζες της είναι μικρής χρονικής και ιστορικής εμβέλειας, μπορούν όμως να μας προσφέρουν κάποιες χρήσιμες εμπειρίες και προσεγγίσεις.

Γιάννης Ζήσης, συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
' ); document.write( addy90908 ); document.write( '' ); //-->\n ioanniszisis@solon.org.gr

Ο πλανήτης μπορεί σήμερα να τιμά την Παγκόσμια Ημέρα του Νερού, την ίδια στιγμή που περισσότεροι από 800 εκατομμύρια άνθρωποι δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό και 3,6 εκατομμύρια πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας του.

Οι άνθρωποι που πεθαίνουν εξαιτίας του νερού είναι περισσότεροι συνολικά από όσους χάνουν τη ζωή τους από όλες τις μορφές βίας συμπεριλαμβανομένων και των πολέμων.

Το Διεθνές Ινστιτούτο Νερού που εδρεύει στη Στοκχόλμη της Σουηδίας, εκτιμά ότι 3,6 εκατομμύρια άνθρωποι, εκ των οποίων το 1,5 εκ. παιδιά, χάνουν ετησίως τη ζωή τους από την έλλειψη πρόσβασης σε καθαρό νερό.

Τα Ηνωμένα Έθνη και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζουν ότι τα τελευταία χρόνια έχει σημειωθεί μεγάλη πρόοδος στην πρόσβαση των ανθρώπων σε ασφαλές και καθαρό νερό, με το 87% του παγκόσμιου πληθυσμού να εκτιμάται ότι έχει πρόσβαση σε ασφαλές νερό. Παρόλα αυτά οι στόχοι που έχουν τεθεί από τον ΟΗΕ είναι ακόμα μακριά από την επίτευξή τους.

Υπολογίζεται ότι περίπου 2,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι κινδυνεύουν από την έλλειψη παροχής νερού και επαρκών υγειονομικών εγκαταστάσεων. Αξιωματούχοι των Ηνωμένων Εθνών μάλιστα παραδέχονται ότι το Πρόγραμμα Ανάπτυξης της Χιλιετίας του Οργανισμού όσον αφορά στο νερό βρίσκεται ακόμα πολύ μακριά από την επίτευξή του.

Σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF αν η κατάσταση συνεχιστεί όπως έχει μέχρι σήμερα, το 2015 ένα δισεκατομμύριο άνθρωποι δεν θα έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό και επαρκείς υγειονομικές εγκαταστάσεις.

Την ίδια στιγμή το νερό και η πρόσβασή του σε αυτό αρχίζει να γίνεται ένα από τα πλέον ακανθώδη προβλήματα της ανθρωπότητας λόγω και των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Επιπλέον αρκετοί επιστήμονες και οργανώσεις από ολόκληρο τον κόσμο τονίζουν επ’ ευκαιρίας της Παγκόσμιας Ημέρας του Νερού, ότι τα επίσημα συγκεντρωτικά στοιχεία δεν μπορούν να αποτυπώσουν την αλήθεια καθώς οι διαφορές ανάμεσα σε ηπείρους και κράτη είναι πολύ μεγάλες. Το μεγαλύτερο παράδειγμα αυτής της ανισότητας είναι η Κίνα, στην οποία η βελτίωση παροχής νερού σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού εκφράζεται –λόγω του πληθυσμού της- και στο παγκόσμιο σύνολο, τη στιγμή που σε μεγάλα τμήματα της Αφρικής και της Ασίας η κατάσταση είναι δραματική.

Επιπλέον, η έλλειψη καθαρού νερού και υγειονομικών εγκαταστάσεων αποτελεί τροχοπέδη και για την εξέλιξη άλλων σημαντικών ανθρωπιστικών προβλημάτων όπως η εξάλειψη ασθενειών (διάρροια, χολέρα, δυσεντερία, τύφος, κλπ.) τις οποίες μπορεί στις ανεπτυγμένες χώρες να θεωρούμε εύκολα θεραπεύσιμες, αλλά σε πολλές αναπτυσσόμενες κάνουν ακόμα θραύση…

Τέσσερις χιλιάδες παιδιά πεθαίνουν ημερησίως στις αναπτυσσόμενες χώρες εξαιτίας της έλλειψης επαρκών εγκαταστάσεων νερού, ενώ τα μισά νοσοκομειακά κρεβάτια στις χώρες αυτές φιλοξενούν ανθρώπους που υποφέρουν από ασθένειες που το ασφαλές νερό θα είχε αποτρέψει.

_____________________________

(Πηγή: Inter Press Service , Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Ελευθεροτυπία)

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων

Οι Ηνωμένες Πολιτείες βλέπουν πια έναν ισότιμο εταίρο απέναντί τους, ο οποίος μάλιστα φαίνεται να έχει πολύ μεγαλύτερες προοπτικές στο εγγύς μέλλον σε σύγκριση με την Ουάσινγκτον και τις υπόλοιπες λεγόμενες ανεπτυγμένες χώρες. Κάτι αντίστοιχο, φαίνεται πια να ισχύει και στον τομέα της «πράσινης ανάπτυξης» και των «πράσινων τεχνολογιών».

Ο Μπαράκ Ομπάμα μπορεί να κατηγορεί τη νομισματική πολιτική της Κίνας, αλλά όπως αναφέρει και ο Γκάμπορ Στάινγκαρτ του Spiegel γνωρίζει «ότι για κάθε δολλάριο που θα ξοδέψει ο Μπαράκ Ομπάμα το 2010, περισσότερα από τα 30 σεντ του θα προέρχονται από δάνεια. Και ένα μεγάλο μέρος αυτών προέρχονται από την Κίνα»,[1] η οποία, αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους δανειστές της πλέον χρεωμένης οικονομίας στον κόσμο, της αμερικανικής.

Ο έντονος εκνευρισμός της Δύσης εκφράστηκε βέβαια και στο ζήτημα του περιβάλλοντος. Τόσο στις προπαρασκευαστικές διαπραγματεύσεις της Διάσκεψης της Κοπεγχάγης, όσο και αργότερα στην ίδια τη Διάσκεψη, αλλά και μετά από αυτήν υπό τη μορφή επίρριψης ευθυνών στο Πεκίνο για την αποτυχία της. Οι κατηγορίες δεν ήταν βέβαια αδικαιολόγητες, αλλά τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες κυρίως, και η Ευρωπαϊκή Ένωση δευτερευόντως, διαπιστώνουν ότι η Κίνα, πέρα από τις καταστροφικές περιβαλλοντικές της πολιτικές [2] ισέρχεται δυναμικά στα πεδία της πράσινης ανάπτυξης και των πράσινων τεχνολογιών, με ένα ρυθμό που δεν μπορεί κανένας να ακολουθήσει.

Σε άρθρο του στο Reuters ο Φρεντ Κρουπ, καθηγητής Περιβαλλοντικού Δικαίου και πρόεδρος του μη κερδοσκοπικού οργανισμού Environmental Defense Fund αναφέρει πως το Πεκίνο έχει ξεπεράσει ήδη κατά πολύ τις ΗΠΑ στους τομείς πράσινης ανάπτυξης και πράσινων θέσεων εργασίας.

Ο κ. Κρουπ υπενθυμίζει ότι, η Κίνα το 2009 ξεπέρασε τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Δανία και τις ΗΠΑ στην παραγωγή ανεμογεννητριών και κατέχει πια την πρώτη θέση παγκοσμίως.

Μία θέση που κατέχει και στην κατασκευή εγκαταστάσεων ηλιακής ενέργειας, αφήνοντας πίσω τους επιχειρηματικούς κολοσσούς της Δύσης, οι οποίοι σχεδίαζαν να μονοπωλήσουν της αγορά των ΑΠΕ σε παγκόσμιο επίπεδο [3] Η Κίνα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα έχει φτάσει να κατασκευάζει το 1/3 ηλιακών συλλεκτών παγκοσμίως, ενώ στη χώρα δραστηριοποιούνται περισσότερες από 400 επιχειρήσεις ηλιακής ενέργειας [4].

Η Κίνα επίσης βρίσκεται πολύ μπροστά σε σχέση με την Ουάσινγκτον στην κατασκευή οχημάτων, μπαταριών και συσκευών φιλικών προς το περιβάλλον, αλλά και στην τεχνολογία μεταφοράς ενέργειας UHV (ultra high voltage) με την οποία αποφεύγονται μεγάλες διαρροές ενέργειας κατά τη μεταφορά της σε μεγάλες αποστάσεις. Κατά τον κ. Κρουπ η μοναδική απάντηση που θα μπορούσε να δώσει η Ουάσινγκτον στις κεντρικά σχεδιασμένες πολιτικές του Πεκίνου θα ήταν η κινητοποίηση της αγοράς μέσω ενός συγκεκριμένου ορίου εκπομπών ρύπων, ώστε να κατευθυνθούν μεγάλα επιχειρηματικά κεφάλαια προς τις πράσινες τεχνολογίες [5].

Μέχρι όμως, οι Ηνωμένες Πολιτείες καταφέρουν να ξεπεράσουν τα εμπόδια σε νομοθετικό επίπεδο και να «πείσουν» τον επιχειρηματικό κόσμο της χώρας, για τα οφέλη που μπορούν να αποφέρουν οι επενδύσεις σε τομείς και τεχνολογίες φιλικές προς το περιβάλλον, η Κίνα έχει αποφασίσει να υλοποιήσει μία «μακροπρόθεσμη στρατηγική»[6] όπως την αποκάλεσε πρόσφατα ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Λίντσεϊ Γράχαμ, κερδίζοντας έδαφος κάθε ημέρα που περνάει.

[1] China Has a Plan, America Doesn't, Gabor Steingart, Der Spiegel, 16 Ιανουαρίου 2010,
[2] Κίνα: Το περιβαλλοντικό τίμημα της οικονομικής ανάπτυξης, Σόλων, 25 Φεβρουαρίου 2009,
[3] Η Κίνα σπάει την γερμανική κυριαρχία στον τομέα της ηλιακής ενέργειας, Σόλων, 19 Αυγούστου 2009,
[4] Race Is on to Develop Green, Clean Technology, New York Times, 29 Ιανουαρίου 2010,
[5] Can the U.S. compete with China in the green economy? , Fred Krupp, Reuters, 11 Μαρτίου 2010.
[6] βλ. [4]

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων
aris@solon.org.gr

Η εξόρυξη υδροκάρβουνων από τα δάση του Αμαζονίου του Περού έχει επταπλασιαστεί σε σχέση με το 2003, με αποτελέσματα καταστροφικά για τους κατοίκους των περιοχών και το περιβάλλον του μεγαλύτερου οικοσυστήματος του πλανήτη, της ζούγκλας του Αμαζονίου.

Στο όνομα του κέρδους και της «ανάπτυξης της χώρας» η κυβέρνηση του Περού αδειοδοτεί εταιρίες για την εκμετάλλευση των κοιτασμάτων πετρελαίου και φυσικού αερίου, προβαίνοντας μάλιστα σε σκληρή καταστολή όσων κοινωνικών δυνάμεων αντιτίθενται στα σχέδιά της.

Η περιοχή του οικοσυστήματος του Αμαζονίου που βρίσκεται στο Περού, υπολείπεται μόνο της αντίστοιχης έκτασης της Βραζιλίας και αποτελεί από μόνη της ένα από τα σημαντικότερα συστήματα βιοποικιλότητας του πλανήτη.

Επιπλέον πολλές κοινότητες ιθαγενών ζουν στην περιοχή επί χιλιάδες χρόνια προστατεύοντας τα οικοσυστήματα της περιοχής και ζώντας παράλληλα από αυτά.

Η έκρηξη των δραστηριοτήτων των εταιριών πετρελαίου και φυσικού αερίου σε μία τεράστια έκταση που καλύπτει το σύνολο σχεδόν του βορειοανατολικού Περού έχει προκαλέσει τις ανησυχίες της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, αλλά και οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων από ολόκληρο τον κόσμο.

Σύμφωνα με τον Αμερικανό Ματ Φάινερ, επικεφαλή της έρευνας “A second hydrocarbon boom threatens the Peruvian Amazon: trends, projections, and policy Implications” η οποία αναλύει τις μελλοντικές επιπτώσεις της εκμετάλλευσης αυτών των κοιτασμάτων, το 48,6% των περιοχών του Αμαζονίου που βρίσκονται στην επικράτεια του Περού καλύπτεται από εγκαταστάσεις εξόρυξης-εκμετάλλευσης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το 2003 το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 7,1%.

Η συντηρητική κυβέρνηση του Άλαν Γκαρσία πάντως δεν φαίνεται διατεθειμένη να υποχωρήσει στα σχέδια εκμετάλλευσης, έστω και αν το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τίμημα είναι τεράστιο για τους κατοίκους των περιοχών.

Περισσότερα από τα μισά εδάφη στα οποία ήδη γίνεται ή πρόκειται να γίνει εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου βρίσκονται σε περιοχές όπου ζουν ιθαγενικές κοινότητες.

Οι ιθαγενείς των περιοχών αυτών που βλέπουν την γη τους να καταστρέφεται μέσω αυτών των δραστηριοτήτων, αντέδρασαν έντονα με αποκορύφωμα τα γεγονότα του Ιουνίου του 2009 όταν κυβερνητικές δυνάμεις εισέβαλλαν στην επαρχία Bagua σκοτώνοντας τουλάχιστον 50 ιθαγενείς.

Η κυβέρνηση όχι μόνο αρνήθηκε τη «σφαγή» αλλά κατηγόρησε τους ιθαγενείς πληθυσμούς (κυρίως των φυλών Awajum και Wampis οι οποίοι κατοικούν στις επίμαχες περιοχές) ως «πολίτες δεύτερης κατηγορίας» οι οποίοι «αντιτίθενται» στην προσπάθεια ανάπτυξης της χώρας. Επιπλέον η επίσημη κυβερνητική αναφορά για τα γεγονότα του περασμένου καλοκαιριού που δημοσιεύτηκε τον Ιανουάριο ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων ενώ χαρακτηριστικό είναι ότι ένας εκ των υπευθύνων για τη σύνταξή της δεν την υπέγραψε, εξαιτίας της μεροληπτικής στάσης με την οποία παρουσιάζονται τα γεγονότα. Ο διευθυντής της οργάνωσης Survival International Στίφεν Κόρι ανέφερε σχετικά ότι το αποτέλεσμα της έρευνας «προσβάλλει τη νοημοσύνη κάποιων εκ των μελών της επιτροπής» η οποία συστάθηκε για τη σύνταξή της.

Εν μέσω αντίδρασης ακόμα και μελών της κυβέρνησης όμως, η κυβέρνηση συνεχίζει τα προγράμματα εκμετάλλευσης των νέων κοιτασμάτων πετρελαίου που έχουν βρεθεί στην περιοχή, προς όφελος των εταιριών PetroPeru, Pluspetrol και άλλων, όπως του γαλλικού γίγαντα Total ο οποίος έλαβε πρόσφατα άδεια να ξεκινήσει έρευνες σχετικά με την ποσότητα των κοιτασμάτων ώστε να προχωρήσει στην αξιοποίησή τους.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις το ποσοστό των περιοχών της ζούγκλας του Περού στο οποίο θα δραστηριοποιούνται οι εταιρίες θα ξεπεράσει σύντομα το 72%. 180 νέες εγκαταστάσεις αναμένεται να κατασκευαστούν τα επόμενα χρόνια στην περιοχή.

Χαρακτηριστικό της αδιαφορίας της κυβέρνησης για το περιβαλλοντικό και κοινωνικό κόστος είναι το γεγονός ότι

-το 17,1% της περιοχής στην οποία λαμβάνουν ήδη χώρα διαδικασίες εξόρυξης βρίσκεται εντός προστατευόμενων περιοχών, ενώ

-το 60% της ίδιας περιοχής ανήκει σε περιοχές προστασίας και διατήρησης ιθαγενικών κοινοτήτων (που με νόμο έχει αναγνωρίσει η ίδια η κυβέρνηση).

Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων αυτών, με τα οποία η κυβέρνηση του Περού φιλοδοξεί να αυξήσει την ενεργειακή της αυτονομία και φυσικά τα κέρδη της, συνεπάγεται καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος μίας περιοχής εξαιρετικά ζωτικής για ολόκληρο τον πλανήτη (Αμαζόνιος), όσο και την καταστροφή των ιθαγενικών κοινοτήτων που ζουν σε αρμονία με τη φύση εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Όπως όλα δείχνουν όμως, η περιοχή του Αμαζονίου στο Περού με την κυβέρνηση της χώρας να υπογράφει από το 2005 έως σήμερα περισσότερα από 10 συμβόλαια το χρόνο με εταιρίες για εκμετάλλευση των κοιτασμάτων θα «γνωρίσει μια δεύτερη μεγάλη έκρηξη στον εξόρυξη υδροκάρβουνων», μετά την πρώτη της δεκαετίας του ’70.

Σαν ειρωνεία πάντως μοιάζει το γεγονός, ότι το Περού συνορεύει με το Εκουαδόρ το οποίο εδώ και δεκαετίες έχει ήδη βιώσει την κοινωνική και περιβαλλοντική καταστροφή της ανεξέλεγκτης δράσης εταιριών πετρελαίου στα εδάφη του, αλλά και τη Βραζιλία στην οποία η αλόγιστη καταστροφή του οικοσυστήματος του Αμαζονίου εκτός από τις μη αναστρέψιμες συνέπειες δεν αποφέρει τελικά και τα πολυπόθητα κέρδη…

Άρης Καπαράκης
Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων

Σύμφωνα με μία νέα έρευνα όμως, αποδεικνύεται ότι οι επιπτώσεις των κλιματικών αλλαγών επιδρούν και στην αλλαγή του μεγέθους των ζώων καθώς αυτά προσπαθούν να προσαρμοστούν

Η μεταβολή του μεγέθους και η αλλαγή των συνηθειών τους καθώς οι συνθήκες γύρω τους μεταβάλλονται αποτελεί προϋπόθεση για την επιβίωση του ζώου.

Η έρευνα η οποία διεξήχθη από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, κατέγραψε μεγέθη διαφόρων ζώων και πως αυτά μεταβάλλονται, σε περιοχές που έχουν υποστεί μεγάλες επιπτώσεις εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Γιοράμ Γιομ-Τοβ κατέγραψε τα μεγέθη διαφόρων θηλαστικών και πτηνών επί δεκαετίες και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα ζώα αλλάζουν μέγεθος ανάλογα με τις κλιματικές αλλαγές στις οποίες υπόκειται η περιοχή που ζουν. Επιπλέον έγιναν μετρήσεις σε κόκκαλα και κρανία ζώων από παλαιότερες εποχές τα οποία φυλάσσονται σε Μουσεία Φυσικής Ιστορίας. Τα μεγέθη των μετρήσεων αυτών συγκρίθηκαν με τα σημερινά, ή με άλλα μεγέθη τα οποία έχουν καταγραφεί πρόσφατα.

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα έντονο σε περιοχές υψηλού γεωγραφικού πλάτους. Η έρευνα αποδεικνύει αλλαγές σε πτηνά των Βρετανικών νησιών και σε θηλαστικά όπως οι λύγκες, πολικές αλεπούδες, και άλλα ζώα στις Σκανδιναβικές χώρες.

Η μεταβολή του μεγέθους τους αυξάνεται σε ταχύτητα όσο αυξάνεται και η ένταση των κλιματολογικών συνηθειών. Στις περιοχές όπου έχουν καταγραφεί οι μεγαλύτερες αλλαγές στη μέση θερμοκρασία, καταγράφεται και η μεγαλύτερη μεταβολή στο μέγεθος των ζώων.

Σύμφωνα με τον καθηγητή Γιομ-Τοβ «η αλλαγή αυτή στο μέγεθος των ζώων αποτελεί μια πρόωρη ένδειξη της κλιματικής αλλαγής. Υπάρχει σταθερή αύξηση της θερμοκρασίας σε περιοχές υψηλού γεωγραφικού πλάτους και αυτό το φαινόμενο –είτε προέρχεται από τον άνθρωπο είτε όχι- επιδρά στη ζωή των ζώων σε αυτές τις ζώνες».

Με την αύξηση της θερμοκρασίας τα θηλαστικά τείνουν να μικραίνουν σε μέγεθος. Το μικρότερο μέγεθος βοηθά καλύτερα να ανταποκρίνονται σε υψηλότερη θερμοκρασία αφού για ένα μικρότερο σώμα μεγαλώνει η γύρω περιοχή στην οποία εκλύεται η θερμότητα.

Έτσι, τα ζώα και τα φυτά αντιδρούν στην κλιματική αλλαγή προκειμένου να επιβιώσουν. «Αυτά τα ζώα» εξηγεί ο κ. Γιομ-Τοβ «χρειάζεται να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες θερμοκρασίες, γιατί αν δεν το κάνουν, ο πληθυσμός τους θα αρχίσει να μειώνεται».

Σημαντικό ρόλο παίζει και η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών πολλών ζώων, αποτέλεσμα της επίδρασης των διαφοροποιούμενων συνθηκών. Τέτοιο παράδειγμα αλλαγής διατροφικών συνηθειών που έδρασε συνεπαγωγικά και στηνμεταβολή του μεγέθους, αποτελεί η αρκτική λευκή αλεπού της Ισλανδίας της οποίας το μέγεθος μικραίνει.

(Πηγές: Green Prophet, Environmental News Network)

Άρης Καπαράκης

Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων

aris@solon.org.gr

Ο Ρατζέντρα Πατσάουρι, επικεφαλής της Διακυβερνητικής Επιτροπής του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC) η οποία στην έρευνά της είχε συμπεριλάβει παραποιημένα στοιχεία έφτασε να αντιμετωπίζεται περίπου ως ανεύθυνος εγκληματίας με πολλούς να ζητούν την παραίτησή του. Χαρακτηριστικότερο και παρά λίγο μοιραίο αποτέλεσμα της ασφυκτικής «πίεσης» ήταν η παραδοχή του καθηγητή του Πανεπιστημίου του East Anglia, δρ. Phil Jones που βρέθηκε στο επίκεντρο του σκανδάλου ότι σκέφτηκε ακόμα και το ενδεχόμενο να δώσει τέλος στη ζωή του.

Με τις εταιρίες και τα think-tank (ή μέσω αυτών) να χρηματοδοτούν τους σκεπτικιστές ή τους αντιτιθέμενους την κλιματική αλλαγή[1] δεν είναι τελικά τόσο περίεργο το γιατί οι ίδιοι άνθρωποι που «ενδιαφέρονται» για το περιβάλλον δεν δείχνουν τον ίδιο ζήλο όταν για παράδειγμα οι αμερικανικές εταιρίες άνθρακα παραπληροφορούν τον κόσμο ότι ο άνθρακας είναι φιλικός προς το περιβάλλον, ή όταν πολυεθνικές πετρελαϊκές και χημικές εταιρίες ασκούν πρωτοφανείς πιέσεις προκειμένου να μην ληφθούν μέτρα που θα επιφέρουν μια –έστω και μικρή- μείωση των κερδών τους.

Ο Αλ Γκορ είχε προειδοποιήσει στο βιβλίο του “Προσβολή στη Λογική” για την κατάσταση που έχει δημιουργηθεί: «Πλούσιοι δεξιοί ιδεολόγοι έχουν συμμαχήσει με τις πιο ανεύθυνες και κυνικές εταιρείες στην βιομηχανία πετρελαίου, άνθρακα και μεταλλευμάτων, με σκοπό να χρηματοδοτούν ψευδοεπιστημονικές επιτροπές βιτρίνας, οι οποίες ειδικεύονται στην δημιουργία παραπλανητικών εντυπώσεων και ασάφειας σχετικά με την υπερθέρμανση του πλανήτη».

Επιπλέον και ως ειρωνεία της τύχης μιας και αναφερόμαστε σε «πάγους» και σε στοιχεία, τις ίδιες ακριβώς ημέρες που το σκάνδαλο ήταν παγκοσμίως πρώτη είδηση, δημοσιοποιήθηκε η μεγαλύτερη περιβαλλοντική έρευνα που έχει γίνει ποτέ για την Αρκτική το συμπέρασμα της οποίας ήταν ότι «η κλιματική αλλαγή προχωρά γρηγορότερα και από τα πλέον απαισιόδοξα σενάρια». Η έρευνα αυτή όμως δεν πήρε παρά τις δραματικές της διαπιστώσεις την ίδια έκταση που πήραν τα λανθασμένα στοιχεία της έρευνας για τα Ιμαλάια[2].

Με την πρωτοφανή προβολή και κάλυψη της οποίας έτυχε η υπόθεση των λανθασμένων στοιχείων της έρευνας η οποία προέβλεπε ότι οι πάγοι των Ιμαλάϊων θα λειώσουν νωρίτερα από ότι στην πραγματικότητα, νέες έρευνες σε ΗΠΑ και Βρετανία[3] δείχνουν ακόμα μεγαλύτερη πτώση του ποσοστού της κοινής γνώμης που θεωρεί την κλιματική αλλαγή μείζον πρόβλημα.
Η υπόθεση της παραποιημένης έρευνας βέβαια απλά λειτούργησε αυξητικά στην πτώση που εδώ και περίπου ένα χρόνο παρατηρείται στα ποσοστά αυτά λόγω και της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.

Τώρα το ζήτημα εμπεριστατωμένων και ακριβέστατων στα στοιχεία τους ερευνών μοιάζει πλέον πιο αναγκαίο από ποτέ. Την ίδια στιγμή όμως όλο και περισσότερα διαφορετικά στοιχεία ανακύπτουν για το ίδιο πρόβλημα. Ανάλογα με τα συμφέροντα που εξυπηρετούνται δηλαδή από κάθε «πηγή» μπορεί ο ερευνητής να βρεθεί ενώπιον τελείως διαφορετικών αριθμών και δεδομένων για το ίδιο ζήτημα. Η ανάγκη για διασταύρωση των στοιχείων στο βαθμό που αυτό είναι δυνατό βέβαια είναι επιβεβλημένη τόσο για λόγους δεοντολογίας όσο και για λόγους περιβαλλοντικούς.

Η παράθεση όμως ψευδών στοιχείων από όποια πλευρά και αν προέρχεται πρέπει να αντιμετωπίζεται ισότιμα και όχι με την λογική δύο μέτρων και δύο σταθμών, η την κατάσταση στην οποία βρίσκονται σήμερα τα πράγματα μετά το σκάνδαλο και στην οποία αυτοί που έπρεπε να απολογηθούν βρέθηκαν στη θέση των κατήγορων.

[1] Think-tanks take oil money and use it to fund climate deniers, The Independent, 7 Φεβρουαρίου 2010
[2] Arctic climate changing faster than expected, Reuters, 5 Φεβρουαρίου 2010
[3] Lords fear public is losing confidence in climate change science, Telegraph, 10 Φεβρουαρίου 2010

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;}

Άρης Καπαράκης

Συνεργάτης της ΜΚΟ Σόλων

Το θέμα του νερού είναι από τα πιο πολυσυζητημένα και αυτό σημαίνει ότι πολλοί έχουν ασχοληθεί με αυτό υπό διάφορες οπτικές γωνίες για την εξεύρεση λύσης. Αυτό συμβαίνει, επειδή το νερό θα είναι ίσως το βασικότερο πρόβλημα του 21^ου αιώνα λόγω της κλιματικής αλλαγής και των άλλων περιβαλλοντικών προβλημάτων (π.χ. ρύπανσης), απειλώντας με μεταναστεύσεις τεράστιων αριθμών προσφύγων από τις άνυδρες περιοχές σε άλλες περισσότερο ευνοημένες (πράγμα που θα προκαλέσει συγκρούσεις και άλλα προβλήματα), αλλά και με φτώχεια και θάνατο τους κατοίκους των άνυδρων περιοχών. Είναι προφανές ότι πολλές από τις λύσεις πρέπει να συντρέξουν, κυρίως οι τεχνολογικές.

Οι λύσεις όμως μέσω οικονομικού μοντέλου δεν μπορούν εύκολα να συντρέξουν, γιατί το οικονομικό μοντέλο συνδέεται άρρηκτα με την πολιτική και τη στρατηγική ασφάλεια. Ήδη οι προτεινόμενες λύσεις από την Παγκόσμια Τράπεζα και διάφορους δυτικούς εμπειρογνώμονες είναι φανερό ότι από το ένα μέρος προσιδιάζουν στα δυτικά πρότυπα ανάπτυξης και κοινωνικού στάτους και δύσκολα θα μπορούσαν να εφαρμοσθούν σε διαφορετικές κοινωνίες και από το άλλο μέρος δεν αποτελούν κατ’ ανάγκην την ορθή λύση. Απαιτείται, θα λέγαμε, μία παγκόσμια συνεννόηση για το θέμα, που είναι επιτακτική δεδομένου ότι επίκεινται δραματικές εξελίξεις τόσο σε αυτό το θέμα όσο και σε άλλα περιβαλλοντικά θέματα λόγω της κλιματικής αλλαγής και της περιβαλλοντικής επιδείνωσης, όπως μετακινήσεις πληθυσμών, πρόσφυγες, πείνα, συγκρούσεις.

Α.-Οι προτεινόμενες λύσεις και η οικονομία.

Οι προτεινόμενες λύσεις μπορούν να χωριστούν στις παρακάτω κατηγορίες:

1) Λύσεις μέσω οικονομικού μοντέλου.

(i)Συρρίκνωση του αγροτικού τομέα.

(ii)Αύξηση των τιμών του νερού.

(iii)Ιδιωτικοποίηση του τομέα του νερού.

(iv)Αγορά νερού από τρίτες χώρες ή ιδιώτες.

Αυτές όλες οι παραπάνω προτεινόμενες λύσεις χρειάζονται κατ’ ιδίαν ανάλυση, ώστε να γίνονται φανερά τόσο τα τυχόν πλεονεκτήματα όσο και τα μειονεκτήματά τους.

(v)Αλλαγή μοντέλου οικονομικής ανάπτυξης (βιώσιμη ανάπτυξη, μείωση της ενεργειακής ζήτησης-μείωση της κατανάλωσης, τήρηση περιβαλλοντικών όρων, χρήση ΑΠΕ). Η αλλαγή του οικονομικού μοντέλου, δηλαδή της κατεύθυνσης της οικονομικής ανάπτυξης, είναι ένας τρόπος που σχετίζεται και με την οικονομία αλλά άμεσα και με το πολιτισμικό μοντέλο που ισχύει σε μία κοινωνία. Θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια ήπια οικονομική ανάπτυξη προς ένα βιώσιμο περιβάλλον, όμως δεν μπορεί να εφαρμοσθεί μόνον από μία χώρα ή περιοχή ή τομείς, αλλά από όλες τις χώρες και περιοχές και απ’ όλους τους τομείς, επειδή:

--Η ήπια ανάπτυξη θα μείωνε τα κέρδη και θα αύξαινε τις δαπάνες (τουλάχιστον για ένα αρχικό χρονικό διάστημα), επομένως θα έπληττε τον τομέα δυνάμεως (χρήμα, όπλα, στρατηγική ισχύ κτλ.) και όσοι θα την εφάρμοζαν θα υπέκειντο στη δυναμική επιθετική επιρροή των υπολοίπων που θα συνέχιζαν την επιθετική οικονομική ανάπτυξη. Εξάλλου αυτός είναι ίσως ο σημαντικότερος λόγος για τον οποίο είναι τόσο δύσκολο να εφαρμοσθεί.

--Δεν θα ήταν δίκαιο για τις αναπτυσσόμενες χώρες στην αρχική φάση της οικονομικής τους ανάπτυξης να ανακοπούν και να μη μπορέσουν ποτέ να συμβαδίσουν οικονομικά με τις υπόλοιπες (αν το ήπιο μοντέλο βέβαια ήταν παράλογο και μεροληπτικό). Φυσικά, οι ισχυρές χώρες όπως η Κίνα δεν υποτάσσονται σε τέτοιου είδους απαιτήσεις, και επομένως ένα τέτοιο μοντέλο για να εφαρμοστεί απαιτεί αποδεδειγμένη δικαιοσύνη και καλή θέληση γι’ αυτήν.

--Ακόμη η «ήπια οικονομική ανάπτυξη» δεν θα πρέπει να σημάνει υποβάθμιση ορισμένων λαϊκών στρωμάτων μέσα στην ίδια χώρα προς όφελος άλλων στρωμάτων, αυξάνοντας τις ανισότητες, πράγμα που θα οδηγούσε σε αδικία και εξεγέρσεις.

Πλην τούτων η αλλαγή του οικονομικού μοντέλου απαιτεί να συντρέχουν σε κάποιον βαθμό τόσο η βούληση των ισχυρών οικονομικών παραγόντων όσο και η βούληση των λαών. Αν η εφαρμογή του σημάνει βίαιη και έντονη υποβάθμιση της ποιότητας της ζωής των πολιτών, τότε θα προκληθούν συγκρούσεις και ανατροπές της κοινωνικής συνοχής και ασφάλειας. Επίσης, επειδή το φαινόμενο των περιβαλλοντικών προβλημάτων είναι παγκόσμιο και όχι πάντα απομονωμένο σε αυστηρά ορισμένες περιοχές (όπως στην περίπτωση της ρύπανσης των ρεόντων υδάτων), γι’ αυτόν το λόγο η επίλυσή του είναι ακόμη δυσκολότερη, γιατί απαιτεί, πλην άλλων, και ορθές διεθνείς σχέσεις και εν μέρει τουλάχιστον παραμερισμό της στρατηγικής της ισχύος, πράγμα που δεν φαίνεται σοβαρά πιθανόν να επιτευχθεί. Ακόμη και στο επίπεδο των σχέσεων ανάμεσα σε περιοχές της ίδιας χώρας σχετικά με την αναλογία της χρήσης των υδάτινων πόρων η κατάσταση δεν είναι ιδανική.

2) Λύσεις μέσω τεχνολογίας.

Η τεχνολογία είναι ένας πολύ σημαντικός τομέας που αναμένεται να συμβάλει καθοριστικά στην αντιμετώπιση του προβλήματος των υδάτων, όμως φαίνεται ότι δεν επαρκεί, αν δεν συντρέξουν και άλλα μέτρα. Αυτές οι τεχνολογικές λύσεις συνίστανται σε:

(i)Μέτρα εξοικονόμησης νερού μέσω συστημάτων άρδευσης και ύδρευσης και ανακύκλωσης του νερού. Αυτά όμως με τον σημερινό ρυθμό ανάπτυξης, ακόμη και στο Ισραήλ που διαθέτει από τα πιο εξελιγμένα συστήματα αυτού του είδους, δεν αρκούν, αλλά πρέπει να συντρέχουν με άλλα όπως π.χ. αφαλάτωση, επειδή η μέσω αυτών εξοικονόμηση του νερού δεν αντισταθμίζει την καταναλωνόμενη ποσότητα και έτσι δεν καλύπτει τις ανάγκες αναπλήρωσής του.

(ii)Αφαλάτωση του θαλάσσιου νερού που όμως κοστίζει πολύ.

Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}

(iii)Φυσικά δεν είναι γνωστό ποιες τεχνολογικές δυνατότητες θα υπάρχουν στο μέλλον. Όμως -αν και πρόβλεψη δεν μπορεί να γίνει- ωστόσο πρέπει να υπολογισθεί ότι από το χρονικό σημείο μιας τεχνολογικής εφεύρεσης μέχρι το χρονικό σημείο που να μπορεί να είναι εμπορικά εκμεταλλεύσιμη το μεσολαβούν χρονικό διάστημα συνήθως είναι πολύ μεγάλο. [1]

3) Λύσεις μέσω κοινωνικών - πολιτισμικών και πολιτικών αλλαγών, όπως η μείωση του πληθυσμού, η αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου (μακροπρόθεσμη προοπτική) καθώς και η συνεργασία των κρατών για οικονομίες κλίμακας και επομένως λιγότερο δαπανηρή εφαρμογή τεχνολογικών μεθόδων διαχείρισης του νερού.

[1].Greg Shapland

5 Φεβρουαρίου 2010,

Ιωάννα Μουτσοπούλου,

Μέλος της Γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
ioanzisi@otenet.gr

Η νεώτερη ιστορία της Νότιας Αμερικής σε γενικές γραμμές έχει χαρακτηριστεί από την επαναστατική προδιάθεση που ολοκληρωνόταν με την εκλογική ανάδειξη «Σοσιαλιστικών» κυβερνήσεων οι οποίες όμως ανατρέπονταν με πραξικοπήματα υποκινούμενα ή υποστηριζόμενα από τις ΗΠΑ. Ένα πραξικόπημα, από τη φύση του χαρακτηρίζεται από φυλακίσεις, βασανισμούς, εξορίες και «εξαφανίσεις», ασκεί έλεγχο στην ενημέρωση, απομονώνει τους πολίτες από το γίγνεσθαι με τον υπόλοιπο κόσμο. Αυτά τα καθεστώτα ταύτισαν την ιστορική τους πορεία συχνά με τη σύναψη αποικιοκρατικής νοοτροπίας συμφωνιών «εκμετάλλευσης» των εθνικών πλουτοπαραγωγικών πηγών από την υπερδύναμη που τα στήριζε, αλλά και από τις καταχρηστικές και άδικες πρακτικές του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου που εκπροσωπούσε υποτίθεται τους κανόνες της αγοράς και τους κανόνες της προσφοράς και της ζήτησης.

Αυτό εξηγεί τόσο τον αντιαμερικανισμό που χαρακτηρίζει σε γενικές γραμμές τους πολίτες της Νότιας Αμερικής όσο και τη δυσπιστία τους απέναντι στους «κανόνες της αγοράς» και στο «ανοικτό» οικονομικό σύστημα της Δύσης.
Όλα αυτά είναι λίγο πολύ γνωστά σε όλους αλλά αυτό που έχει ενδιαφέρον είναι ότι αντίστοιχες εμπειρίες έχουν οι πολίτες των κρατών της ανατολικής Ευρώπης που «βίωσαν» αυτό που καλούμε υπαρκτό Σοσιαλισμό και «δικτατορία του προλεταριάτου» της Σοβιετικής Ένωσης πρώτα και μετά των άλλων. Έχει ενδιαφέρον ότι, σε γενικές γραμμές, ο ίδιος ψυχισμός αυτόματων αντανακλαστικών αποστροφής για καθετί Αμερικανικό, που λειτουργεί σε μεγάλο αριθμό πολιτών της Νότιας Αμερικής, λειτουργεί επίσης και στους πολίτες πχ της Πολωνίας, της Λιθουανίας, της Ρουμανίας και των άλλων κρατών της Ανατολικής Ευρώπης και μελών του πρώην Συμφώνου της Βαρσοβίας απέναντι στη σημερινή Ρωσία.

Οι αντιφάσεις και η απομυθοποίηση
Με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, το τυπικό τέλος του Ψυχρού Πολέμου και τη διάλυση του Συμφώνου της Βαρσοβίας, και την αισθητή μείωση της διεθνούς πόλωσης, οι πολίτες είχαν τη σχετική ελευθερία να επιλέξουν το είδος της κυβέρνησης που θεωρούσαν ότι τους έκφραζε και δεν τους επέτρεπαν οι συνθήκες να αποκτήσουν. Έτσι μεταξύ άλλων από την μία η Νότια Αμερική επιτέλους απέκτησε - μετ' εμποδίων πάντα - τις «φιλολαϊκές» κυβερνήσεις που επιθυμούσε και η Ανατολική Ευρώπη προσέτρεξε με λαχτάρα στη σκιά της αίγλης της οικονομικής ευμάρειας και της Δημοκρατικής ολοκλήρωσης της Δύσης, της Αμερικής και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μετά την παρέλευση μερικών δεκαετιών όμως έχει αρχίσει ήδη η απομυθοποίηση.

Στη Λατινική Αμερική, οι επαναστατημένοι πολίτες της Βενεζουέλας του Τσάβες βλέπουν τη χώρα τους να περιλαμβάνει στο Σοσιαλιστικό Πρόγραμμά της τη σύναψη συμμαχίας με το δικτατορικό καθεστώς της Συρίας και το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν, να εκφράζει την υποστήριξή του στον «εκλογομάγειρα» πρόεδρο της Λευκορωσίας, [1]. Είναι αντιφατικό από τη μία να νομιμοποιείται από τον Τσάβες η ενεργειακή συμφωνία με ένα θεοκρατικό και καταπιεστικό για τα δικαιώματα των γυναικών καθεστώς στο Ιράν μόνο και μόνο επειδή η χώρα του αντιμετωπίζει οικονομικά προβλήματα και από την άλλη να δαιμονοποιεί τις ΗΠΑ επειδή αυτές συναλλάσσονται οικονομικά με διάφορα απολυταρχικά καθεστώτα ανά την υφήλιο με σκοπό να εξασφαλίσουν τα οικονομικά τους συμφέροντα. Την ίδια ώρα διαμαρτύρεται - δικαιολογημένα - για την πρόσφατη δικτατορία στην Ονδούρα και την ανατροπή του δημοκρατικά εκλεγμένου προέδρου Μανουέλ Σελάγια.

Αν και είναι νωπές οι μνήμες από την απαράδεκτη συμπεριφορά των στρατευμένων εναντίον του Τσάβες ΜΜΕ, «υπερβαίνοντας τα εσκαμμένα» ώστε να τον εμποδίσουν να ανέβει στην εξουσία, πρόσφατα παρακολουθήσαμε το κλείσιμο μερικών τηλεοπτικών καναλιών της χώρας με την κατηγορία ότι αυτά δεν μετέδιδαν «ως όφειλαν από το νόμο» τις τηλεοπτικές ομιλίες του προέδρου της χώρας. Οι πολίτες της χώρας παρακολουθούν την εφαρμογή μιας πολιτικής δύο μέτρων και δύο σταθμών και τη διαμόρφωση συνθηκών που θυμίζουν σταδιακά το πρόσφατο παρελθόν, διολισθαίνοντας σε μια κατάσταση στην οποία δεν θα έχουν εναλλακτική ενημέρωση εάν αυτή την επιδιώξουν κάποια στιγμή. Λες και ο ολοκληρωτισμός των ΜΜΕ και των «ιμπεριαλιστικών συμφερόντων που εκπροσωπούν» είναι διαφορετικός από αυτός της «δικτατορίας του προλεταριάτου» - στην καλύτερη περίπτωση - για να μην μιλήσουμε για τη δικτατορία των εκπροσώπων της «δικτατορίας του προλεταριάτου».

Στην Ανατολική Ευρώπη, οι πολίτες βιώνουν την εμπειρία του ολοκληρωτισμού των αγορών. Αφού εντέχνως και εγκαίρως οι «διεθνείς παίχτες» μοίρασαν σε όλο τον κόσμο, την καυτή πατάτα της χρηματιστηριακής φούσκας που δημιούργησαν, οι χώρες αυτές υπερβαίνοντας εαυτόν, επένδυσαν τους μικρούς τους πόρους, αγοράζοντας τα τοξικά Αμερικανικά ομόλογα. Πλέον τελούν σε καθεστώς οικονομικής κατάρρευσης. Όσον αφορά στους κανόνες της αγοράς, δοκιμάζουν την ανασφάλιστη εργασία, τη μετανάστευση, την πολύ μεγάλη ακρίβεια, την κατάρρευση της κοινωνικής πολιτικής και την κατάρρευση της εγχώριας βιομηχανίας τους.

Επιπλέον έχουν τους πρώτους νεκρούς τους στρατιώτες σε πεδία μαχών, μετά τον Β Παγκόσμιο πόλεμο, συμμετέχοντας στο «διεθνή αγώνα» εναντίον της τρομοκρατίας που κήρυξαν οι ΗΠΑ. Φυσικά δοκιμάζουν πλέον την εμπειρία των «πιέσεων» για διεύρυνση της στρατιωτικής συμμετοχής τους σε αυτήν την υπόθεση, από τη χώρα «πρότυπο» της δημοκρατίας και της υλικής ευμάρειας. Χώρα που έκανε τον πόλεμο στο Ιράκ για σφετερισμό του ορυκτού της πλούτου[2] μια υπόθεση για την οποία καλούνται να πληρώσουν με συμμετοχή σε δολοφονίες Ιρακινών πολιτών και θανάτους δικών τους στρατιωτών στο μέρος αυτό, αφού προηγήθηκε η συμμετοχή στο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, της καταστροφής της βασικής υποδομής του Ιράκ. Επίσης, μπορεί να μην τους υποχρέωσαν οι Σοβιετικοί να στείλουν στρατό στο Αφγανιστάν όταν εκείνοι εισέβαλαν σε αυτό «ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της κυβέρνησής του», κινούμενοι εναντίον των Ταλιμπάν - που δημιούργησαν οι ΗΠΑ - αυτές όμως τους «έπεισαν» τώρα να πολεμήσουν τους τελευταίους ως μέλη του ΝΑΤΟ! Ομολογουμένως μια ενδιαφέρουσα εμπειρία για τους ανατολικοευρωπαίους.

Η δημοκρατική τους ολοκλήρωση, ενώ από τη μία όντως υποστηρίζεται από τη συμμόρφωση στο Ευρωπαϊκό κεκτημένο, από τη άλλη αυτή «εμπλουτίζεται» με τη φιλοξενία στο έδαφός τους κρυφών «αντιτρομοκρατικών» φυλακών και βασανιστηρίων που στελεχώνονται από υπόπτους! - δηλαδή συλληφθέντων απαχθέντων χωρίς δικαιώματα! - ούτε καν πολιτών της χώρας τους, αλλά άγνωστης εθνότητας ανθρώπους, άλλοτε όντως τρομοκρατών και άλλοτε αθώων.[3] Εμπειρία ενός μοντέλου δημοκρατίας βασισμένο αποκλειστικά στην εθνικότητα ή το θρήσκευμα.

Το νόημα της ολοκληρωμένης εμπειρίας της βαρβαρότητας
Η αφομοίωση αυτής της εμπειρίας από τους πολίτες, όσο παράδοξο και αν ακουστεί, θα αποτελούσε μια πολιτισμική κατάκτηση και μια ευκαιρία για την εδραίωση ενός βιώσιμου και δικαιότερου κόσμου περισσότερο ελεύθερου από τα σφάλματα του παρελθόντος που θα αντικρίζει με μεγαλύτερη ειλικρίνεια την ανθρωπολογική βαρβαρότητα και θα δρομολογεί μια πορεία σταδιακής μετουσίωσής της με την εργασία για το γενικό καλό.

Ποιο θα μπορούσε να είναι το συμπέρασμα από αυτήν την εμπειρία της ανθρωπότητας;
1. Ότι « η φύση των πραγμάτων είναι αδιαίρετη διαλεκτικά» [4]
2. Ότι είναι «αντιφατική η επιθυμία με την ανάγκη μας, όταν αυτή διακατέχεται από τη φοβική άγνοια και τη ματαιοδοξία, έστω και αν αυτή έχει κρυφτεί από την ρουτίνα της συνειδητότητάς μας» [4]
3. Ότι η βαρβαρότητα δεν αποτελεί αναγκαστικά χαρακτηριστικό των ιδεολογιών καθώς η αιτία του εντοπίζεται σε μια όψη της φύσης της ανθρώπινης ψυχής.
4. Ότι εξακολουθεί να είναι ζητούμενη μια μορφή διακυβέρνησης που να «μπορεί να διαμορφώνει τον ηθικότερο, τον πιο φωτισμένο και σοφό,... λαό»[5] μη παραβλέποντας ότι «δεν υπάρχει ούτε μπορεί να υπάρξει κανένας θεμελιώδης και υποχρεωτικός νόμος για το σώμα του λαού ούτε καν το κοινωνικό συμβόλαιο»[6]. Κάτι που θα αποκλείει την έμμεση νομιμοποίηση ολοκληρωτικών ομάδων και των πρακτικών τους.
Normal 0 false false false EL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Κανονικός πίνακας"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-qformat:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-fareast-font-family:"Times New Roman"; mso-fareast-theme-font:minor-fareast; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin; mso-bidi-font-family:"Times New Roman"; mso-bidi-theme-font:minor-bidi;} 5. Ότι οι διαδικασίες της εκπαίδευσης πρέπει να στραφούν στο στόχο μιας πραγματικής και όχι μιας ανθρωπολογικά αφελούς κουλτούρας ειρήνης, καθώς υπάρχει η καθολική «ανάγκη για μια τέτοια προσήλωση στην αφηρημένη σκέψη και την αλήθεια που να κάνει τα ιδιοτελή συμφέροντα ανθρώπων και λαών να σιγάσουν. [7]

«Βασανιστήρια» στις φυλακές της CIA διαπιστώνει έκθεση του Ερυθρού Σταυρού
[4] Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΩΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΡΙΣΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ & ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ, Γιάννης Ζήσης
[5] Εξομολογήσεις, Ζαν Ζακ Ρουσσώ
[6] ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ, Ζαν Ζακ Ρουσσώ
[7] Ειρήνη και Παιδεία, Γιάννης Ζήσης

Παίρνοντας ως αφετηρία τη συχνά επαναλαμβανόμενη δημόσια συζήτηση σχετικά με το φθηνό και το ακριβό πετρέλαιο και τον ρόλο των κερδοσκόπων στη διαμόρφωση της τιμής του[1], αλλά και τις προβλέψεις για μια νέα κρίση έλλειψης τροφίμων, θα ήταν σκόπιμο να παρατηρήσουμε ότι είναι αναγκαίο να διαχωρίσουμε τη διασταύρωση της προσφοράς και της ζήτησης σε δύο επίπεδα:
α. στην άμεση πραγματική ζήτηση, με τις όποιες χρονικές προοπτικές εκτίμησης διακύμανσης της πραγματικής ζήτησης και κατά δεύτερο λόγο

β. στη ζήτηση χρηματιστηριακών συμβολαιοποιήσεων και προεξοφλήσεων, των χρηματιστηριακών τίτλων πετρελαίου, πετρελαϊκής προσφοράς και ζήτησης.

Το δεύτερο επίπεδο, είναι τελείως άσχετο με την προσφορά και τη ζήτηση και οφείλουμε να συζητήσουμε, ολοκληρωμένα αυτή τη φορά, το θέμα της λειτουργίας της αγοράς. Αυτή η μορφή «διασταύρωσης» προσφοράς και ζήτησης λειτουργεί βέβαια και σε σχέση με την προσφορά και ζήτηση των τροφίμων που μπορεί να οδηγεί ολόκληρους λαούς στην πείνα, αλλά επίσης και με τη ζήτηση άλλων φυσικών πόρων.

Με άλλα λόγια, έχουμε μια υποθετική αγοραία χρηματιστηριακή διασταύρωση προσφοράς ζήτησης η οποία είναι τελείως ανεδαφική και ψευδής που σε τελική ανάλυση απαξιώνει τον ίδιο τον κανόνα της προσφοράς και της ζήτησης στην οικονομία και στην πραγματική αγορά, μέσω μιας «εξωτικής» αγοράς. Αυτό λοιπόν είναι κάτι που πρέπει να το ρυθμίσουμε πλήρως. Οι διασταυρώσεις προσφοράς ζήτησης, σε χρηματιστηριακά πολύπλοκα σύνθετα προϊόντα, τα χρηματιστηριακά παράγωγα και προϊόντα, θα πρέπει να βγουν εκτός των ρυθμίσεων της λεγόμενης φιλελεύθερης αγοράς. Δεν είναι πραγματικοί παράγοντες φιλελεύθερης αγοράς. Είναι παράγοντες στρέβλωσής της! Και ας κουνάνε τα κεφάλια τους όσο θέλουν όσοι είναι «εξωτικά και τοξικά» άπληστοι.

Η χρηματιστηριακά επιβαλλόμενη φτώχεια αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας
Ένα πρώτο συμπέρασμα, των παραπάνω, είναι ότι δεν πρέπει να επιτρέπεται να «παίζονται» στο χρηματιστήριο είδη πρώτης ανάγκης. Δεν πρέπει να παίζεται στο χρηματιστήριο η ζήτηση και η προσφορά αγαθών πρώτης ανάγκης όπως είναι η ενέργεια, η τροφή, το νερό κ.α. Άλλο είναι οι μετοχές των εταιρειών και άλλο τέτοια προϊόντα. Πως είναι δυνατόν να επιτρέπουμε την κερδοσκοπία πάνω στις τιμές των ειδών πρώτης ανάγκης, όπως είναι τα τρόφιμα, το νερό και ενέργεια, τη στιγμή μάλιστα που η ένδεια στον πλανήτη αυξάνεται; Για πόσο ακόμη η δημοκρατία, θα θεωρεί ανεκτή την κερδοσκοπία που πατά επάνω στην ένδεια, την πείνα και το λιμό; Και αν αποκόπτεται η ομαλή επαφή προσφοράς - ζήτησης, τότε ποιο είναι το νόημα της αγοράς; Η αγορά υποτίθεται εξυπηρετεί στο να φέρει σε επαφή τη ζήτηση με την προσφορά. Εδώ όμως αποξενώνει και απαλλοτριώνει τη ζήτηση.

Μ' άλλα λόγια δεν εξυπηρετεί τον σκοπό της αγοράς. Με άλλα λόγια: η πρακτική της κερδοσκοπίας στο χρηματιστήριο πάνω στα είδη πρώτης ανάγκης όπως είναι η ενέργεια, το νερό κλπ, αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας και ως τέτοιο πρέπει να βγει τελείως εκτός νόμου. Αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας, γιατί πολλοί άνθρωποι καταδικάζονται να πεθάνουν από την πείνα ή να ζουν στα όρια της πείνας. Είναι πολλοί αυτοί που επαναστατούν ή αναγκάζονται να επαναστατήσουν και ίσως να δολοφονηθούν, με στόχο να απελευθερωθούν από τις επιβαλλόμενες άθλιες συνθήκες στις οποίες ζουν. Η επιβολή της φτώχειας σε κάποιες χώρες, για λόγους που σχετίζονται με την χρηματιστηριακή κερδοσκοπία επάνω στα τρόφιμα ή στο νερό ή στην ενέργεια, αποτελεί έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Είναι το ίδιο όπως η εισβολή και κατοχή σε μια ξένη χώρα.

Και όταν ο επίτροπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης - κατά τη διάρκεια της τελευταίας επισιτιστικής κρίσης - πρότεινε να μην μπαίνουν φραγμοί στα προϊόντα των χωρών που βρισκόντουσαν σε κατάσταση λιμού, για να διατηρήσουν προϊόντα στην αγορά τους, στην πραγματική ζήτηση όφειλε προηγουμένως να είχε σκεφτεί ότι έπρεπε να καταργηθεί η χρηματιστηριοποίηση του εμπορίου των ειδών βασικής ανάγκης, τουλάχιστον στα προϊόντα διατροφής. Σε αυτή την κατηγορία των ειδών βασικών αναγκών, πρέπει να θεωρήσουμε ότι ανήκει η ενέργεια, το νερό, τα τρόφιμα κλπ.

Ο ανεξέλεγκτος ιδιωτικός τομέας στρεβλώνει τη δημόσια πολιτική
Πρέπει επιτέλους να προσεγγίσουμε αυτό το θέμα με όρους διεθνούς αντιμετώπισης. Χρειάζεται μια πρωτοβουλία απέναντι σε αυτή την «υπερταξική εξουσία». Υπάρχει μια ληστρική υπεταξική εξουσία, την οποία μέσα από ένα βαθύ δημοκρατικό έλλειμμα, νομιμοποιούν με την αβουλία τους, οι κυβερνήσεις των κρατών και ο βαθύς οικονομικός δογματισμός.

Η πρόσφατη οικονομική κρίση και τα παράγωγά της, τελικά αποκαλύπτουν το μέγεθος της «αστοχίας» της εφαρμογής στην πράξη της αυθεντικής θεωρίας της προσφοράς - ζήτησης και του φιλελεύθερου ανταγωνισμού, που αποτελούν ουσιαστικά συστατικά της γόνιμης θεωρίας του Άνταμς Σμιθ, όπως αυτή παρουσιάστηκε στο βιβλίο του «ο πλούτος των εθνών». Δυστυχώς «αστοχία» στην εφαρμογή υπήρξε και στα δύο σημεία της θεωρίας:

α. στη θεωρία της προσφοράς της ζήτησης,

β. στη θεωρία του ανταγωνισμού.
Αποτυχία υπήρξε και στο στοιχείο που αφορά τον ρόλο και τη νομιμοποιητική και παρεμβατική ή μη σχέση μεταξύ του κράτους και του ιδιωτικού τομέα.
Βλέπουμε σήμερα έναν κατ' επιλογήν στρεβλωμένο κευνσιανισμό, ο οποίος όχι μόνο αποτελεί την επιλογή των φιλελεύθερων πολιτικών αλλά και είναι και ζητούμενος από την ιδιωτική πρωτοβουλία! Εκτός αν θέλουν να μας πούνε ευθέως, ότι μπορεί και πρέπει η επιχειρηματική ζήτηση, να πολιτικοποιείται!

Πέραν των άλλων, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι η δημόσια πολιτική και όχι η αγορά στρεβλώνεται από τις αποτυχίες του ιδιωτικού τομέα. Η δημόσια πολιτική στρεβλώνεται και παγιδεύεται, τόσο από την κατάργηση της προσφοράς και της ζήτησης που αναφέραμε παραπάνω όσο και από την κατάργηση του φιλελεύθερου ανταγωνισμού. Το τοπίο δεν αλλάζει εύκολα. Είναι νωπές οι δηλώσεις - αντίδραση του προέδρου Ομπάμα στην οργανωμένη αντίθεση του τραπεζικού συστήματος των ΗΠΑ (οι κολοσσοί με τα hedge funds ή τα private equity funds) στην δημιουργία ενός στοιχειώδους ρυθμιστικού «διχτύου» επιτήρησης των υπερβολικά «ρισκαδόρικων» συναλλαγών τους[2]. Η δημόσια πολιτική παγιδεύει τους πόρους της σε θέματα που δεν είναι αντικείμενά της, εξαιτίας των αρνητικών συνεπειών της νομιμοποίησης ορισμένων κάκιστων πρακτικών του ιδιωτικού τομέα. Παγιδεύεται δηλαδή στο να μην μπορεί να επενδύσει στην παιδεία, την υγεία, τα δημόσια αγαθά και το περιβάλλον επειδή ακριβώς έχει δεσμεύσει τους πόρους της, τα διαθέσιμα της για να καλύψει ελλείμματα του ιδιωτικού τομέα.

Για πρώτη φορά πλέον πρέπει να συγκροτήσουμε τη θεωρία για το πώς ο ιδιωτικός τομέας στρεβλώνει το δημόσιο[3]. Γιατί το έχουμε αποκρύψει τόσες δεκαετίες αυτό; Σε ένα νέο πλαίσιο προσέγγισης της αγοράς, της επιχειρηματικότητας, της προσφοράς και της ζήτησης, του ρόλου και της ευθύνης των προσώπων και των φορέων, θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε και τον επιχειρηματικό κανιβαλισμό, τον κανιβαλισμό των εταιρειών που είδαμε να ακμάζει όλους αυτούς τους μήνες της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης.

[1] «Όποιος πιστεύει ότι η διεθνής αγορά πετρελαίου αποτελεί ελεύθερη αγορά «πλανάται πλάνην οικτρά» Αλ Γκορ, Προσβολή στη Λογική.
[2] Ενας πρόεδρος στα βήματα του Φραγκλίνου Ρούζβελτ της ZEZA ZHKOY Ημερομηνία: 24/1/10
Copyright: http://www.kathimerini.gr // «η Ενωση Αμερικανικών Τραπεζών έχει αναθέσει σε ένα από τα ισχυρότερα και πλέον εξειδικευμένα δικηγορικά γραφεία να εξετάσει τη νομική επάρκεια, τόσο των προχθεσινών όσο και των προηγούμενων προτάσεων του Αμερικανού προέδρου. Δεν είναι τυχαίο πως ο Ομπάμα προειδοποίησε ότι «αν οι τύποι αυτοί θέλουν πόλεμο, είμαι έτοιμος γι' αυτόν».
[3] Ο «ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟΣ» ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΩΝ. ΟΜΠΑΜΑ: «ΟΛΑ ΓΙΑ ΟΛΑ»,http://www.solon.org.gr/index.php/ergatiko-kinima-oikonomia/120-ergatiko-kinima-oikonomia/856-sosialismos-xrimatistiria.html

Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος – Συγγραφέας
Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ
ioanniszisis@solon.org.gr

Normal 0 false false false MicrosoftInternetExplorer4 /* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin:0cm; mso-para-margin-bottom:.0001pt; mso-pagination:widow-orphan; font-size:10.0pt; font-family:"Times New Roman"; mso-ansi-language:#0400; mso-fareast-language:#0400; mso-bidi-language:#0400;}

«Τι έλεος ελπίζεις αφού έλεος δεν κάνεις»

William Shakespeare, [1]

Υπάρχει μια θεμελιώδης σύγχυση γύρω από την έννοια της παλιάς και της νέας εποχής. Σε όλες τις εποχές ομάδες ανθρώπων ήθελαν να εξαγγείλουν μια νέα εποχή. Σε όλες τις εποχές οι άνθρωποι, είτε υποστήριζαν έναν αναχρονισμό και μια στατικότητα είτε υποστήριζαν μια αλλαγή, μια νέα εποχή. Έτσι θα μπορούσαμε να πούμε ότι είχαμε πολλές «νέες εποχές», οι οποίες στην αρχή ξεκίναγαν από μειοψηφίες, οι οποίες με την πάροδο του χρόνου εξελίσσονταν σε πλειοψηφίες - μετασχηματισμένες βέβαια. Με την ολοκλήρωση του κάθε κύκλου είχαμε μια σταθερότητα συμπεριφορών και συνεπώς μια διαρκή παλαιά εποχή.

Η ανακύκλωση της βιωματικά ανθρωπολογικής άγνοιας

Tα αποτελέσματα της ολοκλήρωσης αυτού του κύκλου φαίνονται στο παράδειγμα του Χριστιανισμού. Ο βαθύτερος ψυχισμός των προσερχόμενων στον Χριστιανισμό δεν άλλαξε, απλώς μετατονίστηκε το δόγμα το οποίο πήρε ένα μέρος από το χρώμα της αγάπης και της πρόθεσης του Χριστού. Από εκεί και πέρα δρομολογήθηκε ένας δρόμος επανάληψης του παλαιού. Πάντα υπάρχουν οι απολογητές της «αγνότητας του παλαιού», την ίδια ώρα που η φρικαλεότητα του παλαιού είναι πολύ προφανής για τον πιο βιαστικό αναγνώστη της ιστορίας. Η σύγχυση λοιπόν γύρω από τον όρο παλαιά και νέα εποχή είναι διαρκής και αυτό θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα σταθερό χαρακτηριστικό.

Η έννοια της νέας εποχής συνδέεται συνήθως με μια προσδοκία παρά με μια καινούργια στάση ζωής με μια βαθύτερη αλλαγή. Πότε θα είχαμε πραγματικά νέα εποχή; Αν είχαμε αυτό που θα λέγαμε την ανθρωπολογική αλλαγή, όμως ανθρωπολογική αλλαγή ουδέποτε υπήρξε σε βάθος και με καθολικό τρόπο σε μαζική κλίμακα μέχρι τώρα. Η ανθρωπολογική αλλαγή συνέβαινε σε μια ελάχιστη μειοψηφία ανθρώπων που μπορούσαν να μετασχηματίσουν τον εαυτό τους και να τον κάνουν λιγότερο ιδιοτελή, που είχαν την ειλικρινή πρόθεση να διηθηθούν σε μια υπέρβαση της ψυχολογικής τυφλότητας αναπτύσσοντας μεγαλύτερη διάκριση, αγάπη, ποιότητα συναισθημάτων και σκέψεων κ.ο.κ.

Τέτοια εποχή με σχετικώς καθολική και βαθιά αλλαγή δεν έχει υπάρξει μέχρι τώρα, έτσι διανύουμε την ίδια ανθρωπολογικά εποχή - σχεδόν αδιάρρηκτα - από την εποχή της ατομικοποίησης του σχηματισμού του ανθρώπινου είδους μέχρι σήμερα. Σίγουρα υπάρχουν καινοτομίες στις εποχές που τις αλλάζουμε ή τις καθορίζουμε. Αλλά μια ανατροπή θεμελιώδης δεν έχει γίνει ποτέ. Εκείνο που έχει γίνει είναι η συντήρηση μιας ποιότητας και μιας εποικοδομητικής κατεύθυνσης. Και πράγματι με την έννοια αυτή μπορεί να παρατηρήσει κανείς ότι ο Χριστιανισμός συνεισέφερε σε αυτό. Αντίστοιχα συνεισέφεραν και άλλα ιστορικά, πολιτιστικά, πολιτικά και άλλα ρεύματα. Ανθρωπολογική μεταβολή μεγάλης κλίμακας δεν υπάρχει ακόμη αλλά αυτό αποτελεί ένα στοίχημα για το μέλλον.

Νέα εποχή και θρησκεία, πολιτική και πολιτισμός

Από θρησκειολογική πλευρά, ομάδες ανθρώπων που ήθελαν να εξαγγείλουν μια νέα εποχή γινόταν πάντα, όπως πχ έκαναν οι χριστιανοί κηρύσσοντας την εποχή της Καινής Διαθήκης της νέας δηλαδή Διαθήκης έναντι της Παλαιάς, μιας διαθήκης την οποία κληροδότησαν και την οποία συκοφάντησαν βασισμένοι σε κάποια σημεία παρεξηγήσεων. Το αντίστοιχο είχε γίνει και παλαιότερα, όταν γεννιόταν ο Ιουδαϊσμός μέσα στο πλαίσιο των συγκρούσεων των Ισραηλινών με τους Αιγυπτίους. Στην Ανατολή η γέννηση του Βουδισμού μέσα στο οπισθοδρομικό περιβάλλον των καστών χαρακτηρίστηκε από παρόμοιες καταστάσεις.

Από πολιτική σκοπιά, με την έννοια των θεσμών, υπάρχει νέα εποχή και αν θέλουμε να μιλήσουμε για τα βασικά χαρακτηριστικά της εποχής αυτής, μπορούμε να κάνουμε λόγο για την εποχή των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών, την εποχή της θεσμικής ολοκλήρωσης, συνεργασίας και δικτύωσης. Από εκεί και πέρα, κάποιας περιορισμένης γεωγραφικής κλίμακας αλλά και μεγάλης σημασίας αλλαγές, έχουνε γίνει στον πολιτικό τομέα, σε πολλές φάσεις της ιστορίας της ανθρωπότητας. Αυτές οι αλλαγές αρχίζουν να δρομολογούνται τόσο στον δυτικό πολιτισμό όσο και παγκόσμια μέσω αυτού καθότι ο δυτικός πολιτισμός καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τις εξελίξεις, από την εποχή του Σόλωνα και μετά. Ο δρόμος της θεσμικής και κοινωνικής ολοκλήρωσης είναι μια διαρκής μετάβαση και με την έννοια αυτή δεν έχει κλείσει το κεφάλαιο της πολιτικής αλλαγής και της καινοτομίας καθώς δεν έχει παγιωθεί η νέα ποιότητα.

Από πολιτισμική σκοπιά επίσης, ασφαλώς υπάρχουν καινοτομίες, όπως για παράδειγμα τα ζητήματα που συνδέονται με τον κοινωνικό πολιτισμό και την σεξουαλική απελευθέρωση τα οποία υποδηλώνουν μια σοβαρή αλλαγή.

Εκεί που πραγματικά υπάρχουν πολλές νέες εποχές - μέσα σε έναν αιώνα θα λέγαμε σχεδόν - είναι στον τομέα τον τεχνολογικό και τον τομέα της οικονομικής ανάπτυξης. Ο πυρήνας βέβαια του οικονομικού συστήματος έχει μια αξιοθαύμαστη σταθερότητα και μια ικανότητα να ενσωματώνει αυτές τις αλλαγές. Ωστόσο μπορεί να πει κανείς ότι ο τεχνολογικός τομέας και ο οικονομικός τομέας είναι τομείς πολλών αλλαγών στις τελευταίες εκατονταετίες. Συχνά εστιάζεται η προσοχή στη θρησκευτική διάσταση του παλιού και του νέου, δείγμα μιας επαναλαμβανόμενης παρεξήγησης. Θα ήταν άστοχο σε μια συζήτηση για τη Παλιά και τη Νέα Εποχή να μην εστιάζουμε στο ανθρωπολογικό και ιστορικό υπόβαθρό τους.

Από ιστορική σκοπιά δεν έχουμε αυτό που θα λέγαμε ολοκλήρωση της προσαρμογής και της φύσης του ανθρώπου. Ο άνθρωπος παρά τις ιστορικές αλλαγές δεν έχει αλλάξει ανθρωπολογικά, έτσι ο άνθρωπος της αρχαίας Ελλάδας με τον άνθρωπο της νεότερης, δεν έχουν σημαντικές αλλαγές. Ο άνθρωπος της παλαιάς θρησκείας και της νέας θρησκείας δεν έχουν σημαντικές διαφορές. Όχι στις θρησκευτικές ή στις πολιτιστικές πρακτικές τους, αλλά στο χαρακτήρα και στο ήθος τους. Εκτός και εάν αυτό το ήθος είναι εντεταγμένο τελετουργικό ήθος στο το νέο πολιτισμό ή στη νέα θρησκεία. Αυτό δεν είναι λίγο σημαντικό, αλλά δεν είναι αυτό μέσα από το οποίο αυτοθαυμάζονται οι νέες πρακτικές και οι νέες πεποιθήσεις.

Συχνά οι νέες πεποιθήσεις διακατέχονται από την φαντασίωση ότι έχουν μετασχηματίσει τον άνθρωπο, ότι του έχουνε δώσει ένα χάρισμα αλλαγής, ένα χάρισμα προοπτικής. Αυτό δεν ισχύει. Αυτή η διαδικασία της αλλαγής, είναι καθαρά ρητορική για τους περισσότερους και αφορά στην πραγματικότητα μια ελάχιστη μειοψηφία, δεν αφορά τις εξωτερικές δυνάμεις της ιστορικής αλλαγής. Συχνά αυτοί που οικειοποιούνται τη νέα εποχή στην πραγματικότητα δεν είναι παρά οι διαιωνιστές της παλαιάς εποχής με νέες μορφές καθώς διακατέχονται από το ίδιο ανθρωπολογικό αδιέξοδο. Εισηγούνται συχνά νέες μορφές που δεν ανακαινίζουν όμως την ουσία και στην πραγματικότητα διαιωνίζουν με ένα πλουραλιστικό τρόπο την παθολογία της παλαιάς εποχής αποτελώντας συχνά το άλλοθι ενός συντηρητικού αναχρονισμού. Για τον ίδιο λόγο συντηρούν τον ψυχισμό της όξυνσης του παραδοσιακού φανατισμού καθώς δημιουργείται ένα τοπίο σύγχυσης της ταυτότητας, που παραπέμπει σε φοβικές αντιδράσεις και σε μια λογική πεδίων σύγκρουσης και επικράτησης ιδεολογιών, νοοτροπιών πολιτισμών, θρησκειών κτλ.

Ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά του νέου

Το νέο στην εποχή συνδέεται, με αυτό που λένε νεωτερικότητα, υπό τον όρο βέβαια ότι η νεωτερικότητα λειτουργεί ως ένας πολιτιστικός και όχι μόνο ως ένας θεσμικός παράγοντας που μπορεί να παλινδρομήσει στην πολιτισμική βαρβαρότητα.

Το νέο ταυτόχρονα, συνδέεται με την αλλαγή νοοτροπίας και την ποιότητα των σχέσεων. Η αλλαγή ποιότητας των σχέσεων και της νοοτροπίας, παραπέμπει σε αλλαγή της καθημερινότητας και όχι στην αλλαγή του δόγματος. Μάλλον το νέο βρίσκεται στη μείωση της επιρροής των δογμάτων και στην ανάπτυξη της ορθολογικής ωφελιμότητας των επιλογών και των συμπεριφορών.

Έτσι λοιπόν τα εγχειρήματα που αποβλέπουν σε μια θρησκευτική, προπαγανδιστική ή αποκρυφιστική φόρτιση των όρων της παλαιάς και της νέας εποχής, της παράδοσης και του νέου, δεν είναι αναγκαστικά συνυφασμένα με κάτι που να συνδέεται με το αληθινά νέο και με την ουσιαστική νεωτερικότητα.

Η ουσιαστική νεωτερικότητα δεν περιλαμβάνει την μηδενιστική λογική της σύγκρουσης, την ολοσχερή απαξίωση και την κυριαρχία της εικόνας του εχθρού απέναντι στον άλλον. Με άλλα λόγια η ουσιαστική νεωτερικότητα δεν έχει χαρακτηριστικά που λειτουργούν ως τα αίτια των φανατικών συγκρούσεων και της άρνησης της διαλογικότητας και της διαφορετικότητας. Θα ήταν ευτυχές έργο το να γίνει σαφές και ξεκάθαρο ότι ένα βασικό στοιχείο διάκρισης μεταξύ του παλαιού και του νέου είναι η ικανότητα παραγωγής φιλίας, κατανόησης και δημιουργικής συναίνεσης.

________________________________

[1] Ο έμπορος της Βενετίας

Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος – Συγγραφέας

Μέλος της γραμματείας της ΜΚΟ ΣΟΛΩΝ